O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Atom energiyasi agentligi

Joriy yilning 5-oktabr kuni “O‘zatom” agentligida Jamoatchilik kengashining navbatdagi yig‘ilishi o‘tkazildi. Unda ilmiy hamjamiyat vakillari, soha ekspertlari, jurnalist va blogerlar ishtirok etishdi. Yig‘ilishga kengash raisi Baxtiyor Ergashev raislik qildi. Yig‘ilish ochiq deb e’lon qilinganidan so‘ng, dastlab kengashning yangi a’zolari tanishtirib o‘tildi va loyiha muhokamasida hududlar, ekspertlar hamjamiyati hamda keng jamoatchilik fikri yanada kengroq aks etishi maqsadida kengash tarkibi kengaytirilishi maqsadga muvofiqligi alohida ta’kidlandi. Yangi tarkib tasdiqlangach, yig‘ilish kun tartibidagi asosiy masala — atom elektr stansiyasi qurilishi bo‘yicha olib borilayotgan ishlarga o‘tildi.

O‘zatom agentligi direktori Azim Axmedxadjayev kengash a’zolariga agentlikning so‘nggi vaqtdagi faoliyati hamda Jizzax viloyatining Forish tumanida integratsiyalashgan atom elektr stansiyasini barpo etish jarayoni haqida batafsil ma’lumot berdi.

"Maydondagi ishlar tasdiqlangan jadvalga muvofiq bormoqda, bosqichma-bosqich ishlar kechiktirishlarsiz amalga oshirilmoqda. Muhtaram Prezidentimizning alohida topshiriqlari — bu tashqi infratuzilmadir. Bu yo‘nalishdagi ishlar jadal sur’atlarda olib borilmoqda: yo‘llar, kommunikatsiya tarmoqlari va maydon ta’minoti qurilish sur’atidan ortda qolmay, aksincha, undan oldinda yurishi kerak",, — deya ta’kidladi agentlik rahbari.

Shuningdek, u mazkur stansiyani tuman uchun strategik ahamiyatga ega yirik obyektga aylantiradigan eng muhim omillar — ishlab chiqarishni mahalliylashtirish hamda zamonaviy atom shaharchasini barpo etish masalalariga ham alohida e'tibor qaratdi.

"Biz bosh pudratchi bilan o‘zbekistonlik ishlab chiqaruvchilar hisobidan mahsulot yetkazib berish va ish hajmini imkon qadar kengaytirish borasida qat’iy kelishuvga erishdik. Hozirgi bosqichning o‘zidayoq mahalliylashtirish ulushi kamida 30 foizni tashkil etmoqda. Bu jarayon bir martalik buyurtma bo‘lib qolmasligi uchun esa Forish tumanida maxsus sanoat zonasini tashkil qilyapmiz. Bu yerda mahalliy korxonalarimiz stansiya uchun zarur bo‘lgan qurilish materiallari va butlovchi qismlarni doimiy ravishda ishlab chiqaradi", — deya ta’kidladi direktor.

Agentlik rahbari mazkur sanoat strategiyasini shaharsozlikning mutlaqo yangi konsepsiyasi bilan uyg‘unlashtirdi. Binobarin, Jizzax viloyatida stansiya shunchaki alohida obyekt sifatida qad ko‘tarayotgani yo‘q — loyiha doirasida unga parallel ravishda zamonaviy shifoxona, maktab va bolalar bog‘chalari ham bir vaqtda barpo etiladi.

"Bu shaharcha shunchaki vaxta asosida kelib-ketuvchilar posyolkasi emas. Bu — mutaxassislar va ularning oilalari uchun barcha sharoitlarga ega turar joylar, maktab, tibbiyot maskanlari va oddiy kundalik hayot demakdir. Shahar odamlarni o‘ziga bog‘laydi. Bizga vaxta usulida ishlovchilar emas, balki shu tumanda muqim qolib yashaydigan oilalar kerak. Shuning uchun Jizzaxdagi loyiha faqatgina AES qurilishidan iborat emas. Tuman stansiya bitishini kutib o‘tirmasdan, u bilan bir vaqtda va hamnafas rivojlanishi shart", — deya alohida ta’kidladi Axmedxadjayev.

Shinam shaharcha infratuzilmasi muhokamasidan so‘ng, yig‘ilish ishtirokchilari obyekt qurilishida ishtirok etadigan va kelgusida uni boshqaradigan kadrlar masalasiga to‘xtalib o‘tdilar. XAEA me’yorlariga muvofiq, yadro infratuzilmasini rivojlantirishning qurilish bosqichidan foydalanish (ekspluatatsiya) davriga o‘tish pallasida, barpo etilayotgan AES direksiyasi stansiyani boshqaruvchi (operator) tashkilotga transformatsiya qilinishi lozim. Shu munosabat bilan, shtat birliklarini kengaytirish va mutaxassislarni jalb etish jarayonini obyekt ishga tushirilishini kutmasdan, hozirgi bosqichdayoq amalga oshirish talab etiladi.

“XAEA talablariga muvofiq, qurilish direksiyasi faqatgina qurilish jarayonini nazorat qiluvchi tuzilma bo‘lib qolmaydi. Foydalanish bosqichiga o‘tish davrida u AES operatoriga aylanadi. Bu esa shtatni kengaytirish hamda mutaxassislarni stansiya ilk elektr energiyasini ishlab chiqarishidan ancha avval tayyorlashni taqozo etadi. Shuningdek, obyektning jismoniy himoyasini ta’minlash yo‘nalishida ham amaliy ishlar olib borilmoqda”, — deb ta’kidladi Azim Axmedxadjayev.

Aynan shu sabab kadrlar masalasi alohida emas, balki bevosita ushbu mavzuning uzviy davomi sifatida kun tartibiga qo‘yildi. Agentlik tomonidan Belarus, Yevropa mamlakatlari, Slovakiya, Turkiya va Xitoyda xodimlarni tayyorlash, maydonni tashkil etish hamda atom shaharchalari infratuzilmasini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha tajribalar atroflicha tahlil qilindi. Mazkur loyihaga atom obyektlarini barpo etish va ekspluatatsiya qilishda boy tajribaga ega xorijiy mutaxassislar jalb etilmoqda. Parallel ravishda milliy kadrlar ham tayyorlanmoqda: talabalar Yadro tadqiqotlari milliy tadqiqot universiteti "MMFI"ning Toshkent filialida tahsil olmoqdalar hamda Rossiya, Bangladesh va Turkiyadagi amaldagi va qurilayotgan stansiyalarda amaliyot o‘tamoqdalar.

“Stansiyani hududdan uzilgan holda barpo etib bo‘lmaydi. Mahalliylashtirish, atom shaharchasi va kadrlar masalalari — shunchaki qo‘shimcha vazifalar emas, balki loyihaning asosiy qismidir. Biz Belarus, Yevropa, Slovakiya, Turkiya va Xitoy tajribasiga aynan shu nuqtai nazardan yondashmoqdamiz: mutaxassislarni qanday saqlab qolish, mahalliy sanoatni qanday yuklash hamda dastlabki kunlardanoq ish maydoni va bo‘lg‘usi operator faoliyatini xavfsizlik talablariga muvofiq qanday tashkil etish masalalari diqqat markazimizda turibdi”, — deb ta’kidladi direktor.

Ma’ruzadan so‘ng yig‘ilish kun tartibi kengash a’zolarining savol-javoblariga ulanib ketdi. Unda asosan ekologik holat, atom shaharchasining bosh rejasi, ish maydonini tashkil etish, havoning changlanish darajasi hamda hududni ko‘kalamzorlashtirish kabi masalalar, ya’ni stansiya ishga tushirilgunga qadar hudud qanday qiyofa kasb etishi xususida so‘raldi.

Agentlik direktori ushbu masalalar faqatgina qurilish tuzilmalarining ixtiyoriga tashlab qo‘yilmaganini alohida qayd etdi. Obyekt maydoni mas’ul ixtisoslashtirilgan idoralar — Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi qo‘mitasi, Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi, shuningdek, obyektning o‘zidagi ishlab chiqarish hamda ekologik nazorat xizmatlarining doimiy kuzatuvida turgani borasida ma’lumot berdi. Tizimli monitoring ishlari har kuni olib borilmoqda va uning natijalariga ko‘ra, hududni sug‘orish, chang bostirish hamda boshqa zaruriy agrotexnik va muhandislik ishlari tezkorlik bilan amalga oshirilmoqda.

“Hududni ko‘kalamzorlashtirish ishlari qurilish yakunlanishini kutib o‘tirmaydi. Bu jarayonni maydondagi asosiy ishlar bilan bir vaqtda olib bormoqdamiz va kelgusida uning ko‘lamini yanada kengaytiramiz. Havoning changlanish darajasi va ish maydonining umumiy ko‘rinishi ham keyinga suriladigan masala emas, balki loyihaning uzviy qismidir. Mazkur jarayonlarni har kuni ixtisoslashtirilgan xizmatlar — ekologiya, sanitariya nazorati hamda maydonning o‘zidagi mas’ul bo‘limlar qat’iy nazorat qilib bormoqda. Biror kamchilik aniqlangan taqdirda, u tezkorlik bilan bartaraf etiladi”, — deb ta’kidladi Azim Axmedxadjayev.

Ish maydonining texnik holati muhokamasidan so‘ng, kengash a’zolari e’tibori obyektda faoliyat yuritadigan ishchi-mutaxassislar tarkibiga qaratildi.

“Qurilishning eng qizg‘in pallasida maydonda 10 mingdan ortiq ishchi va mutaxassis mehnat qiladi. Ularning 65–70 foizini mahalliy kadrlar tashkil etadi. Biz ularni aynan shu yerda, stansiyadan uzilmagan holda tayyorlamoqdamiz. Qurilish-montaj va texnik xodimlarni Jizzax viloyati Forish tumanidagi texnikum bazasida shakllantirmoqdamiz: ular tegishli malakaga ega bo‘lganlaridan so‘ng, bevosita AES qurilishiga jalb etiladilar”, — deya ma’lum qildi direktor.

Qurilish ishlarining borishi atroflicha tahlil qilingach, kengash a’zolari mazkur jarayonlarni, xususan, loyihaning amalga oshirilish muddatlari, ekologik jihatlari, xavfsizlik tizimi va ish maydonidagi o‘zgarishlarni jamoatchilikka yetkazish masalasiga o‘tdilar. Kengash raisi Baxtiyor Ergashev aholini ochiq, shaffof va o‘z vaqtida xabardor qilib borishning asosiy yondashuv hamda prinsiplarini taqdim etdi.

“Bugungi kunda davlat va jamiyat o‘rtasidagi muloqot masalasi har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda, bu borada atom energiyasi loyihasi ham mustasno emas. Jamoatchilik kengashining asosiy vazifasi ham aynan shundan iborat: idora faqat o‘z-o‘zi bilan gaplashib qolmasdan, balki jamoatchilik vakillari bilan muloqot qiladi va ular orqali aholini o‘ylantirayotgan savollar muhokama markaziga olib chiqiladi. ‘O‘zatom’ agentligi esa ushbu jarayonni samarali ta’minlab kelmoqda. Yig‘ilishda bizga stansiya, atom shaharchasi va kadrlar yo‘nalishidagi ishlar qay darajada ketayotgani haqida batafsil ma’lumot berildi, shuningdek, ekologiya va ish maydoniga oid savollarga javob oldik. Tizim aynan shunday ishlashi kerak: davlat tomonidan qabul qilinayotgan qarorlar kengash elagidan o‘tib, fuqarolarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri va tushunarli tarzda tushuntirilishi lozim”, — deya ta’kidladi Jamoatchilik kengashi raisi Baxtiyor Ergashev.

Muhokama yakunlariga ko‘ra, kengash mazkur yondashuvlarni ma’qulladi va istiqboldagi vazifalarni belgilab oldi. Unda atom elektr stansiyasi qurilishi, atom shaharchasini barpo etish hamda kadrlar tayyorlash jarayonlarini jamoatchilik tomonidan kuzatib borish kelgusi faoliyatning asosiy yo‘nalishlari etib belginlandi.