O‘zbekiston XAEAning 70-yubiley Bosh konferensiyasida ishtirok etmoqda
2026-09-14 20:00:00 / Yangiliklar
Vena xalqaro markazida XAEAning 70-Bosh konferensiyasi o‘z ishini boshladi. 18-sentyabrga qadar davom etadigan ushbu yubiley sessiyasi Agentlikka a’zo davlatlar, xalqaro tashkilotlar vakillari va soha ekspertlarini bir maydonga jamladi. Bundan roppa-rosa 70 yil avval
— 1957-yilda aynan birinchi Bosh konferensiya bilan XAEAning tinchlik atomi yo‘lidagi global tarixi boshlangan edi. Bugungi yubiley sessiyasi nafaqat o‘tgan davr sarhisobi, balki energetika, xavfsizlik, kafolatlar hamda gumanitar dasturlarning kelajakdagi strategik yo‘nalishlarini belgilab beruvchi muhim poydevordir.
An’anaga ko‘ra, sessiyaning ilk kunida Bosh konferensiyaga yangi prezident saylandi. Bu sharafli lavozimni Argentinaning Venadagi xalqaro tashkilotlar huzuridagi doimiy vakili va elchisi Gustavo Rodolfo Zlauvinen egalladi. Konferensiya ishini esa XAEA Bosh direktori Rafael Mariano Grossi o‘zining dasturiy ma’ruzasi bilan ochib berdi.
Ushbu nufuzli anjumanda O‘zbekiston Respublikasi delegatsiyasiga "O‘zatom" agentligi direktori Azim Axmedxadjayev boshchilik qilmoqda.
O‘zbekiston uchun Venadagi ushbu haftalik shunchaki rasmiy ishtirokdan iborat emas. Mamlakatimiz dunyoning bosh atom maydonchasiga aniq va salmoqli natijalar bilan chiqmoqda. Bugungi kunda respublikamizda mustahkam huquqiy baza shakllantirildi, Jizzax viloyatida atom elektr stansiyasi uchun maydoncha belgilandi va ushbu loyiha xalqaro miqyosda yuqori baholandi.
Yalpi muhokamalarda Xitoy, AQSH, Rossiya, Fransiya, Hindiston
va Yevropa Ittifoqi kabi yetakchi davlat hamda tuzilmalar o‘z milliy bayonotlarini taqdim etishdi. Ma’ruzachilar turli jihatlarga urg‘u bergan bo‘lsalar-da, asosiy maqsad mushtarak: yadroviy qurollarni tarqatmaslik rejimini va XAEA kafolatlarini mustahkamlash, tinch atomni xavfsiz rivojlantirish hamda yadro texnologiyalaridan energetika, Tibbiyot
va barqaror taraqqiyot yo‘lida unumli foydalanish.
Sessiya doirasida O‘zbekiston Respublikasi nomidan "O‘zatom" agentligi direktori Azim Axmedxadjayev ham so‘zga chiqib, mamlakatimizning bu boradagi yutuqlari va kelgusi rejalari bilan o‘rtoqlashdi.
Tarqatmaslik — boshlang‘ich nuqta
O‘zbekiston XAEA bilan Yadro qurolini tarqatmaslik to‘g‘risidagi shartnoma va Kafolatlar to‘g‘risidagi bitimga sodiqligini tasdiqladi. Mamlakatda Agentlik standartlari bo‘yicha yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilishning davlat tizimi mavjud.
"O‘zbekiston Respublikasi yadroviy qurollarni tarqatmaslik xalqaro tartibiga qat’iy sodiqligini izchil ravishda tasdiqlab kelmoqda."
Huquq bu mas’uliyatni mustahkamlab qo‘ydi
Asosiy konvensiyalarni ratifikatsiya qilish yakunlandi: yadroviy avariya haqida tezkor xabar berish, yadroviy xavfsizlik, yadroviy yoki radiatsiyaviy avariyalarda yordam ko‘rsatish va yadroviy zarar uchun fuqarolik javobgarligi to‘g‘risidagi Vena konvensiyasi. Milliy dastur xalqaro qoidalar asosida ishlab chiqildi.
"Asosiy xalqaro-huquqiy hujjatlarni ratifikatsiya qilish tartib-taomillarini yakunlash milliy normativ-huquqiy bazani mustahkamlashning eng muhim yo‘nalishi bo‘ldi."
Bu qadam O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning atom energetikasini rivojlantirish va mamlakat energetika xavfsizligini mustahkamlash borasidagi izchil islohotlari tufayli amalga oshirildi. Ular asosida O‘zbekiston dunyoda o‘xshashi bo‘lmagan kompleks yechimni: “3+” avlodining ikkita katta quvvatli energiya bloki va ikkita kichik quvvatli energiya blokini uyg‘unlashtirishni amalga oshirishga kirishgan birinchi davlat maqomini tasdiqladi.
Buning natijasida 2026-yil birinchi beton yili bo‘ldi
O‘zbekiston mintaqadagi birinchi AES loyihasini amalga oshirishga kirishdi. 4-iyun kuni Prezident Shavkat Mirziyoyev shafeligida va Rafael Grossi ishtirokida Jizzax viloyatida “birinchi beton” quyildi.
“O‘zbekiston uchun bu yil milliy yadro energetikasi dasturini rivojlantirishda muhim bosqich bo‘ldi. Biz mintaqadagi birinchi AES loyihasini, jumladan, dunyoda o‘xshashi bo‘lmagan noyob integratsiyalashgan konfiguratsiyani amalga oshirishga o‘tdik”
Xalqaro baholash ishlarning borishini tasdiqladi
22–26-iyun kunlari respublikada XAEA kuzatuv missiyasi ish olib bordi. Agentlik sohani rivojlantirish, qonunchilikni yangilash va 2021-yildagi tavsiyalarni amalga oshirishdagi yutuqlarni qayd etdi.
“XAEA xulosalari O‘zbekistonning atom energetikasini rivojlantirish, qonunchilikni modernizatsiya qilish va yaqin hamkorlik tufayli 2021-yildagi tavsiyalarni amalga oshirishda sezilarli yutuqlarga erishganini tasdiqladi.”
XAEA bilan hamkorlik uchta hujjat bo‘yicha amalga oshirilmoqda
O‘zbekiston Prezidenti va Agentlik Bosh direktori o‘rtasidagi kelishuvlarni rivojlantirish maqsadida “Yo‘l xaritasi”, “Mamlakat uchun hadli dastur” va “Kompleks ish rejasi” amalga oshirilmoqda.
“O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va XAEA Bosh direktori Rafael Mariano Grossi o‘rtasida erishilgan kelishuvlar doirasida qo‘shma “Yo‘l xaritasi”, Mamlakat uchun hadli dastur va Kompleks ish rejasi muvaffaqiyatli amalga oshirilmoqda.”
Tinch atom elektr energiyasiga borib taqalmaydi
O‘zbekiston “ZODIAC” va “Atoms4Food” tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlab, qishloq xo‘jaligiga, jumladan, qurg‘oqchilikka chidamli ekinlar yaratish uchun yadro texnologiyalarini joriy etmoqda. Alohida yo‘nalish
— “Umid nurlari” dasturidir. 1994-yildan buyon Sog‘liqni saqlash vazirligi XAEAning texnik yordamini olib keladi: tomograflar, gamma-terapiya apparatlari, dozimetriya va laboratoriyalar shular jumlasidandir.
ISO standartiga ega o‘quv markazida 273 nafar mutaxassis tayyorgarlikdan o‘tdi. 2030-yilgacha 15 ta mintaqaviy onkologiya markazini modernizatsiya qilish va yadro tibbiyotini kengaytirish ko‘zda tutilgan.
“Biz Agentlikning insonparvarlik missiyasi — “Umid nurlari” dasturini yuqori baholaymiz. Ishonchimiz komilki, ushbu loyihalar butun respublika bo‘ylab zamonaviy onkologik yordamdan foydalanish imkoniyatini yaxshilaydi.”
Eng yaqin gorizont yil oxirigacha belgilangan
AESning texnik-iqtisodiy asoslanishini yakunlash. Integratsiyalashgan stansiya qurilishini davom ettirish. Yoqilg‘i va jismoniy himoya uchun shartnomalar tuzish. Kadrlar va mahalliylashtirishni kuchaytirish.
“Joriy yil oxirigacha biz integratsiyalashgan AES qurilishini davom ettirishni, yoqilg‘i yetkazib berish va jismoniy himoya bo‘yicha shartnomalar tuzishni, shuningdek, kadrlar tayyorlash va mahalliylashtirishni kuchaytirishni rejalashtirganmiz.”
Delegatsiya rahbari mamlakatning yubiley sessiyasidagi pozitsiyasini yakdil tamoyilga keltirdi.
"Tinch atom energiyasi taraqqiyot, energetik xavfsizlik va barqaror rivojlanishga xizmat qilishi kerak. O‘zbekiston XAEAning ishonchli hamkori bo‘lib qolmoqda va barqaror, toza hamda xavfsiz kelajak yo‘lida xalqaro
va mintaqaviy hamkorlikni kengaytirishga tayyor."
Yubiley konferensiyasi O‘zbekiston dasturi faqat bayonotlarda emas, balki amalda ham namoyon bo‘layotgan paytga to‘g‘ri keldi.
Konvensiyalar bor, birinchi beton bor, XAEA missiyasi va yil oxirigacha aniq reja bor. Shuning uchun Venadagi chiqish sohaning shunchaki va’dasi sifatida emas, balki uning hozirgi real holati sifatida o‘qiladi: mamlakat huquq, xavfsizlik, infratuzilma va energiyadan tortib onkologiyagacha bo‘lgan ijtimoiy ta’sir orqali atom kun tartibiga kirmoqda. Tashqi hamkorlar uchun bu har qanday umumiy formulalardan muhimroqdir. Ichki auditoriya uchun esa — Prezidentning belgilagan maqsadi izchil amalga oshirilayotgani va xalqaro maydon tomonidan e’tirof etilayotganining tasdig‘idir.