Jahon banki O‘zbekiston Respublikasi Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan hamkorlikda Jahon bankining «O‘zbekistonda kambag‘allik va tenglikni baholash: Farovonlikka erishish va barcha uchun imkoniyatlarni kengaytirish sari» nomli yangi hisobotini taqdim etdi.

Hisobotda ta’kidlanishicha, O‘zbekiston so‘nggi yillarda o‘rta daromadli mamlakatlar orasida kambag‘allikni qisqartirishda eng yuqori ko‘rsatkichlarga erishgan davlatlardan biriga aylandi. Daromadi o‘rtachadan yuqori bo‘lgan mamlakatlar uchun belgilangan kambag‘allik chegarasi bo‘yicha, kambag‘allikning Yevropa va Markaziy Osiyo mamlakatlaridagi umumiy qisqarishining qariyb 40 foizi aynan O‘zbekiston hissasiga to‘g‘ri keladi. Kambag‘allik endi asosan qishloq hududlariga xos hodisa emas: qishloq joylarida kambag‘allikning tezroq qisqarishi qishloq va shahar o‘rtasidagi kambag‘allik darajasidagi farqni deyarli butunlay yo‘qqa chiqardi.

Hisobot Toshkentda bo‘lib o‘tgan tadbirda taqdim etildi, so‘ngra Xorazmda mintaqaviy tadbir o‘tkazildi. Tadbirlar­da vazirliklar va idoralar vakillari, taraqqiyot hamkorlari, ilmiy-tadqiqot doiralari, fuqarolik jamiyati institutlari va xususiy sektor vakillari, shuningdek, milliy ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etib, hisobot xulosalari va tegishli yo‘nalishlardagi davlat siyosati bo‘yicha tavsiyalarni muhokama qildilar.

«Hisobot natijalari so‘nggi yillarda bandlik va ijtimoiy himoya sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar mamlakatimizning har bir mintaqasidagi oilalar uchun real natija berayotganini yana bir bor tasdiqlaydi. Vazirlik munosib ish o‘rinlaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish, aholi daromadlarini oshirish va ijtimoiy himoya tizimini mustahkamlash borasidagi ishlarini davom ettiradi, toki kambag‘allikni qisqartirishdagi erishilgan yutuqlar barqaror bo‘lib, mamlakatning barcha hududlarini qamrab olsin», — dedi O‘zbekiston Respublikasi Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vaziri Botir Zohidov.

Kambag‘allik chegarasida yashovchilar ulushi 2021-yildagi 17,0 foizdan 2025-yilda 5,8 foizgacha kamaydi, ya’ni ushbu davrda qariyb 3,7 million kishi kambag‘allikdan chiqdi.

Ushbu jarayonning asosiy omillari bandlikning o‘sishi va ish haqining oshishi bo‘ldi. Eng kambag‘al uy xo‘jaliklaridagi erkaklarning maoshli ishdagi ulushi 2022–2025-yillar oralig‘ida ikki baravar oshib, 18 foizdan 46 foizga yetdi.

Shu bilan birga, kam ta’minlangan ishchilar uchun ish haqi barqaror o‘sib bordi — davlat va xususiy sektorda real ko‘rsatkichlarda yiliga kamida 11–12 foizga. Bandlikning kengayishi va ish haqining oshishi birgalikda kambag‘allikning 9 foiz punktga qisqarishiga olib keldi, ijtimoiy sug‘urta esa yana 2,0 foiz punkt qisqarishga hissa qo‘shdi.

Bu o‘zgarishlar jadal o‘sib borayotgan o‘rta sinf bilan bir vaqtda amalga oshdi: 2019–2024-yillar oralig‘ida O‘zbekiston aholisining deyarli yarmi, ya’ni 44 foizi, yuqoriroq iqtisodiy toifaga o‘tdi. O‘rta sinf deyarli ikki barobarga oshdi, 2021-yildagi aholining 37 foizidan 2025-yilda 72 foizdan ortig‘iga yetdi. Bu yutuqlar O‘zbekistonning 2030-yilga borib o‘rtachadan yuqori daromadli mamlakat maqomiga erishish maqsadi bilan bevosita bog‘liq.

«Ushbu salmoqli natijalar iqtisodiy o‘sish ish o‘rinlari yaratilishi va uy xo‘jaliklari daromadlarining oshishiga olib kelganda nimalarga erishish mumkinligini ko‘rsatadi», — dedi Jahon bankining Yevropa va Markaziy Osiyoda mintaqaviy amaliyot direktori Abebe Adugna. — «Keyingi vazifa — O‘zbekistondagi barcha odamlar, qayerda yashashidan, jinsidan yoki ijtimoiy kelib chiqishidan qat’i nazar, xavfsiz va farovon hayot qurish uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalar, xizmatlar va imkoniyatlardan foydalana olishini ta’minlashdan iborat».

Shu bilan birga, hisobotda ta’kidlanishicha, erishilgan progressni saqlab qolish uchun uning afzalliklari barcha aholi o‘rtasida yanada teng taqsimlanishi zarur. Yuqori maoshli ishlardan va yuqori turmush darajasidan foydalanish imkoniyati mamlakat bo‘ylab bir xil emas — sezilarli imkoniyatlar hamon Toshkent va bir nechta shahar markazlarida to‘plangan.

Hisobotda, shuningdek, ayollarning mehnat bozoridagi ishtirokini kengaytirish nafaqat tenglik masalasi, balki kambag‘allikni yanada qisqartirish uchun ham zarur shart ekani ta’kidlandi. Ayollar mehnat bozoriga kirgan taqdirda ham, soha va malaka darajasidan qat’i nazar, erkaklarga nisbatan 35–40 foiz kam ish haqi olishadi.

Jarayonni mustahkamlash uchun hisobotda quyidagilar tavsiya etiladi:

• ish beruvchilar talab qiladigan sifatli ta’lim va ko‘nikmalarga sarmoya kiritish;
• ayollar bandligini qo‘llab-quvvatlash uchun bolalar parvarishiga oid xizmatlarni kengaytirish;
• ortda qolayotgan tuman va mahallalarda hududlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni va davlat xizmatlarini yaxshilash;
• eng ehtiyojmand guruhlarga yo‘naltirilgan qo‘llab-quvvatlashni aniqroq belgilash orqali ijtimoiy himoya tizimini mustahkamlash.

«O‘zbekiston kambag‘allikni qisqartirish bilan cheklanib qolmasdan, barqaror iqtisodiy imkoniyatlar yaratish va o‘rta qatlamni mustahkamlash sari harakatlanmoqda», — dedi Jahon bankining Markaziy Osiyo bo‘yicha mintaqaviy direktori Naji Benhassin. — «Erishilgan natijaning barqarorligini ta’minlash va uni mamlakatning har bir viloyati, tumani hamda mahallasiga tarqatish uchun inson kapitaliga sarmoya kiritish, mehnat bozoriga borgan sari yuqori malaka bilan kirayotgan yoshlar uchun ish o‘rinlari yaratish, ayollarning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish, hududlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni oshirish va samarali ijtimoiy himoya tizimi hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ladi».

Asosiy ko‘rsatkichlar

• O‘zbekistonda kambag‘allik darajasi: 17,0% (2021) → 5,8% (2025).
• 3,7 million kishi 4 yilda kambag‘allikdan chiqdi.
• Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasidagi kambag‘allikning umumiy qisqarishining qariyb 40 foizi O‘zbekiston hissasiga to‘g‘ri keladi.
• Qishloq va shahar o‘rtasidagi kambag‘allik darajasidagi farq deyarli yo‘qqa chiqarildi.
• O‘rta qatlam ikki baravardan ko‘proqqa oshdi: 37% → 72%+ (2021–2025).
• Aholining 44 foizi yuqoriroq iqtisodiy toifaga o‘tdi (2019–2024).
• Eng kambag‘al oilalardagi erkaklarning maoshli ishdagi ulushi: 18% → 46% (2022–2025).
• Ish haqi yiliga 11–12% real o‘sishni ko‘rsatdi.
• Ayollar bir xil malakada erkaklarga nisbatan 35–40% kam maosh oladi.
• O‘zbekistonning maqsadi — 2030-yilga borib o‘rtachadan yuqori daromadli mamlakat maqomiga erishish.

Dastur