"5 ta Nega?" metodologiyasi: har bir muvaffaqiyatsizlik ortida ildiz sabab bo'ladi
2026-07-13 10:00:00 / Vazirlik yangiliklari
Yaqinda mehnatni muhofaza qilish mavzusida onlayn dars o‘tdim.
Dars yakunlangach, o‘zimga bitta savol berdim:
"Bu dars men kutganimdek samarali bo‘ldimi?"
Javobim oddiy edi: Yo‘q.
Ammo bu safar o‘zimni tanqid qilish yoki bahona izlash o‘rniga, vaziyatni "5 ta Nega?" (5 Whys) metodologiyasi orqali tahlil qilishga qaror qildim.
Axir, mehnatni muhofaza qilishda baxtsiz hodisa sodir bo‘lsa, biz aybdorni emas, avvalo hodisaning ildiz sababini aniqlashga harakat qilamiz. Unda nega shu yondashuvni o‘z faoliyatimizga ham tatbiq etmasligimiz kerak?
1️⃣ Nega dars kutilgan natijani bermadi?
Chunki tinglovchilarni o‘zim istagandek jalb qila olmadim, mavzuni yanada sodda, tushunarli va ta'sirchan yetkazishim mumkin edi.
2️⃣ Nega bunday bo‘ldi?
Chunki dars uchun yetarli tayyorgarlik ko‘rmadim. Taqdimot tayyor edi, ammo trener sifatida chiqishim uchun zarur bo‘lgan ssenariy, misollar va interaktiv usullar yetarli darajada ishlab chiqilmagan edi.
3️⃣ Nega tayyorgarlik yetarli bo‘lmadi?
Chunki xizmat vazifalari, topshiriqlar va ketma-ket majlislar sababli darsga yetarli vaqt ajrata olmadim.
4️⃣ Nega bu holat dars sifatiga shunchalik ta'sir qildi?
Chunki bir muhim haqiqatni amalda angladim:
Mavzuni mukammal bilish boshqa, uni onlayn auditoriyaga sodda, qiziqarli va esda qoladigan tarzda yetkazish esa mutlaqo boshqa kompetensiya ekan.
5️⃣ Asl ildiz sabab nima edi?
Shuni angladimki, muammo bilimda emas edi.
Muammo — onlayn darslarni rejalashtirish, auditoriyani jalb qilish, materialni mantiqiy ketma-ketlikda yetkazish va oldindan repetitsiya qilish bo‘yicha shaxsiy tizim hali shakllanmaganida edi.
✅ Men olgan eng muhim xulosa
Ko‘pincha biror ish kutilganidek chiqmasa, biz darhol o‘zimizni ayblaymiz.
Aslida esa ko‘plab muammolar insonning qobiliyatidan emas, balki jarayon, metodika va tayyorgarlik tizimidagi kamchiliklardan kelib chiqadi.
Ekspert bo‘lish — mavzuni chuqur bilishdir.
Trener bo‘lish esa o‘sha bilimni boshqalarga tushunarli, esda qoladigan va amaliy qiymatga ega tarzda yetkaza olishdir.
Bu ikki kompetensiya bir-birini to‘ldiradi, ammo ular bir xil emas.
O‘zim uchun chiqargan xulosalar
Rivojlanishning eng samarali yo‘li— muvaffaqiyatsizlikni ayb sifatida emas, takomillashtirish imkoniyati sifatida qabul qilishdir.
Biz mehnatni muhofaza qilish sohasida tashkilotlarga doimo: "Hodisani emas, uning ildiz sababini tahlil qiling", deb tavsiya beramiz.
"5 ta Nega?" metodologiyasi — bu shunchaki muammoni tahlil qilish usuli emas. Bu mehnatni muhofaza qilish mutaxassisining fikrlash uslubi, boshqaruv yondashuvi va uzluksiz takomillashtirish madaniyatidir.
Har bir mehnatni muhofaza qilish mutaxassisi ushbu metodologiyani bilishi va kundalik faoliyatida qo‘llashi zarur. Chunki baxtsiz hodisalarning oldini olish aybdorni izlash bilan emas, balki hodisaga olib kelgan tizimli kamchiliklar va ildiz sabablarni aniqlash hamda ularni bartaraf etish bilan boshlanadi.
Bugun o'zimga bergan eng muhim savol — "Nega?" edi.
Ishonchim komilki, mehnatni muhofaza qilish sohasidagi har bir mutaxassis o'z faoliyatida shu savolni ko'proq bera boshlasa, biz hodisalarni emas, ularning sabablarini bartaraf eta boshlaymiz.
Zero, xavfsizlik hodisalarga munosabat bildirishdan emas, ularning takrorlanishiga sabab bo'layotgan tizimni o'zgartirishdan boshlanadi.
Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bosh davlat texnik inspektori Shukurullo Mavlyanov