Suw fondı jerleri hám sel suwlarınan nátiyjeli paydalanıw ilajları kórip shıǵıldı

Elimizde suw resurslarınan aqılǵa uǵras paydalanıw, irrigaciya tarmaqların modernizaciyalaw hám suwdı únemlewdi támiyinlew mámleketlik siyasattıń áhmiyetli baǵdarlarınan birine aylanǵan. Bul baǵdarda ámelge asırılıp atırǵan jumıslar óz nátiyjesin bermekte.

Atap aytqanda, elimizdegi 150 mıń kilometr dárya hám kanal ózeklerin betonlaw jumıslarınıń baslanǵanı nátiyjesinde jılına 1,3 milliard kub metr suw únemlenbekte. Bul Nawayı wálayatınıń bir jıllıq suw tutınıwına teń. Usı kúnge shekem 2 mıń kilometr magistral kanal betonlastırıldı, 721 kilometr kanal, 525 kilometr lotok hám jabıq tarmaqlar qurıldı. Bul maqsetlerge 3 trillion sum ajıratıldı. Nátiyjede 858 mıń gektarda suw támiynatı jaqsılanıp, 51 mıń gektar jer qayta paydalanıwǵa kirgizildi.

Májiliste suw infrastrukturasın tek ǵana texnikalıq obekt emes, al ekonomikalıq aktiv sıpatında kóriw zárúr ekenligi atap ótildi. Búgin dúnyada dárya, kanal, suw saqlaǵıshları hám kóller boyında turizm, dem alıw, xızmet kórsetiw hám isbilermenlik aymaqların shólkemlestiriw úlken ekonomikalıq baǵdarǵa aylanǵan.

Bunday joybarlar kóshpes múlk hám jer uchastkalarınıń bahasın arttırıw, rayon hám qalalardıń ekonomikasın janlandırıw, ishki turizm hám xızmetler tarawın rawajlandırıw, investiciyalardı tartıw, jańa jumıs orınların jaratıw hám ekologiyalıq turaqlılıqtı jaqsılawǵa xızmet etedi.

Jáhán tájiriybesinde suw infrastrukturası átirapındaǵı turizm joybarlarına kirgizilgen 1 dollar investiciyanıń ekonomikalıq qaytımı 3-10 dollar átirapında bahalanadı.

Sol sebepli, juwapkerler hám hákimler suw infrastrukturasın ekonomikalıq nátiyje beretuǵın joybarlarǵa aylandırıw ústinde sistemalı jumıs islewi zárúr ekenligi atap ótildi.

Bunıń ushın bir qatar jańa imkaniyatlar jaratıladı. Sonıń ishinde, jaǵalıqlardıń juwılıwı hám suw basıwına sebep bolıp atırǵan qum-щebendi qazıp alıwǵa ruqsat beriledi.

Sonıń menen birge, ayırım aymaqlarda bul imkaniyatlardan jeterlishe paydalanılmay atırǵanı kórsetip ótildi. Suw fondına tiyisli uchastkalarda isbilermenlik, turistlik hám kewilashar obektler qurıw imkaniyatı bolǵan 100 mıń gektar jer maydanı anıqlanǵan. Bul jerlerde 100 mıń xalıqtıń bántligin támiyinlep, jılına 220 milliard sum qosımsha dáramat deregin jaratıw múmkin.

Juwapkerlerge suw fondı jerlerin ijaraǵa beriw, monitoring etiw, shártnamalar dúziw hám esabatın onlayn júrgiziw boyınsha málimleme sistemasın iske qosıw tapsırıldı. Kosmoslıq izertlewler agentligine dárya ańǵarları hám suw xojalıǵı obektlerinen qazıp alınatuǵın qum-щeben kólemin anıq esaplaw hám tiyisli uyımlarǵa usınıw wazıypası qoyıldı.

Májiliste sel-tasqın suwlarınan paydalanıw máselesi de hár tárepleme kórip shıǵıldı.

Klimat ózgeriwi sebepli sońǵı jılları qısqa waqıtta kúshli jawınlar kóbeymekte. Bul bolsa sel-tasqınlar qáwpin arttırmaqta. Ásirese, Samarqand, Jizzaq hám Tashkent wálayatlarınıń tawlı hám taw aldı aymaqlarında sel qáwpi joqarı bolıp esaplanadı.

Sel-tasqınlar tek ǵana infrastruktura hám awıl xojalıǵına emes, al sanaat, qamsızlandırıw, logistika hám sırtqı sawdaǵa da zıyan jetkeredi. Qalaberdi, sel suwları qáwip deregi bolıw menen birge suw rezervlerin tolıqtırıw ushın da úlken imkaniyat bolıp esaplanadı.

Elimizde sel qáwpi bar 60 iri say arqalı jılına 690 million kub metr suw nátiyjesiz aǵıp ketpekte. Onnan aqılǵa uǵras paydalanıw arqalı 13 mıń gektar jerdi qayta paydalanıwǵa kirgiziw, suw támiynatın jaqsılaw hám balıqshılıqtı rawajlandırıw imkaniyatı bar ekenligi atap ótildi.

Sol sebepli, sel suwların basqarıwda tek ǵana plotina qurıw menen sheklenip qalmastan, integral qatnastı da engiziw zárúr ekenligi atap ótildi. Onda sel qáwpin azaytıw, suwdı toplaw, awıl xojalıǵı, energetika, balıqshılıq, turizm hám xızmetler tarawına baylanıslı joybarlardı birgelikte ámelge asırıw názerde tutıladı.

Mámleketimiz basshısı tárepinen juwapkerlerge suw infrastrukturasın ekonomikalıq belsendilik deregine aylandırıw, sel-suwǵarıw qáwiplerin azaytıw, suw rezervlerinen nátiyjeli paydalanıw hám bul baǵdarda jeke menshik sektordıń qatnasın keńeytiw boyınsha bir qatar tapsırmalar berildi.