Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi

Bugungi kunda atrof-muhitni muhofaza qiliş, atmosfera havosi sifatini yaxşilaş va tabiiy resurslardan oqilona foydalaniş energetika sohasidagi eng muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, yirik şaharlarda joylaşgan issiqlik elektr stansiyalari va issiqlik markazlari faoliyatida ekologik talablarga qat’iy rioya qiliş, havoga çiqariladigan ifloslantiruvçi moddalarni kamaytiriş hamda ularning miqdorini muntazam nazorat qilib boriş alohida ahamiyat kasb etadi.

Şu bois energetika korxonalarida zamonaviy ekologik nazorat tizimlarini joriy etiş, çiqindi gazlarni tozalaş uskunalarini örnatiş, samaradorligi yuqori bölgan energiya qurilmalaridan foydalaniş va yaşil hududlarni kengaytiriş böyiça tizimli işlar amalga oşirilmoqda.

Toşkent IES, Toşkent issiqlik elektr markazi hamda Toşkent issiqlik markazi tizimidagi korxonalarda olib borilayotgan işlar bu boradagi çora-tadbirlarning muhim yönalişlaridan biridir.

Çiqindilarni nazorat qiliş va havo sifatini yaxşilaş

Ekologik xavfsizlikni ta’minlaşda eng muhim vazifalardan biri — atmosferaga çiqarilayotgan gazlar tarkibi va miqdorini aniq ölçaş, natijalarni muntazam kuzatib boriş hamda belgilangan me’yorlarga rioya etilişini ta’minlaşdir. Şu maqsadda Toşkent şahri va unga tutaş hududlardagi energetika korxonalarida avtomatik monitoring stansiyalari, ekologik postlar va çang-gaz tozalaş uskunalari taşkil etilgan.

Xususan, Toşkent IESda törtta avtomatik monitoring stansiyasi va ekologik post örnatilgan. Tutun gazlari tarkibini yuqori aniqlikda nazorat qiluvçi avtomatik tizimlar orqali olingan ma’lumotlar real vaqt rejimida Ekologiya qömitasiga uzatiladi.

Bunday tizimlar atmosferaga çiqarilayotgan ifloslantiruvçi moddalar miqdorini tezkor kuzatiş, ekologik körsatkiçlardagi özgarişlarni aniqlaş va zarur hollarda öz vaqtida çora köriş imkonini beradi. Bu esa ekologik nazoratning samaradorligini oşiriş bilan birga, korxonalar faoliyatining şaffofligini ta’minlaşga ham xizmat qiladi.

Toşkent issiqlik elektr markazida ham törtta avtomatik monitoring stansiyasi örnatilgan bölib, ular Ekologiya qömitasining axborot tizimiga integratsiya qilingan. Korxonada ekologik post ham işlab turibdi. Monitoring qurilmalaridan kelib tuşayotgan ma’lumotlar qömitaning Situatsion markazida kuzatib boriladi va tahlil qilinadi.

Toşkent issiqlik markazi tizimidagi töqqizta issiqlik markazining barçasida ekologik postlar örnatilgan va Ekologiya qömitasining Situatsion markaziga integratsiya qilingan.

Uşbu çora-tadbirlar ekologik nazoratni faqat davriy tekşiruvlar bilan çeklab qöymasdan, korxonalarning kundalik faoliyati davomida ham muntazam olib boriş imkonini kengaytiradi.

Zamonaviy filtrlar

Atmosferaga çiqariladigan ifloslantiruvçi moddalarni kamaytirişda monitoring tizimlari bilan bir qatorda, ularni bevosita tozalaşga xizmat qiluvçi texnologiyalar ham muhim örin tutadi.

Toşkent IESda taşlamalar tarkibidagi qattiq zarraçalarni uşlab qoliş uçun zamonaviy yengli filtr qurilmasi örnatilgan. Mazkur uskuna zarraçalarni 99,5 foiz samaradorlik bilan tutib qoliş imkoniyatiga ega. Natijada havoga çiqariladigan qattiq zarraçalar konsentratsiyasini bir kub metrdagi 100 milligrammdan 6 milligrammgaça kamaytirişga erişilmoqda.

Bu kabi texnologiyalarning ahamiyati şundaki, ular yoqilği yonişi jarayonida hosil böladigan qattiq zarraçalarning atmosferaga çiqişini sezilarli darajada çeklaydi. Şu bilan birga, Toşkent IESda qöşimça ikkita çang-gaz tozalaş filtrlarini örnatiş ham rejalaştirilgan bölib, şundan bittasi dekabr oyi boşida işga tuşiriladi.

Samaradorligi yuqori qurilmalar va tabiiy gaz tejamkorligi

Energetika obyektlarida ekologik yuklamani kamaytirişning yana bir muhim yöli — yoqilğidan samarali foydalaniş va zamonaviy energiya tejovçi qurilmalarini joriy etişdir. Çunki bir xil miqdordagi elektr yoki issiqlik energiyasini kamroq yoqilği sarflagan holda işlab çiqariş resurslar tejalişiga va işlab çiqariş jarayonining ekologik samaradorligi oşişiga xizmat qiladi.

Toşkent IESda 370 MVt quvvatli buğ-gaz qurilmasi işga tuşirilganidan söng tabiiy gaz sarfi sezilarli darajada kamaydi. Buning hisobiga yiliga 351 mln kub metr tabiiy gaz tejalmoqda.

Tabiiy gazdan samarali foydalaniş energetika korxonasining işlab çiqariş xarajatlarini optimallaştiriş bilan birga, bir birlik energiya uçun sarflanadigan yoqilği miqdorini kamaytirişga ham yordam beradi.

Toşkent issiqlik elektr markazida ham zamonaviy texnologiyalarga ötiş işlari amalga oşirilgan. Xususan, 2024 yilda umumiy quvvati 64 MVt bölgan ikkita yangi gaz-turbina qurilmasi işga tuşirildi. Uşbu qurilmalar orqali yiliga qöşimça 515 million kVt-soat elektr energiyasi va 630 ming gigakaloriya issiqlik energiyasi işlab çiqariş imkoniyati yaratildi.

Yangi qurilmalarning işga tuşirilişi natijasida atmosferaga çiqariladigan ifloslantiruvçi moddalar miqdori yiliga 6 tonnaga kamaygan. Bu zamonaviy energetika uskunalarini joriy etiş nafaqat işlab çiqariş quvvatlarini oşiriş, balki ekologik ta’sirni kamaytirişda ham muhim ahamiyatga ega ekanini körsatadi.

Şuningdek, Toşkent issiqlik markazi tizimidagi 4-son issiqlik markazi hududida 2025 yilda quvvati 100 MVt bölgan kogeneratsiya markazi işga tuşirildi. Mazkur loyiha bir vaqtning özida ham elektr, ham issiqlik energiyasi işlab çiqariş imkoniyatlarini kengaytiriş, yoqilğidan samarali foydalaniş va energiya ta’minoti barqarorligini mustahkamlaşga qaratilgan.

Suvni tejaş va yaşil hududlarni kengaytiriş

Ekologik mas’uliyat faqat atmosferaga çiqariladigan çiqindilarni kamaytiriş bilan çeklanmaydi. Suv resurslaridan oqilona foydalaniş, qayta tiklanuvçi energiya manbalarini joriy etiş va korxonalar hududida yaşil maydonlarni köpaytiriş ham atrof-muhitni muhofaza qilişning muhim tarkibiy qismidir.

Toşkent IESda 230 kVt quvvatga ega quyoş panellari va har biri 200 litrdan bölgan 12 dona suv isitiş qurilmasi örnatilgan. Bu çoralar hisobiga yiliga 110,7 tonna taşlama çiqişining oldi olinmoqda. Şuningdek, texnik suvdan foydalaniş orqali yiliga 353 ming kub metr içimlik suvi tejalmoqda.

Içimlik suvini işlab çiqariş ehtiyojlarida imkon qadar tejaş, texnik jarayonlarda esa maqsadga muvofiq suv manbalaridan foydalaniş çuçuk suv resurslariga bölgan bosimni kamaytirişga yordam beradi. Bu, ayniqsa, suv resurslaridan samarali foydalaniş dolzarb bölgan şaroitda katta ahamiyatga ega.

Toşkent issiqlik elektr markazida ham şahar muhitini yaxşilaş va yaşil hududlarni kengaytirişga e’tibor qaratilgan. Jumladan, markazda 16 mingdan ortiq tup mevali va manzarali daraxt köçatlari ekilib, yaşil belboğ barpo etilgan.

Daraxtzorlar şahar hududlarida yaşil maydonlarni köpaytiriş, çangni uşlab qoliş va aholi uçun qulay muhit yaratişga xizmat qiladi. Şu bilan birga, köçatlarning yaxşi rivojlanişi uçun ularni muntazam parvarişlaş va suv bilan ta’minlaş ham muhimdir.

Ekologik xavfsizlik — barqaror energetikaning muhim şarti

Toşkentdagi issiqlik elektr stansiyalari va markazlarida amalga oşirilayotgan işlar ekologik talablarni ta’minlaş bir neçta yönalişda olib borilayotganini körsatadi. Avtomatik monitoring stansiyalari va ekologik postlar çiqindilarni kuzatişga, filtrlaş uskunalari ularni kamaytirişga, zamonaviy energiya qurilmalari esa yoqilğidan samarali foydalanişga xizmat qiladi. Suv tejamkorligi va kökalamzorlaştiriş işlari esa atrof-muhitga bölgan umumiy ta’sirni kamaytirişga qaratilgan.

Bunday yondaşuvning asosiy maqsadi — energetika obyektlarining işonçli va uzluksiz faoliyatini ta’minlagan holda, ularning atrof-muhitga ta’sirini izçil kamaytirişdir. Zero, energiyaga bölgan ehtiyojni qondiriş bilan birga, havo tozaligi, suv resurslarini asraş va şaharlarda yaşaş uçun qulay muhitni saqlaş ham muhim vazifa hisoblanadi.

Şu bois energetika korxonalarida ekologik talablarga rioya etiş, zamonaviy nazorat va tozalaş texnologiyalarini joriy qiliş hamda resurslardan oqilona foydalanişga qaratilgan işlar izçil davom ettiriladi.