Jahonda qayta tiklanuvchi energiya manbalari generatsiyasining ulushi 49%ga yetdi
2026-04-28 10:05:00 / Yangiliklar
Jahonda qayta tiklanuvchi energiya manbalari generatsiyasining ulushi 49%ga yetdi. Faqat 2025-yilning o‘zida qayta tiklanuvchi generatsiya quvvatlari 15,5%ga o‘sib, rekord daraja — 5 149 GVtga yetdi.
Xalqaro qayta tiklanuvchi energiya agentligi hisobotiga ko‘ra (IRENA), 2025-yil soha tarixida yangi quvvatlarni ishga tushirish hajmi bo‘yicha eng muvaffaqiyatli yil bo‘ldi — jami 692 GVt yangi quvvatlar foydalanishga topshirildi.
Bu jadal o‘sishning asosiy drayveri quyosh energetikasi bo‘ldi. Yangi quvvatlarning qariyb uchdan to‘rt qismi — rekord darajadagi 510 GVt aynan quyosh energiyasi hissasiga to‘g‘ri keldi. Ikkinchi o‘rinni shamol energetikasi egallab, global tarmoqqa 159 GVt qo‘shimcha quvvat kiritdi.
2025-yil yakuniga ko‘ra, to‘plangan quvvatlar bo‘yicha quyosh energiyasi yetakchi o‘rinni egalladi — qayta tiklanuvchi energiya manbalarining jami 5 149 GVt quvvatidan 1 880 GVti uning hissasiga to‘g‘ri keladi. Bunda asosiy qismni fotoelektr qurilmalar (1 872 GVt) hissasiga to‘g‘ri keladi.
Uzoq yillar davomida qayta tiklanuvchi energiya manbalarining asosi bo‘lib kelgan gidroenergetika hanuz katta hajmni saqlab qolmoqda — 1 455 GVt, ammo uning ulushi kamayib bormoqda. Shamol energetikasi esa 2025 yilda 1 291 GVtga yetdi, shundan asosiy qismi (1 199 GVt) quruqlikdagi qurilmalardir.
Global muvaffaqiyatlarga qaramasdan, IRENA hisoboti quvvatlarning geografik taqsimotida nomutanosiblik mavjudligini ko‘rsatmoqda. Uchta asosiy markaz investitsiyalarning katta qismini o‘zlashtirmoqda. Xitoy, AQSh va Yevropa Ittifoqi birgalikda 2025-yilda ishga tushirilgan jami 692 GVt yangi quvvatlardan 550 GVtini yoki umumiy ko‘rsatkichning 79,5 foizini ta’minladi.
Osiyo 2 890 GVt qayta tiklanuvchi energiya manbalari quvvatini jamlagan holda mutlaq yetakchi bo‘lib qolmoqda (bu dunyoning qolgan qismidagi jami quvvatlardan ko‘proqdir). Birgina Xitoy 2025-yilda 440 GVt quvvat qo‘shib, o‘zining umumiy “yashil” portfelini 2 258 GVtga yetkazdi.
Yevropa barqaror o‘sishni namoyish etmoqda. Umumiy quvvat 934 GVtgacha ko‘tarildi, shu bilan birga mintaqa generatsiyasi tarkibida QTEM ulushi 62,8 foizga yetdi. Shimoliy Amerika (asosan AQSh hisobiga) 613 GVtlik ko‘rsatkichni qayd etdi.
Yetakchilar bilan qiyoslanganda, rivojlanayotgan mintaqalar, foiz hisobidagi yuqori o‘sish sur’atlariga qaramay, ancha past ko‘rsatkichlarni tashkil qilmoqda. Dunyo aholisining qariyb 18 foizi istiqomat qiladigan Afrika bor-yo‘g‘i 82 GVt “yashil” quvvatlarga ega (dunyodagi quvvatlarning 1,6 foizi).
2025-yilda qit’a 15,9 foiz yoki 11,3 GVt quvvat qo‘shdi, bu Afrika tarixidagi eng yaxshi natija bo‘ldi. Bunga Efiopiya, Janubiy Afrika va Misr asosiy hissa qo‘shdi. Kichik orollardagi rivojlanayotgan davlatlarda (SIDS) vaziyat yanada murakkab. Ularning umumiy quvvati yil davomida 19,6 foizga oshdi, biroq mutlaq raqamlarda bu atigi 11 GVtni tashkil etadi, bu esa dunyo bo‘yicha juda oz — 0,2 foiz demakdir. Yaqin Sharq esa, aksincha, asosan Saudiya Arabistoni hisobiga +28,9 foizlik shiddatli o‘sishni ko‘rsatib, 56 GVtga yetdi.
Garchi qayta tiklanuvchi energiya manbalari dunyodagi barcha o‘rnatilgan quvvatlarning 49 foizini tashkil etayotgan bo‘lsa-da, ularni asosiy generatsiya manbaiga aylantirish uchun tarmoqlarni moslashtirish va tizim moslanuvchanligini ta’minlash bo‘yicha ulkan sa’y-harakatlar talab etiladi.