Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi

Joriy yil 2-aprel Toshkent shahrida Global yashil o‘sish instituti (GGGI — Global Green Growth Institute) Energetika vazirligi bilan hamkorlikda O‘zbekistonda toza vodorod rivojlanishi uchun qulay sharoitlar yaratishga qaratilgan yangi loyiha ishga tushirilishiga bag‘ishlangan tadbir o‘tkazdi.

Mazkur tadbirda GGGI rasmiy ravishda “Clean Hydrogen for Uzbekistan” (“O‘zbekiston uchun toza vodorod”) loyihasini ishga tushirdi. Mazkur loyiha O‘zbekistonda toza vodorod rivojlanishi uchun zarur ekotizim va asos yaratishni maqsad qiladi. Loyiha O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi va GGGI hamkorligida amalga oshirilmoqda hamda Koreya Respublikasi Moliya va iqtisodiyot vazirligi huzuridagi Korea Green New Deal Trust Fund (KGNDTF) tomonidan moliyalashtiriladi.

So‘nggi yillarda O‘zbekiston energetika tizimini transformatsiya qilish bo‘yicha faol qadamlar tashlamoqda. Jumladan, 2019–2030-yillarga mo‘ljallangan Yashil iqtisodiyot strategiyasi, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini kengaytirish hamda energiya balansini diversifikatsiya qilishga qaratilgan milliy tashabbuslar amalga oshirilmoqda. 2025-yil oktyabr oyida qabul qilingan Milliy miqyosda belgilanadigan hissa (NDC) 3.0 hamda boshqa strategik hujjatlarda O‘zbekiston 2030-yilga kelib elektr energiyasi ishlab chiqarishda qayta tiklanuvchi energiya ulushini 54 foizga yetkazish hamda uzoq muddatli dekarbonizatsiya maqsadlarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha muhim vazifalarni belgilab oldi. Shu bilan birga, mamlakat yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida qayta tiklanuvchi energiya va vodorod energetikasi imkoniyatlarini o‘rganish bo‘yicha siyosiy chora-tadbirlar va pilot tashabbuslarni ham boshlab yuborgan.

Toza vodorod (yashil vodorod) ishlab chiqarish jarayonining hayotiy sikli davomida juda past yoki nol darajadagi issiqxona gazlari (GHG) chiqindilari bilan ishlab chiqariladi. Vodorod energiya tashuvchisi sifatida energiyani saqlash va tashish imkonini beradi hamda an’anaviy yuqori emissiyali yoqilg‘ilar bilan bog‘liq issiqxona gazlari tashlanmalarini kamaytirishga yordam beradi. Shu sababli, toza vodorod sanoatni dekarbonizatsiya qilish va energiya tizimlarining moslashuvchanligini oshirishda muhim strategik energiya tashuvchisi sifatida dunyo miqyosida tobora katta e’tibor qozonmoqda.

“Clean Hydrogen for Uzbekistan” loyihasi uchta asosiy yo‘nalishda faoliyat olib boradi:

- O‘zbekistonda vodorod rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash uchun siyosiy va tartibga soluvchi asoslarni mustahkamlash orqali Toza vodorod bo‘yicha Milliy yo‘l xaritasini qo‘llab-quvvatlash;

- seminarlar va tajriba almashish safari orqali davlat sektoridagi milliy manfaatdor tomonlarning salohiyatini oshirish;

- loyiha imkoniyatlarini aniqlash orqali toza vodorod bozorini rivojlantirishni jadallashtirish.

Tadbir davomida ishtirokchilar toza vodorod va uning salohiyati haqida ma’lumotga ega bo‘ldilar. Mazkur salohiyat GGGI tomonidan amalga oshirilayotgan “Clean Hydrogen for Uzbekistan” loyihasi orqali ro‘yobga chiqarilishi mumkin bo‘lib, u O‘zbekistonning energetika transformatsiyasi va yashil iqtisodiyotga o‘tish bo‘yicha milliy ustuvorliklariga mos keladi. Manfaatdor tomonlar davra suhbati formatida o‘tkazilgan muhokamalarda qatnashib, ushbu yo‘nalish bo‘yicha fikr-mulohazalarini bildirdilar hamda respublikada toza vodorod rivojlanishi imkoniyatlari yuzasidan ochiq muloqot olib bordilar.

Tadbirda Energetika vazirligi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Transport vazirligi, Ekologiya va iqlim o‘zgarishi bo‘yicha milliy qo‘mitasi, Davlat ekologik ekspertiza markazi, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (EBRD) hamda boshqa qator manfaatdor tashkilotlar vakillari ishtirok etdilar.

Xulosa qilib aytganda, “Clean Hydrogen for Uzbekistan” loyihasi mamlakatning kam uglerodli energetika tizimiga o‘tishini qo‘llab-quvvatlash, og‘ir sanoat tarmoqlarini dekarbonizatsiya qilish uchun asos yaratish hamda yangi sanoat va eksport imkoniyatlarini shakllantirishga qaratilgan istiqbolli tashabbus hisoblanadi.