Apelsin: kelib chiqishi, yaralish tarixi va biologik xususiyatlari
2026-01-28 12:35:00 / Yangiliklar
Ilmiy-tadqiqotlar va genetik tahlillarga ko‘ra, apelsin mandarin (Citrus reticulata) va pomelo (Citrus maxima) o‘rtasidagi tabiiy seleksiya natijasida vujudga kelgan.
Uning vatani Janubi-Sharqiy Osiyo, xususan Xitoyning janubiy hududlari va Shimoliy Vetnam hisoblanadi. Apelsin miloddan avvalgi davrlardayoq Xitoyda madaniylashtirilgan bo‘lib, keyinchalik Arab savdogarlari orqali Yaqin Sharq va O‘rta yer dengizi mintaqasiga, XV–XVI asrlarda esa Yevropaga tarqalgan.
Apelsin – doimiy yashil daraxt bo‘lib, balandligi odatda 4–8 metr, qulay sharoitda esa 10 metrgacha yetishi mumkin. Barglari yaltiroq, to‘q yashil rangda, gullari oq va xushbo‘y bo‘lib, asosan bahor faslida gullaydi. Daraxt issiqlik va yorug‘likni sevuvchi, sovuqqa nisbatan sezgir hisoblanadi.
Apelsin mevasi dumaloq yoki biroz cho‘ziq shaklda bo‘lib, o‘rtacha 150–250 gramm vaznga ega. Po‘stlog‘i o‘rtacha qalinlikda, silliq, to‘q sariq rangli, eti esa shirali va shirin-nordon ta’mga ega. Aynan mandarin ajdodi apelsinga shirinlik va rang, pomelo esa mevaning kattaligi va suvga boyligini meros qilib bergan.
Yaxshi agrotexnik parvarish sharoitida bir tup apelsin daraxti yiliga o‘rtacha 80–150 kg, intensiv plantatsiyalarda esa 200 kg gacha hosil berishi mumkin. Meva berish davri ekilgandan so‘ng 3–4 yilda boshlanadi, to‘liq hosildorlik esa 7–10 yillarda kuzatiladi.
Apelsin – tabiat va inson seleksiyasi hamkorligining yorqin namunasi bo‘lib, u nafaqat mazali meva, balki yuqori iqtisodiy ahamiyatga ega bo‘lgan strategik sitrus ekinidir.