НАВРЎЗ БАЙРАМИНИНГ КЕЛИБ ЧИҚИШ ТАРИХИ

Наврўз (форсча: “Нав” — янги, “рўз” — кун, яъни “Янги кун”) дунёдаги энг қадимий байрамлардан бири ҳисобланади. Унинг тарихи тахминан 3 минг йилдан ортиқ даврни қамраб олади.

Наврўзнинг пайдо бўлиши қадимги Эрон ва Марказий Осиё халқлари ҳаёти билан боғлиқ бўлиб, у баҳоргги тенгкунлик — 21 март куни кун ва туннинг тенглашиши муносабати билан нишонланган. Қадимда деҳқончилик билан шуғулланган халқлар учун бу сана янги йилнинг, табиат уйғонишининг ва янги меҳнат мавсумининг бошланиши ҳисобланган.

Ривоятларга кўра, Наврўзнинг ташкил топиши афсонавий подшоҳ Жамшид номи билан боғланади. Айтишларича, у халқига фаровонлик олиб келган ва айнан унинг тахтга ўтирган куни Наврўз сифатида нишонлана бошлаган.

Тарихий манбаларда Наврўз Аҳамонийлар даври (милоддан аввалги VI–IV асрлар) давридаёқ давлат байрами сифатида нишонлангани қайд этилган. Кейинчалик у Марказий Осиё, Кавказ, Яқин Шарқ ва бошқа ҳудудларга кенг тарқалган.

Ўзбекистонда Наврўз асрлар давомида халқнинг миллий қадриятлари, урф-одатлари ва анъаналари билан уйғунлашиб кетган. Байрам арафасида:

• ҳашарлар ўтказилади;
• уй-жойлар ободонлаштирилади;
• дарахтлар экилади;
• сумалак, ҳалим ва бошқа миллий таомлар тайёрланади;
• спорт мусобақалари ва халқ сайиллари ташкил этилади.

Бугунги кунда Наврўз нафақат Ўзбекистонда, балки Эрон, Тожикистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Озарбайжон, Афғонистон ва бошқа кўплаб мамлакатларда кенг нишонланади.

2010 йилда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеяси 21 мартни Халқаро Наврўз куни деб эълон қилган. Шунингдек, Наврўз ЮНЕСКОнинг Номоддий маданий мерос рўйхатига киритилган.

Наврўзнинг асосий ғояси — янгиланиш, эзгулик, тинчлик, меҳр-оқибат ва табиат билан уйғунликдир.

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МУСТАҚИЛЛИГИ БАЙРАМИНИНГ КЕЛИБ ЧИҚИШ ТАРИХИ

Ўзбекистон Республикаси Мустақиллиги байрами мамлакатимиз тарихидаги энг муҳим саналалардан бири бўлиб, ҳар йили 1 сентябрь куни кенг нишонланади.

Мустақиллик байрамининг келиб чиқиши 1991 йил 31 август куни бўлиб ўтган тарихий воқеа билан боғлиқ. Шу куни Тошкент шаҳрида Ўзбекистон ССР Олий Кенгашининг навбатдан ташқари сессияси бўлиб ўтди ва унда “Ўзбекистон Республикасининг Давлат Мустақиллиги асослари тўғрисида”ги Қонун ҳамда Ўзбекистоннинг давлат мустақиллигини эълон қилиш ҳақидаги қарор қабул қилинди. Ўзбекистон ССР номи расмий равишда Ўзбекистон Республикаси деб ўзгартирилди.

Шу тарихий қарорга мувофиқ, 1 сентябрь Ўзбекистон Республикасининг Мустақиллик куни деб белгиланди ва давлат байрами сифатида эълон қилинди.

Мустақилликнинг қўлга киритилиши мамлакатимиз учун янги даврни бошлаб берди. Ўзбекистон халқаро майдонда мустақил давлат сифатида тан олинди, ўзининг давлат рамзлари — байроқ, герб ва мадҳиясини қабул қилди ҳамда мустақил тараққиёт йўлидан борди.

1992 йилдан бошлаб Мустақиллик куни бутун республика бўйлаб тантанали равишда нишонлана бошланди. Байрам муносабати билан:

• концерт дастурлари;
• халқ сайиллари;
• спорт мусобақалари;
• кўргазмалар ва ярмаркалар;
• байрам мушакбозликлари ташкил этилади.

Бугунги кунда Мустақиллик байрами Ўзбекистоннинг суверенитети, миллий ғурури, эркинлиги ва тараққиётини ифодаловчи энг улуғ миллий байрам ҳисобланади.

Қисқача:

📅 31 август 1991 йил — давлат мустақиллиги эълон қилинди.

📅 1 сентябрь 1991 йил — Мустақиллик куни деб белгиланди.

🎉 1992 йилдан бошлаб Мустақиллик байрами умумхалқ байрами сифатида нишонланмоқда.

ХОТИРА ВА ҚАДРЛАШ КУНИ БАЙРАМИНИНГ КЕЛИБ ЧИҚИШ ТАРИХИ

Хотира ва қадрлаш куни Ўзбекистонда ҳар йили 9 май куни нишонланади. Бу сана Ватан озодлиги ва халқ тинчлиги йўлида жон фидо қилган аждодларимиз хотирасини ёд этиш, шунингдек, бугунги кунда ҳаёт бўлган фахрийларни эъзозлаш кунидир.

Ушбу байрам Ўзбекистон Республикаси Биринчи Президенти Ислом Каримов ташаббуси билан жорий этилган. 1999 йил 2 мартда қабул қилинган фармонга мувофиқ, 9 май санаси “Хотира ва қадрлаш куни” деб эълон қилинди.

Байрамнинг мазмуни фақатгина Иккинчи жаҳон уруши қатнашчиларини ёд этиш билан чекланмайди. У Ватан, халқ ва юрт равнақи учун қурбон бўлган барча инсонлар хотирасини ҳурмат қилиш, кекса авлод вакилларига эҳтиром кўрсатиш ғояларини ҳам ўз ичига олади.

Тошкент шаҳридаги Мотамсаро она ҳайкали ва Хотира майдони ушбу байрамнинг асосий рамзларидан бири ҳисобланади. Бу ерда урушларда ҳалок бўлган ватандошлар хотирасига бағишланган ёдгорликлар барпо этилган.

Иккинчи жаҳон уруши йилларида Ўзбекистондан қарийб 2 миллионга яқин киши фронт ва фронт ортидаги ишларга сафарбар этилган. Уларнинг юз минглаб вакиллари жанг майдонларидан қайтмаган. Хотира ва қадрлаш куни ана шу инсонларнинг жасорати ва фидойилигини ёдга олишга хизмат қилади.

Бугунги кунда байрам муносабати билан:

• уруш ва меҳнат фахрийлари ҳолидан хабар олинади;
• ёдгорлик мажмуаларига гулчамбарлар қўйилади;
• хотира тадбирлари ва учрашувлар ўтказилади;
• Ватан равнақи йўлида хизмат қилган инсонлар эъзозланади.

Байрамнинг асосий ғояси — ўтганларни хотирлаш, тирикларни қадрлаш, тинчликнинг қадрига етиш ва ёш авлодни ватанпарварлик руҳида тарбиялашдир. Шу боис 9 май Ўзбекистонда нафақат хотира, балки инсон қадр-қимматини улуғлаш куни сифатида ҳам нишонланади.

ЎҚИТУВЧИ ВА МУРАББИЙЛАР КУНИ БАЙРАМИНИНГ КЕЛИБ ЧИҚИШ ТАРИХИ

Ўқитувчи ва мураббийлар куни Ўзбекистонда ҳар йили 1 октябрь куни нишонланадиган умумхалқ байрамидир. Бу кун таълим-тарбия соҳасида меҳнат қилаётган ўқитувчилар, устозлар ва мураббийларга ҳурмат ва эҳтиром кўрсатиш мақсадида жорий этилган.

Ўзбекистон мустақилликка эришганидан сўнг жамиятда устозларнинг нуфузи ва мавқеини янада юксалтиришга алоҳида эътибор қаратилди. Шу муносабат билан 1996 йил 27 декабрда Ўзбекистон Республикасининг “Ўқитувчи ва мураббийлар куни”ни белгилаш тўғрисидаги Қонуни қабул қилиниб, 1 октябрь байрам ва дам олиш куни деб эълон қилинди.

Бу байрамнинг ташкил этилишидан кўзланган асосий мақсад:

• устоз ва мураббийларнинг жамиятдаги ўрнини эътироф этиш;
• ёш авлод таълим-тарбиясига қўшаётган ҳиссасини қадрлаш;
• ўқитувчилик касбининг нуфузини ошириш;
• устозларга ҳурмат ва миннатдорлик туйғуларини мустаҳкамлашдир.

Ўзбек халқида қадимдан “Устоз отангдек улуғ”, “Устоз кўрмаган шогирд ҳар мақомга йўрғалар” каби ҳикматлар мавжуд бўлиб, улар устозга бўлган юксак эҳтиромни ифодалайди. Шу боис бу байрам миллий қадриятларимиз билан ҳамоҳанг равишда кенг нишонланади.

Байрам куни мамлакатимиздаги мактаблар, коллежлар, лицейлар ва олий таълим муассасаларида:

• тантанали тадбирлар;
• байрам концертлари;
• устозларни тақдирлаш маросимлари;
• шогирдларнинг табриклари ва учрашувлари ташкил этилади.

Бугунги кунда Ўқитувчи ва мураббийлар куни нафақат таълим соҳаси ходимларининг касб байрами, балки илм-фан, маърифат ва тарбия фидойиларига бўлган халқ эҳтиромининг ёрқин ифодаси сифатида нишонланади. Устозларнинг меҳнати туфайли жамиятнинг келажаги бўлган ёш авлод камол топади.

Қисқача:

📅 1996 йил 27 декабрь — байрамни таъсис этиш тўғрисидаги қонун қабул қилинди.

📅 1 октябрь — Ўқитувчи ва мураббийлар куни этиб белгиланди.

🎓 Байрамнинг мақсади — устоз ва мураббийларнинг меҳнатини улуғлаш ва қадрлашдир.