"Ўзбеккосмос" агентлиги

2026 йил 5 август куни Ўзбекистон Республикаси учун космик соҳада муҳим тарихий воқеа юз беради.

Тошкент вақти билан соат 07:00 дан 09:00 га қадар Хитой Халқ Республикасининг Хайян Шарқий космодромидан “Samarkand-2028” Ерни масофадан зондлаш сунъий йўлдоши орбитага учирилади.

Мазкур сунъий йўлдош Хитойнинг STAR.VISION компанияси томонидан Ўзбекистон Республикасининг Космик тадқиқотлар ва технологиялар агентлиги – “Ўзбеккосмос” билан ҳамкорликда яратилган.

“Samarkand-2028” миссияси Ўзбекистоннинг миллий космик дастурини ривожлантириш, замонавий космик технологияларни амалиётга жорий этиш ҳамда Ўзбекистон ва Хитой ўртасидаги илмий-технологик ҳамкорликни янги босқичга олиб чиқишда муҳим қадам бўлади.

Гиперспектрал технология – янги имкониятлар

“Samarkand-2028” – Ерни масофадан зондлаш бўйича гиперспектрал сунъий йўлдош ҳисобланади.

Анъанавий сунъий йўлдошлар тасвирларни чекланган спектрал каналларда қайд этса, гиперспектрал технология Ер юзасидан қайтган нурланишни 20 ва ундан ортиқ спектрал диапазонларда таҳлил қилиш имконини беради.

Бу технология объектларнинг таркиби ва ҳолати ҳақида анча батафсил маълумот олиш имконини яратади.

Айниқса, гиперспектрал маълумотлардан:

• қишлоқ хўжалиги экинларининг турлари ва ҳолатини аниқлаш;
• ўсимликларнинг ривожланишини мониторинг қилиш;
• сув ва табиий ресурсларни кузатиш;
• экологик ҳолатни баҳолаш;
• ердан фойдаланиш жараёнларини мониторинг қилиш каби йўналишларда самарали фойдаланиш мумкин.

Сунъий интеллект – сунъий йўлдош бортида

Миссиянинг энг муҳим технологик жиҳатларидан бири – сунъий йўлдош бортига “Ўзбеккосмос” агентлиги мутахассислари томонидан ишлаб чиқилган сунъий интеллект модулини интеграция қилинганидир.

Бу STAR.VISION компаниясининг халқаро лойиҳалари доирасида муҳим технологик қадам бўлиб, ўзбекистонлик мутахассисларнинг космик технологиялар истеъмолчиси бўлибгина қолмай, балки уларни яратиш жараёнида ҳам бевосита иштирок этаётганини кўрсатади.

AI модули сунъий йўлдош томонидан олинган тасвирларни бевосита орбитада автоматик таҳлил қилиш имконини беради. Яъни зарур маълумотларни Ерга узатишдан олдин уларнинг муайян қисми космик аппаратнинг ўзида қайта ишланади.

Бу эса,

• Ерга узатиладиган маълумотлар ҳажмини камайтириш;
• муҳим ахборотни тезкор олиш;
• маълумотларни қайта ишлаш самарадорлигини ошириш;
• кейинги таҳлил жараёнларини тезлаштириш имконини беради.

Космик технологиялар – иқтисодиёт ва жамият манфаати учун

“Samarkand-2028” миссиясининг асосий мақсади фақат космик аппаратни орбитага чиқариш билан чекланмайди. Сунъий йўлдошдан олинадиган маълумотлар мамлакат иқтисодиёти ва ижтимоий соҳанинг турли йўналишларида амалий аҳамиятга эга бўлади.

Хусусан, улардан:

• қишлоқ хўжалиги;
• сув ресурсларини бошқариш;
• экологик мониторинг;
• табиий ресурсларни кузатиш;
• фавқулодда вазиятларни барвақт аниқлаш;
• шаҳарсозлик;
• ер ресурсларидан самарали фойдаланиш ва бошқа стратегик йўналишларда фойдаланиш имконияти мавжуд.

Шу билан бирга, лойиҳа космик муҳандислик, сунъий интеллект ва сунъий йўлдош маълумотларини қайта ишлаш соҳаларида миллий кадрлар салоҳиятини ошириш учун муҳим технологик тажриба вазифасини бажаради.

Нега айнан “Samarkand-2028”?

Сунъий йўлдошга “Samarkand-2028” номи берилиши бежиз эмас. 2025 йилда Австралиянинг Сидней шаҳрида бўлиб ўтган Халқаро астронавтика конгресси (IAC) доирасида Самарқанд шаҳри
2028 йилда ўтказиладиган 79-Халқаро астронавтика конгрессининг мезбони сифатида танланган.

Бу Ўзбекистон ва бутун Марказий Осиё учун муҳим тарихий воқеа бўлди. Чунки минтақада биринчи марта космик соҳанинг энг нуфузли халқаро форумларидан бири Ўзбекистонда ўтказилади.

Шу маънода, “Samarkand-2028” номи Ўзбекистоннинг халқаро космик ҳамжамиятдаги ўрни тобора мустаҳкамланаётганини ифодалайди.

Самарқанд – илм-фан ва космос мероси

“Samarkand-2028” номи замонавий космик технологиялар билан бир қаторда Ўзбекистоннинг бой илмий меросини ҳам ўзида мужассам этади.

Самарқанд асрлар давомида илм-фан, астрономия ва маърифат марказларидан бири бўлиб келган. XV асрда буюк олим ва давлат арбоби Мирзо Улуғбек айнан Самарқандда ўз даврининг энг илғор астрономик расадхоналаридан бирини барпо этган.

Орадан қарийб олти аср ўтиб, Самарқанд номи яна космос билан боғлиқ муҳим воқеа марказида турибди. Мирзо Улуғбекнинг астрономик меросидан тортиб, сунъий интеллект технологиялари билан жиҳозланган янги авлод сунъий йўлдошларигача бўлган тараққиёт йўли Ўзбекистонда илм-фан ва технологияларнинг узвий давомийлигини намоён этади.

Ўзбекистоннинг космик салоҳияти

Космик соҳада амалга оширилаётган ушбу лойиҳалар мамлакатимизда илм-фан, инновациялар, юқори технологиялар ва халқаро ҳамкорликни ривожлантиришга қаратилаётган эътиборнинг амалий натижасидир.

“Samarkand-2028” лойиҳаси доирасида ўзбекистонлик мутахассисларнинг сунъий йўлдошни ишлаб чиқиш ва унинг интеллектуал тизимларини яратиш жараёнида иштирок этиши миллий космик муҳандислик салоҳияти шаклланаётганини кўрсатади.

Бу эса Ўзбекистоннинг космик технологиялардан фойдаланувчи давлатдан ушбу технологияларни ишлаб чиқиш ва яратишда иштирок этувчи давлатга айланиш йўлидаги муҳим қадамдир.

Ўзбекистон – Хитой космик ҳамкорлиги

“Samarkand-2028” миссияси Ўзбекистон ва Хитой ўртасидаги илмий-технологик ҳамкорликнинг амалий натижаларидан биридир. Лойиҳа доирасида икки давлат мутахассисларининг тажрибаси ва технологик салоҳияти бирлаштирилди.

Ишонамизки, ушбу миссия космик технологияларни ривожлантириш билан бир қаторда, Ўзбекистон ва Хитой ўртасидаги илмий, технологик ва космик ҳамкорликни янада мустаҳкамлашга хизмат қилади.

Учириш хавфсизлиги

Шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, ҳар қандай космик миссияда хавфсизлик энг устувор вазифа ҳисобланади. Шу сабабли учириш жараёнида об-ҳаво шароити, ракета тизимлари ёки бошқа техник омиллар билан боғлиқ хавф аниқланса, парвоз вақти ўзгартирилиши ёки учириш бошқа муддатга қолдирилиши ҳам мумкин.

Бу халқаро космик амалиётда одатий ҳолат бўлиб, бундай қарорлар аввало миссия хавфсизлиги ва барча тизимларнинг ишончли ишлашини таъминлаш мақсадида қабул қилинади.

Бир сўз билан айтганда, “Samarkand-2028” сунъий йўлдошининг орбитага чиқарилиши Ўзбекистоннинг жаҳон космик экотизимига фаол интеграциялашуви, халқаро илмий-технологик ҳамкорликни кенгайтириш ва илғор космик технологияларни мамлакат ривожи йўлида татбиқ этиш бўйича интилишларининг яна бир амалий ифодасидир.

Энг муҳими, бу миссия орбитадаги яна бир сунъий йўлдош эмас. Бу Ўзбекистон космик технологияларни яратиш, сунъий интеллектни космосда қўллаш ва миллий космик муҳандислик салоҳиятини шакллантиришда янги босқичга қадам қўйилаётганидан далолатдир.