Jasalma intellekt hám sanlastırıw tarawındaǵı wazıypalar kórip shıǵıldı

Mámleketimizde sanlastırıw hám jasalma intellektti engiziw arqalı ekonomikalıq ósiwdi jedellestiriw hám adamlardıń turmısın ańsatlastırıwǵa qaratılǵan sistemalı jumıslar alıp barılmaqta.

“Ózbekstan – 2030” strategiyasına muwapıq, IT xızmetleri hám baǵdarlamalıq ónimlerdiń eksportın 5 milliard dollarǵa jetkeriw, tarawda 300 mıń jastı bánt etiw hám BMShtıń Elektron húkimet indeksinde elimizdi dúnyanıń jetekshi 30 mámleketiniń qatarına kirgiziw tiykarǵı wazıypalar sıpatında belgilengen.

Sońǵı jıllarda sanlastırıw tarawınıń mámleketimiz ekonomikasına tásiri sezilerli dárejede artqan. Sońǵı bes jılda tarawdaǵı jalpı qosımsha qun ortasha 24,8 procentke ósip, bul kórsetkish JIÓ ósim pátlerinen 3,5 esege joqarı bolǵan. Málimleme hám baylanıs tarmaǵında bánt bolǵanlardıń sanı 2017-jıldaǵı 64,3 mıńnan 108,8 mıńǵa, ózin-ózi bánt etkenlerdiń sanı bolsa 10 mıńnan 181 mıńǵa jetti. Házirgi kúnde tarawda 11 mıń 900 den aslam kárxana jumıs alıp barıp atırǵan bolıp, olardıń derlik 1,4 mıńı sırt el kapitalınıń qatnasıwında shólkemlestirilgen.

Sonıń menen birge, házirgi waqıtta jasalma intellekt baǵdarında 100 ge shamalas ámeliy joybar hám 200 den aslam tájiriybe-sınaq baslamaları baslanǵan. Sonıń ishinde, Almalıq kán-metallurgiya kombinatınıń 3-mıstı bayıtıw fabrikasında jasalma intellekt járdeminde real waqıt rejiminde óndiris shınjırın tallawdıń jolǵa qoyılǵanı nátiyjesinde energiya jumsalıwı 10 procentke, ózine túser bahası 15 procentke qısqarǵan, miynet ónimdarlıǵı bolsa 10 procentke artqan.

Bunday joybarlardıń nátiyjeliligin támiyinlew ushın 24 million dollar muǵdarında GPU-klasterge iye jasalma intellekt infrastrukturası iske qosılǵan. Jıldıń aqırına shekem qosımsha esaplaw quwatlıqların keńeytiw ushın jáne 45 million dollar muǵdarında úskenelerdi tartıw rejelestirilgen. Atap ótilgenindey, endi bul infrastrukturadan durıs hám nátiyjeli paydalanıw, onı tarmaqlar kesiminde anıq nátiyje beretuǵın sheshimler menen baylanıstırıw ayrıqsha áhmiyetke iye.

Usı maqsette medicina, energetika, transport, bajıxana, salıq, awıl xojalıǵı hám basqa da tarawlarǵa baylanıslı 130 dan aslam maǵlıwmatlar bazasın sistemalastırıw, olar menen islesiw ortalıǵın qáliplestiriw hám jasalma intellekt modellerin engiziw rejeleri kórip shıǵıldı. Bul arqalı mámleketlik xızmetlerde paydalanıwshılarǵa usınılatuǵın servislerdi keńeytiw, mámleketlik basqarıw processlerinde tallaw hám qarar qabıl etiwdiń sapasın arttırıw, sonday-aq, ekonomika tarmaqlarında qárejetlerdi azaytıw hám nátiyjelilikti arttırıw názerde tutılmaqta.

Prezentaciyada jasalma intellekt texnologiyaların qollanıwdıń tarawlıq baǵdarlarına da ayrıqsha toqtap ótildi.
Atap aytqanda, densawlıqtı saqlawda insult hám kókirek bezi ragin erte anıqlaw, medicinalıq tekseriw processlerin avtomatikalıq bayanlaw, sanlı medicinalıq járdemshi baǵdarlamalardı engiziw; awıl xojalıǵında eginler ónimdarlıǵın boljaw, fitosanitarlıq qáwip-qáterler boyınsha fermerlerdiń xabardarlıǵın támiyinlew, jaylawlardıń jaǵdayı monitoringin shólkemlestiriw; transport tarawında jol qaplamaları hám temir jol infrastrukturası monitoringin ótkeriw, aydawshını qáwipli jaǵdaylardan eskertiw, “aqıllı” transport sistemaların rawajlandırıw; qurılıs hám sanaatta bolsa nızambuzıwshılıqlardı anıqlaw, smeta hújjetlerin kórip shıǵıw múddetin qısqartıw, video tallaw arqalı óndiris processlerin qadaǵalaw sıyaqlı joybarlardı keńeytiw názerde tutılǵan.
Infrastrukturanı rawajlandırıw menen birge jergilikli startaplardı qollap-quwatlaw hám xalıqtıń, ásirese, jaslardıń sanlı kónlikpelerin qáliplestiriw máseleleri de dodalandı. Búgingi kúnde mámleketimizde startaplardıń sanı 950 ge jetken, bul ótken jıldıń sáykes dáwirine salıstırǵanda 37,5 procentke ósimdi ańlatadı. Venchur fondlardıń sanı 22 ge jetip, ekosistemanıń bahası bolsa 4,3 milliard dollarǵa bahalanbaqta. Startaplarǵa kirgizilgen investiciyalardıń kólemi 132 million dollardı quraǵanı atap ótildi.

Usı jıldan baslap startaplar boyınsha Prezident tańlawınıń sıylıq qorı IT baǵdarında 5 million dollarǵa arttırılǵanı, jasalma intellekt baǵdarında bolsa 1 million dollarlıq jańa tańlawlar engizilgeni málim etildi. Sonday-aq, “President AI Award”tı mámleketlik basqarıw, sanaat hám isbilermenlik, densawlıqtı saqlaw, bilimlendiriw, “jasıl ekonomika” hám agrotexnologiyalar sıyaqlı 5 baǵdarda shólkemlestiriw usınısı bildirildi.

2030-jılǵa shekem málimleme texnologiyaları tarawında 300 mıń jastıń bántligin támiyinlewge qaratılǵan ilajlar da kórip shıǵıldı. Onıń ushın aymaqlarda sanlı ekosistemanı keńeytiw, jańa jumıs orınların jaratıw, eksportqa qolaylı xızmetler kólemin arttırıw hám startaplardıń ósiw noqatların kóbeytiw zárúr ekenligi atap ótildi.

Usı múnásibet penen Samarqand, Namangan, Sırdárya hám Buxarada IT-Parktiń jańa filialları, Nurafshan qalasında bolsa sanlı R&D orayın shólkemlestiriw rejeleri haqqında málimleme berildi. Nurafshan qalasında 7,3 gektar maydanda shólkemlestiriletuǵın bul oray sheńberinde 6 joqarı texnologiyalı laboratoriya, jasalma intellekt ushın 200 GPUlı esaplaw orayın, startap kampusın hám kommerciyalastırıw orayın qurıw názerde tutılǵan. Joybardıń ulıwma bahası 200 million dollardı qurap, onı 2027-2031-jıllarda ámelge asırıw rejelestirilgen.

Prezentaciyada sanlı bilimlendiriwdi rawajlandırıw máselelerine de ayrıqsha itibar qaratıldı.
“5 million jasalma intellekt jetekshileri” joybarı sheńberinde 1 millionnan aslam baslawısh kurs tıńlawshıları, 300 mıńnan aslam orta basqısh tıńlawshıları hám 1,5 mıń professional dárejedegi qánige tayarlanǵanı aytıldı. Endi mekteplerde jasalma intellekt hám startap xanaların shólkemlestiriw usınıs etildi.

Sonıń menen birge, mekteplerde sanlı infrastrukturanıń jaǵdayı tallandı. Házirgi waqıtta 69 procent mekteplerde Wi-Fi zonası ulıwma joq ekenligi, 5 mıń kompyuter klası ruwxıy eskirgeni, 2 mıń mektepte bolsa bunday xanalar joq ekenligi atap ótildi. Sol sebepli, 2030-jılǵa shekem 16 mıń kompyuter klassların jańalaw, mekteplerdi biypul Wi-Fi noqatları menen támiyinlew hám internet tezligin arttırıw boyınsha anıq ilajlar kóriw zárúr ekenligi atap ótildi.

Májiliste jergilikli IT sheshimlerinen paydalanıwdı keńeytiwge de ayrıqsha itibar qaratıldı. Mámleket qatnasıwındaǵı kárxanalar hám banklerdegi baǵdarlamalıq ónim hám málimleme texnologiyaları xızmetleriniń keminde 45 procentin lokalizaciyalaw imkaniyatınıń bar ekenligi atap ótildi. Usı múnásibet penen mámleketlik kárxanalar hám bankler tárepinen IT xızmetlerin import etiwde májbúriy tártipte Sanaat kooperaciyası hám mámleketlik satıp alıwlar agentligi menen kelisiw sistemasın engiziw, buyırtpalardı IT-Park rezidentlerine qaratıw usınıs etildi.

Telekommunikaciya infrastrukturası hám tártipke salıw tarawındaǵı jumıslarǵa da toqtap ótildi.
Sońǵı jıllarda elatlı punktlerdiń telekommunikaciya xızmetleri menen qamtıp alınıwı 41 procentten 98 procentke jetken, ulıwma internet ótkeriw qábileti bolsa 65 esege artıp, 4,4 mıń gigabit/sekundqa shıqqan. Teleradiokommunikaciya bazarın tártipke salıw, xızmetlerdiń sapasın monitoring etiw hám paydalanıwshılardıń huqıqların qorǵaw maqsetinde óz aldına agentlik shólkemlestirilgeni atap ótildi.

Prezentaciyada telekommunikaciya bazarın hár jılı keminde 10 procentke arttırıp, usı jılı 27,5 trillion sumǵa jetkeriw rejeleri kórip shıǵıldı.
Kiberqáwipsizlikti támiyinlew, mámleketlik málimleme sistemaların integraciyalaw hám sanlı húkimet platformasın bekkemlew máseleleri de dodalandı. Mámleketlik málimleme sistemaların tek ǵana birden-bir sanlı húkimet platforması arqalı integraciyalaw, kiberqáwipsizlik ekspertizasınan ótpegen sistemalardı sanlı húkimetke jalǵawdı sheklew, sonday-aq, málimleme qáwipsizligin kúsheytiw maqsetinde hár eki jılda bir márte tolıq IT-audit ótkeriw zárúr ekenligi atap ótildi.

Mámleketimiz basshısı jasalma intellekt hám sanlastırıw búgingi kúnde tek ǵana texnologiyalıq jańalanıw emes, al ekonomikanıń nátiyjeliligin, mámleketlik basqarıwdıń sapasın, xızmetlerdiń qolaylıǵın, eksport potencialın hám mámlekettiń básekige shıdamlılıǵın belgileytuǵın strategiyalıq baǵdar ekenin atap ótti. Tarawdaǵı jumıslardı jańa basqıshqa alıp shıǵıw boyınsha juwapkerlerge tiyisli tapsırmalar berildi.