Turaq jay qurılısı hám urbanizaciya tarawındaǵı jumıslar jáne áhmiyetli wazıypalar dodalandı

Ilajda orınlardaǵı studiyalardan videobaylanıs arqalı 500 den aslam isbilermen, qurılısshı, joybarlawshı, arxitektor hám qala qurılısshıları qatnastı.

Mámleketimiz basshısı barlıq tarmaq hám aymaqlarda joqarı ekonomikalıq ósiw boyınsha belgilengen úlken sheklerge erisiwde qurılıs tarawı ayrıqsha orın iyeleytuǵının atap ótti. Tallawlarǵa bola, qurılısqa kirgizilgen hár 1 dollar ekonomikaǵa 2-3 dollarlıq nátiyje keltiredi, tarawda jaratılǵan bir jumıs ornı bolsa basqa tarmaqlarda jáne 5 jumıs ornınıń payda bolıwına xızmet etedi.

Sońǵı toǵız jılda mámleketimizde derlik 10 mıń jańa qurılıs kárxanası jumıs basladı. Aylanısı 1 trillion sumnan asqan 20, 100 milliard sumnan joqarı kórsetkishke shıqqan 365 iri kompaniya qáliplesti. Joybarlaw shólkemleriniń sanı 2 mıńnan asıp, olardıń 650 den aslamı xalıqaralıq sertifikat aldı.

Usı dáwirde qurılıs tarawında ruqsat beriw basqıshları 3 esege, múddetler 4 esege qısqartıldı. 420 qala qurılısınıń norma hám qaǵıydaları birlestirilip, eskileri biykar etildi hám 140 jańa norma hám qaǵıyda tastıyıqlandı.
Nátiyjede ótken jıllar dawamında 210 million kvadrat metr imarat-obekt, 647 mıń kvartiralı 15 mıńnan aslam kóp qabatlı turaq jay qurıldı. Qurılıs jumıslarınıń kólemi 2016-jıldaǵı 30 trillion sumnan ótken jılı 314 trillion sumǵa jetti. Búgin qurılıs, qurılıs materialları hám olarǵa baylanıslı tarawlarda 3,5 million xalıq bánt.

Atap ótilgenindey, isbilermenlik ushın hár jılı 6,5 mıń gektar jer, 600 mıń kvadrat metr imarat-obektler sawdaǵa shıǵarılmaqta, kishi hám orta biznes ushın 140 trillion sum resurs ajıratılmaqta. Biraq jer hám kredit sıyaqlı tiykarǵı máseleler sheshilgen bolsa da, isbilermenler qurılıstı baslaw basqıshında elege shekem hár qıylı tosqınlıqlarǵa dus kelmekte, bul processler aylap-jıllap sozıladı.

Májiliste urbanizaciya máselesine ayrıqsha itibar qaratıldı. Házirgi kúnde elimiz xalqı 38 millionnan artıp, urbanizaciya dárejesi 51 procentke jetken, derlik 20 million xalıq qalalarda jasamaqta. Mámleketimiz basshısı urbanizaciya dárejesiniń hár 1 procentke ósiwi ekonomikaǵa keminde 1 procent qosımsha ósim alıp keletuǵının, investiciya aǵımı, biznes hám startaplardıń belsendiligi, miynet ónimdarlıǵı soǵan sáykes túrde artatuǵının atap ótti. Sol sebepli, respublikada urbanizaciyanı turaqlı rawajlandırıw boyınsha birden-bir kózqaras bolıwı shárt ekenligi kórsetip ótildi.

Atap ótilgenindey, bas rejelerdi islep shıǵıw ushın byudjetten jılına 200-250 milliard sum ajıratılmaqta. Bul qarjılar, bárinen burın, bas rejesi joq yamasa gónergen aymaqlarǵa qaratılıwı kerek. Házirgi waqıtta kishi qala hám posyolkalarda da iri joybarlardı ámelge asırıw tileginde bolǵan isbilermenler kóp, biraq qala qurılısı hújjetleriniń joqlıǵı sebepli olardıń jumısları toqtap qalmaqta.

Wálayat hákimleri hám Urbanizaciya komitetine usı jıldıń ózinde byudjet qarjıları esabınan 6 qala hám 44 posyolka boyınsha bas rejelerdi, 104 awıl boyınsha master-rejelerdi juwmaqlaw, bunnan tısqarı, intaker isbilermenler menen birge jáne 50 elatlı punkt ushın qala qurılısı hújjetlerin islep shıǵıwdı baslaw tapsırıldı.

Májiliste bas reje joq ekeni sebepli 2025-jılı jerdi menshiklestiriw boyınsha 112 mıń arzanıń 14 procenti biykar etilgeni, bul bolsa 4 mıń gektar jerdi aktivke aylandırıw imkaniyatı hám byudjetke qosımsha 550 milliard sum túsimdi qoldan beriwge sebep bolǵanı kórsetip ótildi. Usı múnásibet penen úsh ay ishinde jerlerdi menshiklestiriwge baylanıslı arzalarǵa insan faktorısız, 5-10 minutta onlayn juwap beretuǵın sistemaǵa ótiw wazıypası qoyıldı.

Qalaberdi, bas rejelerdi tastıyıqlaw menen sheklenip qalıw múmkin emes ekenligi atap ótildi. Olarda belgilengen suw, kanalizaciya, ıssılıq, gaz, elektr tarmaqları hám jollardıń qashan, qaysı gezekte hám qanday derekler esabınan qurılatuǵını anıq kórsetilmegenligi sınǵa alındı. Hár bir tastıyıqlanǵan bas reje boyınsha onı ámelge asırıwdıń jıllıq kompleksli baǵdarlamaları islep shıǵılıwı, bul xalıq, isbilermenler hám juwapkerlerge jetkeriliwi shárt ekenligi atap ótildi.

Sonlıqtan, hár bir wálayat hákimine eki ay múddette wálayat hám rayon oraylarınıń tastıyıqlanǵan bas rejelerin ámelge asırıw boyınsha kompleksli baǵdarlamalardı islep shıǵıw tapsırıldı. Olardaǵı ilajlardıń qaysı bólegi respublikalıq hám jergilikli byudjetten, qaysı bólegi xalıqaralıq finans shólkemleriniń esabınan qarjılandırılatuǵını anıq belgileniwi shárt ekenligi kórsetildi.
Jer hám obektlerdi ekonomikalıq jumısqa tartıw boyınsha da úlken kemshilikler atap ótildi. Sońǵı tórt jılda aukcionda satılǵan 11,5 mıń gektar jerdiń 3 mıń gektarında qurılıs baslanbaǵan. Sonday-aq, aukcionǵa shıǵarılǵan 582 gektar jer uchastkası hám 122 mámleketlik obekt bir jıldan berli satılmay turǵanı kórsetip ótildi.

Onda menshiklestiriw baǵdarlamasın qáliplestiriwde de, obektlerdi satıwda da hákimlerdiń ornı sezilmey atırǵanı, isbilermenlerdiń pikiri aldınnan úyrenilmey atırǵanı sınǵa alındı. Negizinde, hár bir obektti satıwda aymaqqa investiciya tartıw hám máhálle ushın jańa jumıs ornın jaratıw birinshi orında turıwı kerek ekenligi atap ótildi.

Sonlıqtan, endi obektlerdi menshiklestiriw baǵdarlamasına kirgiziw, olardı satıw hám investiciya nátiyjeliligin támiyinlewde hákimler Mámleketlik aktivler agentligi menen teńdey juwapker bolatuǵını belgilendi. Menshiklestiriw sheńberinde bólip-bólip tólew shárti menen satılǵan obektler ushın qaldıq summaǵa hár jılı 14 procent ústeme esaplaw ámeliyatı da biykar etiledi.

Májiliste qurılıs tarawındaǵı ruqsat beriw tártip-qaǵıydaların ápiwayılastırıw máselesi de dodalaw orayında boldı. Ótken jılı qurılısqa baylanıslı 2 million 600 mıńnan aslam arzanıń úshten biri biykar etilgeni, bul jaǵdaydıń artında kóp jaǵdaylarda korrupciya hám artıqsha byurokratiyalıq tosqınlıqlar turǵanı atap ótildi. Mámleketimiz basshısı bunday mashqalalardı saplastırıwdıń eń nátiyjeli jolı sanlastırıw hám jasalma intellektti keńnen engiziw ekenin atap ótti.

Házirgi sistemada xalıq hám isbilermenler dáslep joybarlawǵa ruqsat alıw, keyin arxitektura-rejelestiriw tapsırmasın islep shıǵıw ushın óz aldına arza berip, aylap waqıt joyıtpaqta. Tashkent qalasında bul eki xızmetti bir basqıshta kórip shıǵıw tájiriybesi engizilgeni hám nátiyjede hújjetlerdi kelisiw múddeti 3-4 esege qısqarǵanı málim etildi. Bul tájiriybeni 1-iyulden baslap barlıq aymaqlarda engiziw tapsırıldı.

Kommunallıq tarmaqlarǵa jalǵanıw boyınsha texnikalıq shárt alıwda da xalıq hár bir uyımǵa óz aldına múrájat etiwine tuwra kelmekte. Endi 1-iyulden bir arza hám bir tólem arqalı elektr, gaz, suw hám kanalizaciya tarmaqları boyınsha texnikalıq shárt alıw imkaniyatı jaratıladı.
Artıqsha áweregershiliktiń jáne bir sebebi sıpatında orınlarda qala qurılısı keńesine aǵza 26 uyım arasında óz-ara baylanıs hám birge islesiwdiń joq ekenligi kórsetildi. Usı múnásibet penen qala qurılısı keńesine Tashkent qalası hám wálayat hákimleriniń ózi basshılıq etetuǵını, isbilermen máselesine juwmaqlawshı sheshim beretuǵın sistema engiziletuǵını belgilendi.

Juwapkerlerge úsh ay múddette qurılısqa ruqsat alıwdan baslap, obektti paydalanıwǵa tapsırıwǵa shekemgi barlıq processlerdi tereń tallap, talaplar, múddetler hám tólemlerdi keminde eki esege qısqartıw boyınsha qarar joybarın kirgiziw tapsırıldı.
Qurılıstıń sapası hám qadaǵalaw máseleleri de sın kózqarastan dodalandı. Ótken jılı qurılıs obektlerinde joybarlawshı hám buyırtpashı qadaǵalawshıları tárepinen 42 mıń kemshilik, Qurılıs inspekciyası tárepinen bolsa jáne 250 mıńnan aslam qaǵıydabuzarlıq anıqlanǵan. Oǵan joybarlawshı hám buyırtpashılardıń avtorlıq hám texnikalıq qadaǵalaw boyınsha mápdarlıǵınıń tómenligi sebep bolıp atırǵanı atap ótildi.

Sonlıqtan, usı jıl 1-iyunnen baslap mámleketlik buyırtpashılardıń jumısı tolıq KPI tiykarında bahalanıwı, xızmetkerlerdiń aylıǵı 3 esege arttırılatuǵını belgilendi. Joybar hújjetlerin islep shıǵıw ushın obekt bahasınıń 5 procentine shekem qarjı ajıratıladı, avtorlıq qadaǵalaw ushın bolsa óz aldına shártnama tiykarında tólem tólenedi. Endi texnikalıq yamasa avtorlıq qadaǵalawshısı juwapker bolǵan obektte qopal qaǵıydabuzarlıq anıqlansa, jumıstı bólip alıp islewshi menen birge qadaǵalawshılarǵa da qatań shara kóriledi, joybarlawshınıń “Ashıq-aydın qurılıs”taǵı reytingi tómenletiledi.

Májiliste xalıqaralıq finans shólkemleriniń qatnasıwında ámelge asırılıp atırǵan infrastrukturalıq joybarlar boyınsha da ayrıqsha toqtap ótildi. Házirgi kúnde bul baǵdarda 20 milliard dollardan aslam joybarlar ámelge asırılmaqta.
Juwapkerler hám buyırtpashı ministrlik-vedomstvolar xalıqaralıq finans shólkemleri menen sóylesiwlerde jergilikli qurılısshılardıń imkaniyatların jeterli dárejede qorǵamay atırǵanı, shártnama shártlerin belgilewde olardıń mápin gózlemey atırǵanı, xalıqaralıq tenderlerde qatnasıw shártlerin úyretiw boyınsha sistemalı jumıs alıp barmay atırǵanı sınǵa alındı.

Xalıqtıń turaq jayǵa bolǵan talabın támiyinlew máselesi turaqlı dıqqat orayında bolıwı shárt ekenligi atap ótildi. Sońǵı jılları 56 “Jańa Ózbekstan” massiviniń infrastrukturası ushın 4 trillion 100 milliard sum ajıratılǵan, bıyıl bolsa bul maqsetler ushın jáne 1 trillion 400 milliard sum qaratılmaqta.

Taraw juwapkerleri hám hákimler usı jılı bul massivlerde 34 mıń kvartiranı qurıp pitkeriwi shárt ekenligi atap ótildi. Qurılısı dawam etip atırǵan massivlerdi keńeytiw tek ǵana sol aymaqtaǵı kvartiralardıń keminde 85 procenti iyelerine tapsırılǵannan keyin ruqsat beriletuǵını belgilendi.

Ulıwma etip aytqanda, usı jılı aymaqlarda 140 mıń kvartiralı kóp qabatlı turaq jaylardı paydalanıwǵa tapsırıw zárúrligi atap ótildi. Onda renovaciyaǵa ayrıqsha itibar qaratıw áhmiyetli ekenligi bildirildi.

Taraw ushın kadrlar tayarlaw hám kreativlik ortalıqtı rawajlandırıw máselelerine de itibar qaratıldı. Arxitektor, joybarlawshı hám urbanizaciya tarawı ushın birinshi kreativ parkti Tashkent qalasında shólkemlestiriw, keyin ala bunday parklerdi aymaqlarda da qurıw jumısların baslaw tapsırıldı. Bunnan tısqarı, jańa oqıw jılınan urbanizaciya, kadastr hám geodeziya tarawları ushın kadrlar tayarlaytuǵın, ózin-ózi qarjılandıratuǵın joqarı oqıw ornınıń jumısı jolǵa qoyıladı. Onıń quramında orta buwın qánigeleri ushın texnikum da shólkemlestiriledi.

Májilis juwmaǵında Prezidentimiz taraw hám aymaqlar basshılarınıń esabatların tıńladı. Qurılıs tarawında jumıs alıp barıp atırǵan isbilermenlerdiń pikir-usınısları tıńlandı.