Farmacevtika tarmaǵında islep shıǵarıwdı arttırıw hám texnologiyalar transferin jedellestiriw máseleleri dodalandı

Mámleketimiz basshısı farmacevtika insan salamatlıǵı, xalıqtıń turmıs sapası hám mámlekettiń ekonomikalıq qáwipsizligi menen tikkeley baylanıslı strategiyalıq taraw ekenin atap ótti.

Sońǵı jılları tarawdı rawajlandırıw ushın keń imkaniyatlar jaratılǵanı atap ótildi. Sonıń ishinde, ótken toǵız jılda tarmaqqa 1 milliard 800 million dollar investiciya kirgizilip, 140 jańa óndiris quwatlılıǵı iske qosıldı. Búgingi kúnde elimizde 300 den aslam farmacevtika kárxanası jumıs alıp barmaqta, olardıń 58 i tikkeley dári quralların islep shıǵaradı.

Nátiyjede farmacevtika ónimlerin islep shıǵarıw kólemi 3,5 esege ósip, 7 trillion 300 milliard sumnan arttı. Jergilikli dári-dármaqlardı islep shıǵarıw bolsa 2 esege kóbeydi. Ózbekstanda islep shıǵarılǵan farmacevtika ónimleri 55 mámleket bazarına jetkerip berilmekte. Tarmaqtaǵı jumıs orınlarınıń sanı bolsa 40 mıńnan astı.

Ulıwma alǵanda, mámleketimizde dári quralları hám medicinalıq buyımlar bazarınıń kólemi derlik 2,5 milliard dollarǵa jetken.
Juwapkerler aldına usı jılı farmacevtika tarawına keminde 1 milliard dollar investiciya tartıw, sapanı arttırıw hám sırt el farmacevtika kompaniyaları menen birgelikte jańa óndiris quwatlıqların iske qosıw arqalı ishki tutınıwdaǵı jergilikli dári-dármaqlardıń úlesin 2030-jılǵa shekem 70 procentke jetkeriw hám kelesi bes jılda eksport kólemin 1 milliard dollarǵa alıp shıǵıw wazıypaları qoyıldı.

Respublikada 136 gektar maydanda 5 farmacevtika sanaat zonası shólkemlestirilgen bolıp, olar ushın barlıq zárúr infrastruktura jaratılǵan. Biraq ayırım aymaqlarda bul imkaniyatlardan nátiyjeli paydalanılmay atırǵanı atap ótildi.
Sonıń ishinde, 25 gektar maydandı iyelegen Jizzaq farmacevtika zonasında ótken jılı bir sumlıq ta ónim islep shıǵarılmaǵan.

Bostanlıq rayonındaǵı 14 gektar jer maydanı bolsa 2017-jıldan berli bos tur. Sonday-aq, ótken jılı Jizzaq hám Samarqand wálayatlarında birde-bir farmacevtika joybarınıń iske qosılmaǵanı, Buxara hám Xorezmde bolsa investiciyalıq joybarlardıń júdá az ekenligi sınǵa alındı.

Májiliste farmacevtika tarawı isbilermenleri tárepinen bildirilgen usınıslar da kórip shıǵıldı. Atap aytqanda, farmacevtika zonaları bolmaǵan aymaqlardaǵı kárxanalarǵa da usı zonalar ushın belgilengen salıq jeńilliklerin qollanıw máselesi kóterildi.
Prezidentimiz bul usınıstı qollap-quwatladı hám farmacevtika kárxanaları ushın bir qatar jańa imkaniyatlardı járiyaladı.

Sonıń ishinde, usı jıl 1-aprelden baslap farmacevtika quralların islep shıǵarıw, dárilik ósimliklerdi jetistiriw hám qayta islew boyınsha jańa joybarlar úsh jıl múddetke jer salıǵınan azat etiledi. Joybar iske qosılǵannan keyin úsh jıl dawamında payda hám múlk salıǵı da óndirilmeydi.

Sonday-aq, biologiyalıq aktiv qosımshalar hám kosmetika quralların islep shıǵarıwshılar ushın shiyki zat, úskene hám komplektlewshi bóleklerdi import etiw bajılardan azat etiledi. Farmacevtika kárxanalarına óziniń liniyasında biologiyalıq aktiv qosımshalar islep shıǵarıwǵa ruqsat beriledi.

Endi hár jılı 1-iyulge shekem lokalizaciyalaw maqsetke muwapıq bolǵan dári quralları hám medicinalıq buyımlardıń dizimi isbilermenlerge járiyalanıp barıladı. Bul dizimdegi ónimlerdi islep shıǵarıw boyınsha joybarlar ushın isbilermenlerge sırt el valyutasında 7 procentlik kreditler ajıratıladı.

Bar ónimler boyınsha lokalizaciyalawdı tereńlestiriwdi rejelestirgen kárxanalarǵa Sanaat kooperaciyası qorınan 10 jılǵa shekemgi múddetke sırt el valyutasında 6 procentlik, milliy valyutada bolsa 12 procentlik kreditler beriledi.

Májiliste sırt el farmacevtika kompaniyaların mámleketimizge tartıw, olar menen texnologiyalar transferin jolǵa qoyıw máselesine de ayrıqsha itibar qaratıldı.
Import etilip atırǵan dári-dármaqlardıń derlik yarımı 34 sırt el islep shıǵarıwshısınıń úlesine tuwra keledi. Usı múnásibet penen olardı Ózbekstanda islep shıǵarıwdı shólkemlestiriwdi xoshametlew zárúr ekenligi atap ótildi. Import penen shuǵıllanıwshı iri kárxanalarǵa da sociallıq juwapkershilikti kúsheytip, brendli dári quralların mámleketimizde islep shıǵarıwdı jolǵa qoyıw boyınsha baslama kórsetiw usınıs etildi.

Bul processti xoshametlew maqsetinde kárxanalar brendlerden paydalanǵanı ushın tóleytuǵın royaltidan salıq 20 procentten 5 procentke túsiriledi.
Original dári quralı jaratılǵannan 20-25 jıl ótkennen soń, basqa farmacevtika kárxanaları da onı islep shıǵarıw huqıqına iye boladı. Bunday dári quralların ózlestiriw ishki bazarda bahalardı bir neshe esege arzanlatıw imkaniyatın beredi.

Usı múnásibet penen talap joqarı bolǵan bunday preparatlardı bir jıl ishinde ózlestirgen kárxanalarǵa texnologiya transferi qárejetleriniń yarımı Farmacevtika qorı esabınan qaplap beriledi.
Sonday-aq, eń kóp import etilip atırǵan 100 túrdegi dári-dármaqlardı islep shıǵarıwdı keńeytiw maqsetinde “Tashkent farma park” aymaǵı jáne 100 gektarǵa keńeytiledi.

Májiliste farmacevtika ónimleriniń eksportı máseleleri de kórip shıǵıldı. Búgingi kúnde tarmaqtıń eksportı 220 million dollarǵa jetken bolsa da, onıń tek ǵana 14 million dolları dári-dármaqlardıń úlesine tuwra keledi.

Usı múnásibet penen kárxanalardı xalıqaralıq standartlarǵa beyimlestiriw áhmiyetli ekenligi atap ótildi. Házirgi waqıtta 58 dári islep shıǵarıwshı kárxana milliy GMP sertifikatına iye. Endi olardı Evropa GMP standartlarına beyimlestiriw zárúr ekenligi atap ótildi.

1-iyunnen baslap jergilikli kárxanalardıń EvroGMP sertifikatın alıw qárejetleriniń 50 procenti Sawdanı qollap-quwatlaw qorı esabınan qaplap beriledi.

Májiliste mámleketlik satıp alıwlar sistemasında jergilikli islep shıǵarıwshılardıń qatnasın keńeytiw máseleleri de kórip shıǵıldı. Atap ótiliwinshe, lokalizaciyalaw dárejesi 30 procentke jetpegeni sebepli ayırım kárxanalar mámleketlik kárxanalarǵa ónim satıw imkaniyatına ie emes.

Usı múnásibet penen 1-sentyabrge shekem jergilikli ónim sertifikatına iye isbilermenlerge lokalizaciyalaw dárejesine qaramastan, mámleketlik satıp alıwlarda qatnasıwǵa ruqsat beriletuǵını belgilendi.
Atap ótiliwinshe, ótken jılı mámleketimizde 57 mıńnan aslam atamadaǵı dizimnen ótpegen hám kontrafakt dári quralları anıqlanǵan.

Sol sebepli dári-dármaqlardıń nızamsız sawdasına qarsı gúresiwdi kúsheytiw, sapası gúmanlı ónimler aylanısı ushın juwapkershilikti keskin kúsheytiw boyınsha nızam joybarın islep shıǵıw áhmiyetli ekenligi atap ótildi.
Májiliste tarawda ilim hám óndiris arasındaǵı úzilisti saplastırıw máselesi de kóterildi.

Búgingi kúnde farmacevtika tarawındaǵı 6 ilimiy-izertlew institutında 300 den aslam ilimpaz jumıs alıp barmaqta, joqarı bilimlendiriw mákemeleri bolsa hár jılı derlik 1 mıń qánige tayarlaydı. Biraq ilimiy qollanbalardı sanaatqa engiziw jeterli dárejede jolǵa qoyılmaǵan.

Usı múnásibet penen ximiya-farmacevtika, vakcina hám sıvorotkalar jáne shıǵıs medicinası institutları negizinde Milliy biofarmacevtika ilimiy-izertlew institutı shólkemlestiriledi. Ol “Tashkent farma park” aymaǵında jaylastırılıp, ilimiy izertlewlerdi tikkeley óndiris penen integraciyalaw imkaniyatı jaratıladı.

Park aymaǵında klinikaǵa shekemgi izertlewler laboratoriyası, biologiyalıq hám ximiyalıq izertlewler orayları jáne 250 orınlıq xalıqaralıq klinikalıq izertlewler orayı shólkemlestiriledi.

Sonday-aq, Tashkent farmacevtika institutı hám Farmacevtika texnika universitetiniń professor-oqıtıwshıları óz ilimiy jumısın farmapark aymaǵında alıp baradı. Studentler bolsa kárxanalarda dual bilimlendiriw tiykarında oqıp, jumıs islew imkaniyatına iye boladı.

Jańa dári quralların islep shıǵarıwǵa tartılǵan ilimpazlardıń qatnasıwındaǵı joybarlar ushın kárxanalardıń 100 mıń dollarǵa shekemgi qárejetleri qaplap beriledi. Jergilikli ilimpazlar jaratqan jańa preparatlardı islep shıǵarıwdı jolǵa qoyǵan kárxanalarǵa bolsa olardı dizimnen ótkeriw hám klinikalıq sınawlar ushın 100 million sumǵa shekem subsidiya ajıratıladı.

Májiliste farmacevtika kárxanaları wákilleriniń usınısları hám baslamaları, juwapkerlerdiń esabatları tıńlandı.