O‘zbekiston Respublikasi Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi

Yurtimizda gender tenglik masalalariga oid davlat siyosati huquqiy, institutsional va ijtimoiy mexanizmlar jihatidan rivojlanib, yangi bosqichiga koʻtarilmoqda.

Hurmatli Prezidentimiz Sh.Mirziyoyev tomonidan ayollarning qonuniy huquq va manfaatlarini taʼminlash, ularning jamiyatdagi oʻrni va nufuzini oshirish, isteʼdodi va qobiliyatini roʻyobga chiqarish, gender tenglikni taʼminlash borasida muhim islohotlar amalga oshirilmoqda.

Soʻnggi yillarda qabul qilingan qonunchilik hujjatlari, milliy strategiyalar va davlat dasturlarining samarali ijrosi gender tengligi tamoyilini barcha sohalariga izchil integratsiya qilish imkonini bermoqda.

2030 yilga qadar 66 ta bandni oʻz ichiga olgan Oʻzbekiston Respublikasi gender tenglikka erishish strategiyasini amalga oshirish boʻyicha 2025 yil uchun tasdiqlangan kompleks chora-tadbirlar dasturi doirasida tizimli ishlar amalga oshirildi.

I. Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlarni taʼminlashga qaratilgan qonunchilik asoslarini va institutsional tizimni takomillashtirish yoʻnalishida:

2025 yilda sohaga oid 16 ta normativ-huquqiy hujjat (2 ta qonun, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2 ta farmoni va 3 ta qarori hamda hukumatning 9 ta qarori) qabul qilindi.

Ushbu hujjatlar asosida gender sohasidagi yangi imkoniyatlar ochib berildi.

“Davlat ijtimoiy sugʻurtasi toʻgʻrisida”gi Qonun bilan
2026 yil 1 yanvardan homiladorlik va tugʻish nafaqalarini Davlat ijtimoiy sugʻurtasi hisobidan toʻlanishi belgilab berildi.

Xalqaro konvensiyalarni ratifikatsiya qilish imkoniyatlari ham oʻrganish ishlari yangi bosqichga olib chiqildi.

Jumladan, Xalqaro mehnat tashkilotining “Inson resurslarini rivojlantirishda kasbga yoʻnaltirish va kasbiy taʼlim toʻgʻrisida” (142-sonli) hamda “Hamshiralarning bandligi, mehnat sharoitlari va hayoti toʻgʻrisida” (149-son) Konvensiyasidagi ayrim talablar milliy qonunchilikka toʻliq implementatsiya qilinmaganligi sababli ratifikatsiya jarayonini bosqichma-bosqich amalga oshirilishi belgilandi.

Ish joylarida xavfsiz va gigiyenik talablarga mos mehnat sharoitlarini yaratish samaradorligini oshirish maqsadida “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunning yangi tahriri ishlab chiqilib, Hukumatga kiritildi.

Qonunchilikka doir yangi tadqiqotlar olib borilmoqda. Xotin-qizlar va erkaklar oʻrtasida ish haqi tafovutini qisqartirish, kompaniyalarni gender boʻyicha reytingi va boshqaruvda ayollar ulushini oshirish, shuningdek iqtisodiy huquqlarni kafolatlash boʻyicha Yevropa mamlakatlari, xususan Fransiya, Germaniya va Niderlandiya kabi 10 ga yaqin davlatlar tajribasi oʻrganildi.

Bu takliflarning maqbul jihatlarini amaliyotga joriy etish masalasi koʻrib chiqilmoqda.

Mahalliy davlat hokimiyati organlarining normativ-huquqiy hujjatlarini gender – huquqiy ekspertizadan oʻtkazish tartibini yanada takomillashtirish yuzasidan takliflar tayyorlanib, Komissiyaga taqdim etildi.

Davlat organlari va tashkilotlarida genderga oid auditni oʻtkazish uslubiyati yangi tahrirda tasdiqlandi.

Mana shu tahrir asosida Ichki ishlar, Oliy taʼlim, fan va innovatsiya vazirliklarida gender audit oʻtkazildi.

II. Saylov huquqlarini amalga oshirishda xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlarni taʼminlash yoʻnalishida:

Ayollarning siyosiy madaniyatini oshirish maqsadida partiyalar hamkorligida 600 dan ziyod targʻibot tadbiri tashkil qilindi,
27 mingdan ortiq aholi vakillari jalb etildi.

Ciyosatdagi ayollar haqida 150 dan ortiq media mahsulotlar tayyorlanib, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda 1 500  marotaba yoritildi.

Saylovlarda xotin-qizlarning faolligini oshirish boʻyicha Yevropa va Yaqin Sharq davlatlari (Fransiya, Shvetsiya, Daniya, Norvegiya, Misr, Eron, Ummon davlatlari) tajribalari oʻrganildi.

III. Davlat xizmati sohasida xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlarni taʼminlash yoʻnalishida:

Mamlakatimiz siyosiy maydonida ayollar nafaqat faol ishtirokchi, balki yetakchi sifatida ham maydonga chiqmoqda.

Ayni paytda ular tadbirkorlikda 45 foiz, siyosiy partiyalarda 49 foiz va oliy taʼlimda 54 foizini, STEAM yoʻnalishida 38 foizni tashkil etmoqda.

Qurilish sohasida – 8 foiz, transportda – 12,6 foiz, axborot va aloqa sohasida – 35,3, moliya va sugʻurta faoliyatida – 37,2, qishloq, oʻrmon va baliqchilik xoʻjaligida – 43,3, savdo sohasida – 49,3, sanoatda – 46,9, yashash va ovqatlanish xizmatlari sohasida – 50,7 foiz ayollar ulushini tashkil etmoqda.

2025 yilda xotin-qizlar nisbatan kam faoliyat yuritayotgan Energetika, Qishloq xoʻjaligi va Suv xoʻjaligi vazirliklarining 2030 yilga qadar gender strategiyalari tasdiqlandi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025 yil
5 maydagi PF-78-son Farmoniga muvofiq, Davlat siyosati va boshqaruvi Akademiyasida 6 oygacha boʻlgan muddatda tashabbuskor ayollarning rahbarlik koʻnikmalarini rivojlantirish va ularni davlat xizmatiga tayyorlash uchun “Rahbar ayollar” dasturi joriy etildi.

Bu maqsadda vazirliklar va hokimliklar tavsiyalari asosida 120 nafar xotin-qizlar roʻyxati tuzildi va saralash jarayoni davom etmoqda.

Xorazm viloyatida davlat va jamiyat rivojiga salmoqli hissa qoʻshgan Shakarjon Xoʻjaniyozova xotirasiga bagʻishlab “Rahbar ayollar” tanlovi tashkil etildi. Mazkur tanlovda 100 dan ortiq xotin-qizlar ishtirok etib, 15 nafari turli nominatsiyalar boʻyicha gʻolib deb topildi.

“Hokimlikka tayyorlash maktabi” qoʻshma taʼlim dasturida
14 nafar xotin-qizlar Germaniya davlatiga maxsus oʻquv stajirovkaga yuborildi.

Davlat xizmatchilarining siyosiy-huquqiy bilimlarini oshirish boʻyicha qisqa muddatli kurslarda 95 273 nafar davlat xizmatchilari ishtirok etib, ularning 21 foizini xotin-qizlar tashkil etdi.

Xususan, masofaviy taʼlim platformasi orqali 79 548 nafar davlat xizmatchilarining malakasi oshirildi. Ulardan 37,4 foizi (49 096 nafar) xotin-qizlardir.

Odil sudlov Akademiyasida jami tinglovchilarning
38 nafarini (23%) xotin-qizlar tashkil etdi.

Davlat ishtirokidagi 233 ta korxonaning davlat ulushi boʻyicha 846 nafar aʼzolik oʻrinlariga kuzatuv kengashi tarkibiga nomzodlarni tanlab olish uchun tanlovlar oʻtkazildi.

Maʼlumot uchun: Bugungi kunda Davlat ulushi mavjud boʻlgan jami
2 026 ta korxonadan 365 tasida kuzatuv kengashi va 1 944 ta kuzatuv kengashi aʼzolik oʻrinlari mavjud boʻlib, ularda 130 nafar (6,7 foiz) xotin-qizlar faoliyat olib bormoqdalar.

“El-yurt umidi” jamgʻarmasi orqali nufuzli xorijiy universitetlarda taʼlim olayotgan 764 nafar stipendiatlarning 266 nafari yoki 34,8 foizi xotin-qizlardir.

Jamgʻarmaning 2025 yilgi 1-ochiq stipendiya tanlovida
173 nafar nomzod “El-yurt umidi” stipendiyasi sovrindori deb topildi, shundan 43 nafar (24,8%) xotin-qizlar tashkil etdi.

Tashkilotlarda xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq va imkoniyatlar kafolatlarini taʼminlash boʻyicha maslahat kengashlari soni 4000 taga yetkazildi.

Oilaviy qadriyatlarni saqlash va rivojlantirishga munosib hissa qoʻshgan oilalarga beriladigan “Ibratli oila” koʻkrak nishoni salmogʻi 208 tadan 2 mingtaga, yaʼni 9 barobar oshirildi.

IV. Taʼlim, ilm-fan, sport hamda sogʻliqni saqlash sohasida xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlarni taʼminlash yoʻnalishida:

Oliy maʼlumotga ega boʻlmagan ehtiyojmand xotin-qizlarga ajratilgan grant kvota  2000 tadan 4000 taga, yaʼni ikki barobar oshirildi,  besh yil ish stajiga ega, lekin oliy maʼlumotga ega boʻlmagan xotin-qizlar kontrakt kvotasi 500 tadan 2500 taga oshirildi.

2025-2026 oʻquv yilida jami 255 402 nafar xotin-qizlar oliy taʼlimga talabalikka qabul qilindi (2025-yil reja – 250 ming nafar).

14099 nafariga davlat granti, 3856 nafariga toʻlov-kontrakt asosida talabalikka qabul qilish boʻyicha tanlovda ishtirok etish uchun tavsiyanoma berildi. Ulardan 3933 nafari davlat granti,
845 nafari toʻlov-kontrakt asosida talabalikka tavsiya etildi.

2025 yilda oliy taʼlim tashkilotlarini bitirgan
128 213 nafar talaba-qizlardan 116 879 nafarining (91%) bandligiga koʻmaklashildi. Jarayon davom etmoqda

Bundan tashqari, 187 ming nafar xotin-qizlar “Bir million dasturchi” loyihasi doirasida axborot texnologiyalari boʻyicha oʻqitildi.

Innovatsion rivojlanish agentligi tomonidan oʻtkazib kelinayotgan “Olima ayollar” tanlovida 1 612 ta loyiha talabnomalari oʻrnatilgan tartibda ekspertiza bosqichlaridan oʻtkazilib, umumiy qiymati 127,3 mlrd. soʻm miqdoridagi
156 ta loyiha saralab olindi va moliyalashtirildi.

Bugungi kunda ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borayotganlarning 42 foizini xotin-qizlar tashkil etmoqda. Xususan, fan doktorlarining 26,5 foizi, falsafa doktori, fan nomzodlarining 40,1 foizi ayollardir.

Reproduktiv maslahat va jamoatchilik koʻmagiga muhtoj oilalar bilan olib borilgan profilaktik tushuntirish ishlari natijasida, erta va qarindoshlar oʻrtasida nikohni rejalashtirgan oilalarda aniqlangan 1 350 ta muammolardan 498 ta salbiy holatlar oldi olindi.

323 694 nafarining sogʻlom turmush tarziga rioya etish toʻgʻrisidagi fikrlari oʻzgardi.

Qizlar oʻrtasida sogʻlom turmush tarzini keng targʻib qilish maqsadida respublika boʻylab 454 marotaba “Sogʻlom turmush tarzi tarafdorimiz” shiori ostida oʻtkazilgan uchrashuvlar, davra-suhbatlari hamda sport musobaqalarida 26 ming nafar qizlar jalb etildi.

Oilalarda sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish maqsadida mahallalarda oʻtkazilgan sport tadbirlarida 4 mln nafardan ortiq xotin-qizlar ishtirok etdi.

Onkologik kasalliklarni erta aniqlashni tashkil etish borasida 3,89 mln nafar ayollar onkoskrining tekshiruvidan oʻtkazildi, 3 323 nafari mutaxassis tekshiruviga yuborildi. Natijada, 2 589 nafarida kasallik erta bosqichda aniqlandi.
3 245 nafari sogʻlomlashtirishga jalb etildi.

V. Ijtimoiy-iqtisodiy sohalarda xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlarni taʼminlash yoʻnalishida:

Mamlakatimizda iqtisodiy faol aholi 15,6 mln nafar boʻlib, shundan 7,7 mln nafarini ayollar tashkil etadi.

2025 yilda 2,6 mln nafar xotin-qizlar daromadli mehnat bilan taʼminlanishiga koʻmaklashildi.

Maʼlumot uchun: 155 ming nafari investitsiya loyihalarini ishga tushirish hisobiga, 1,5 mln nafari tijorat banklari hisobiga, 851 ming nafari qishloq xoʻjaligi sohasida, 73 ming nafari qurilish sohasida.

Yil davomida 1,7 mln nafar ayollar oʻzini oʻzi band qilish faoliyat turiga jalb qilindi. Yuridik shaxslar tomonidan 3,2 mln nafar xotin-qizlar bandligi taʼminlandi.

331 ming nafar xotin-qizlar kasb-hunar va tadbirkorlikka oʻqitildi.

Maʼlumot uchun: 159 ming nafari Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tizimida, 16 ming nafari Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi tizimida, 31 ming  nafari Savdo-sanoat palatasi tizimida,
100 ming nafari Xotin-qizlar tadbirkorlik markazlarida, 25 ming nafari boshqa (nodavlat) taʼlim muassasalarida.

Markaziy bank bilan birgalikda homiladorlik va tugʻish taʼtilini olgan ayollar uchun bank kreditlari boʻyicha toʻlovlar muddatini 10 oygacha uzaytirish amaliyoti yoʻlga qoʻyildi.

Xotin-qizlar tadbirkorligini qoʻllab-quvvatlash maqsadida 2025 yilda 427 ming nafar xotin-qizlarga jami 23 trln 360 mlrd kreditlar ajratildi.

Oilaviy tadbirkorlik, Biznesga birinchi qadam, Mahalla loyihasi dasturlari doirasida jami 352 ming nafar ayollarga 8 trln 611 mlrd soʻm imtiyozli kredit mablagʻlari ajratildi.

Buning natijasida oʻtgan yilda respublikamizda tadbirkor ayollar soni 217 639 nafarni (87 272 nafari yuridik shaxs,
130 367 nafari YATT) tashkil etdi.

Ulardan 34 238 nafari 2025 yilda tadbirkor sifatida roʻyxatdan  oʻtdi (11 838 nafari yuridik shaxs, 22 400 nfari YATT).
Bu degani har kuni oʻrtacha 93 nafar ayollar tadbirkor sifatida roʻyxatdan oʻtdi degani.

Respublikada jami 13 541 nafar hunarmand ayollar faoliyat koʻrsatib, ulardan 6 613 nafari 2025 yilda Hunarmand uyushmasiga aʼzo boʻldi (har kuni oʻrtacha 18 nafar ayollar uyushmaga aʼzo boʻlgan).

1 191 ta mahallada Xotin-qizlar bandligini taʼminlash va salomatligini mustahkamlash markazi tashkil etildi.

Xorijga ketgan va farzandlarini nazoratsiz qoldirgan xotin-qizlarni aniqlash hamda ularni Vatanga qaytarish boʻyicha Chirchiq shahri “Navbahor” mahallasida tajriba yaratildi.

Ushbu tajriba ommalashtirilib, onlayn muloqot orqali
270 mingdan ortiq migratsiyadagi xotin-qizlarning oilalari manzilli oʻrganildi.

Onlayn muloqotlar orqali xorijda kam daromad bilan qiynalib yurgan 230 mingdan ortiq ayollar vatanga qaytarildi va reintegratsiya dasturlari amalga oshirildi.

Migratsiyadagi fuqarolarning voyaga yetmagan farzanlariga belgilangan vasiy hamda homiylar bilan suhbatlar oʻtkazib borildi.

“Ayollar daftari”ga kiritilgan 1 020 981 nafar xotin-qizlarga amaliy yordam koʻrsatildi.

 “Iqtisodiy mustaqillikdan ijtimoiy mustaqillik sari” mavzusi bilan oʻtkazilgan “Ayollar daftari”ning besh yillik sarhisobiga bagʻishlangan milliy anjumanlarda besh mingga yaqin xotin-qizlar ishtirok etdi.  Ular ishtirokida “Yetakchi Ayollar” klubi tashkil etildi.

VI. Tazyiq va zoʻravonlikni oldini olishda xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlarni taʼminlash yoʻnalishida:

Xotin-qizlarning qonuniy huquq va manfaatlarini himoya qilish boʻyicha 416 ta taqdimnoma kiritildi, 326 tasiga taʼsir choralari koʻrildi.

Sudlarga kiritilgan  737 ta daʼvo arizalarining 683 tasiga  asosan sud qarorlari qabul qilindi.

Xotin-qizlarga nisbatan zoʻravonlik sodir etgan  9 237 nafar shaxslar tuzatish dasturidan oʻtkazildi.

37 368 nafar xotin-qizlar profilaktik hisobdan chiqarildi. Jazoni ijro etish muassasalaridan qaytgan 841 nafar, muqaddam sudlangan 1 832 nafar, probatsiya hisobida turgan 8 830 nafar, migratsiyadagi 270 ming nafardan ortiq xotin-qizlar va ularning oilalariga zarur yordam va xizmatlar koʻrsatildi.

“Ye-Ijtimoiy profilaktika” axborot tizimi doirasida
215 896 nafar ayollarga ijobiy yakuniy xulosalar berildi.

“Xavfsiz oila” moduli orqali oila-turmush doirasida huquqbuzarlik, tazyiq va zoʻravonlikni barvaqt oldini olish maqsadida sudlarda nizolashayotgan 70 390 ta oilalarning
68 507 tasi oʻrganildi va 39 410 ta oila barqarorlashtirildi.

25 noyabr-10 dekabr kunlari “Ayollar va qizlarga nisbatan raqamli zoʻravonliklarga barham berish uchun birlashaylik” mavzusida targʻibot tadbirlari doirasida 27 300 dan ziyod  targʻibot tadbirlari tashkil etildi.

VII. Oilaviy munosabatlar hamda bolalar tarbiyasi sohasida xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlarni taʼminlash yoʻnalishida:

Oilaviy nizolarni hal etishdagi yangi huquqiy mexanizmlar asosida Samarqand va Chirchiq shaharlari hamda Namangan, Mirzo Ulugʻbek va Qarshi tumanlararo sudlarida “Oila sudyalari” korpusi faoliyat olib bormoqda. Ularning vakolatiga 42 ta toifadagi ishlar berilgan.

Ular tomonidan jami 26 904 ta ishlar koʻrilgan. Bu esa oila sudlari tomonidan koʻrilgan barcha toifadagi 322 128 ta fuqarolik ishining 8,3 foizini tashkil etmoqda.

Oila sudyalari joriy etilgan hududlarda ijobiy natijalarga erishildi. Xususan, ixtisoslashgan sudyalar tomonidan yarashtirilgan oilalar soni 140 foizga ortdi, fuqarolar sarsongarchiligining oldi olindi.

Qoʻmita tomonidan oilani jamiyatning strategik ijtimoiy instituti sifatida mustahkamlash maqsadida davlat siyosati istiqbollari va ustuvor yoʻnalishlarini belgilab berishni oʻz ichiga olgan “Oila farovonligi-2030” milliy dasturi ishlab chiqildi.

Oilalarga va xotin-qizlarga yaxlit xizmat koʻrsatish, oilaviy taʼlim dasturlari va oilaviy maslahat koʻrsatish borasida yangi yondashuvlar asosida 205 ta tuman va  Oila va xotin-qizlar maskanlari yoʻlga qoʻyilib, 300 mingdan ortiq maslahat xizmalari koʻrsaldi

VIII. Gender jihatlarni hisobga olgan holda rejalashtirish va byudjetlashtirish yoʻnalishida:

Gender asosida rejalashtirish va byudjetlashtirish amaliyotini takomillashtirish maqsadida gender indikatorlari ishlab chiqilib, byudjet dasturlari loyihalarida qoʻllash uchun barcha vazirlik va idoralarga yetkazildi.

2025 yil davomida byudjet tashkilotlarida ishlovchi 1,3 mln
xotin-qizlarning ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlari uchun 64,8 trln soʻm, 162 mingga yaqin byudjet tashkilotlarida ishlovchi ayollarga homiladorlik nafaqasi uchun 1,5 trln soʻm mablagʻlar yoʻnaltirildi.

Shuningdek, xususiy sektorda ishlovchi ayollarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlash maqsadida ularning 12,3 mingtasiga byudjetdan 32,8 mlrd soʻm ajratildi.

Oʻtgan yil yakunlariga koʻra hisoblaganda ishsiz hamda ish qidirayotgan xotin-qizlarni kasbga tayyorlash va ularning malakasini oshirish maqsadida Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi hisobidan 259,6 ming xotin-qizlar uchun 245,4 mlrd soʻm mablagʻlar ajratildi.

Oʻz navbatida, ipoteka kreditlari boʻyicha toʻlab beriladigan boshlangʻich badal toʻlovlari uchun 8,6 ming nafar xotin-qizlarga 256,7 mlrd soʻmlik subsidiyalar, bola tugʻilganda bir martalik toʻlov uchun (suyunchi puli) 242,3 ming nafar ayollarga 205,3 mlrd soʻm hamda kam taʼminlangan oilalarga bolalar nafaqasi va moddiy yordam uchun ularning 671,2 ming nafariga 4,2 trln soʻm mablagʻlar davlat byudjetidan toʻlab berildi.

Bundan tashqari, davlat oliy taʼlim muassasalarining magistratura bosqichida taʼlim olayotgan 17,8 ming nafar xotin-qizlarning toʻlov kontraktini toʻlab berish uchun 122,9 mlrd soʻm mablagʻlar, tijorat banklari tomonidan 67,3 ming nafar xotin-qizlarga taʼlim kreditlari uchun 1,1 trln. soʻmga yaqin mablagʻlar ajratildi.

IX. Gender statistikasi yuritilishini takomillashtirish yoʻnalishida:

Ilgʻor davlatlar tajribalari va xalqaro tavsiyalar asosida gender.stat.uz saytidagi gender statistikasiga oid koʻrsatkichlar qayta koʻrib chiqildi va 217 tadan oshirildi.

Maʼlumot uchun: Gender.stat.uz saytining barcha boʻlimlarida bugungi kunda jami 217 dan ziyod gender statistikasiga oid koʻrsatkichlar 3 ta tilda, 5 xil formatda joylashtirib borilmoqda.

Xalqaro indekslarda gender koʻrsatkichlar dinamikasi:

“Global gender tafovut” indeksi 2025-yilgi hisobotida Oʻzbekiston 0,678 ball bilan 110 oʻrinni egallab, 2 pogʻonaga pastlagan.

 

Biroq, taʼlim koʻrsatkichi boʻyicha reytingda 87 oʻrindan
43 oʻringa koʻtarilib, bir yil ichida 44 pogʻonaga yuqoriladi, siyosiy vakillik subindeksi boʻyicha 89 oʻrindan 82 oʻringa yaʼni, 7 pogʻonaga koʻtarildi va 20 foizdan yuqori darajada yutuqlarga erishgan davlatlar qatorida qayd etildi.

Iqtisodiy imkoniyatlar va sogʻliqni saqlash boʻyicha koʻrsatkichlarda pasayish qayd etilgan. Oʻzbekistonning iqtisodiy ishtirok va imkoniyatlar koʻrsatkichi boʻyicha reytingda bir yil ichida 115 oʻrindan 123 oʻringa pastlagan, sogʻlom xayot va uzoq umr kurish subindeksi boʻyicha 136 oʻrindan 141 oʻringa pastlagan.

  Ayollar siyosiy paritet indeksi boʻyicha Oʻzbekiston 2025 yil holatiga koʻra, qonunchilik palatasida ayollar ulushi 38% ga yetib Markaziy Osiyoda eng yuqori koʻrsatkich bilan peshqadamlik qilmoqda.

Jahon Banki Global Findex 2025 hisobotiga koʻra, Oʻzbekistonda moliyaviy hisob raqamiga egalik darajasi yillar davomida sezilarli darajada oshdi, ayniqsa ayollar oʻrtasida kutilmagan yutuqlarga erishildi. Hisobotga koʻra, 2011 yildan 2024 yilgacha mamlakatda moliyaviy hisob raqamiga ega boʻlgan ayollar ulushi 23%dan 60%gacha oshgan. Bu gender tengligi boʻyicha muhim yutuq hisoblanadi.

Samarqandda oʻtkazilgan YUNESKO Bosh konferensiyasining
43-sessiyasi doirasida “Koʻp tomonlama hamkorlik orqali gender tengligini rivojlantirish” mavzusida sayd-iventi tashkil etildi.

Gender tengligiga erishish strategiyasi doirasida erishilgan natijalar bilan birga hali oldimizda bir qator masalalar mavjud.

2026 yilda, bu boradagi ishlarni yanada kuchaytirishda barcha masʼul tashkilotlar bilan birgalikda tizimli ishlarni amalga oshiramiz. Xususan:

1) Oilaviy munosabatlar hamda gender tenglik masalalarida
12 ta normativ-huquqiy hujjat tayyorlanadi. Ularga koʻra:

Nikoh shartnomasiga mulkiy munosabatlardan tashqari, qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa huquq va majburiyatlarni kiritish boʻyicha qonunchilikka oʻzgartirish kiritish;

Xotin-qizlarga nisbatan onlayn tazyiq va zoʻravonlik uchun javobgarlikni belgilash kabi normalarni qonunchilikka kiritish;

Aliment miqdorini bolaning bir oy davomida ijtimoiy-intellektual rivojlanishini inobatga olgan holda belgilash va bir qator masalalarda normativ-huquqiy hujjat loyihalari tayyorlanadi.

2) Oilaviy burch va masʼuliyatni bajarishda ota va onaning teng ishtirokini taʼminlash, oilalarning birdamligini mustahkamlash hamda masʼuliyatli ota-onalik koʻnikmalarini shakllantirishga qaratilgan chora-tadbirlar davom ettiriladi, qonuniy asoslar mustahkamlanadi.

oilalarga yaxlit xizmat koʻrsatish maqsadida Oila va xotin-qizlar maskanlari faoliyatini tashkiliy-huquqiy jihatdan samarali tashkil etish, yangidan-yangi yondashuvlarni joriy etish choralarini koʻramiz;

3) “BMT-Ayollar” tuzilmasining loyihasi “Oʻzbekistonning gender tenglik boʻyicha mamlakat profili” va BMTning Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO) tomonidan 2025-yilda eʼlon qilingan “Oʻzbekistonda qishloq xoʻjaligi va qishloq joylardagi gender holati boʻyicha Milliy gender baholash hisoboti” hamda Osiyo taraqqiyot bankining mamlakatdagi vakolatxonasi tomonidan tayyorlangan 2019-2025-yillarda Oʻzbekistonda genderni baholash boʻyicha mamlakat hisobotlari tavsiyalari asosida milliy harakatlar rejasini ishlab chiqamiz va ijrosini taʼminlaymiz;

4) Gyender tengligini taʼminlash va xotin-qizlarning adolatga (sud-huquq tizimida) teng kirishini kafolatlashga qaratilgan tizimli ishlar amalga oshiriladi, shuningdek, ilmiy, texnologiyalar va ekologik faoliyat sohalarida xotin-qizlarni qoʻllab-quvvatlash va ularning yetakchiligini taʼminlash maqsadida zarur shart-sharoitlar yaratish choralarini koʻramiz;

5) Quyidagi maqsadli koʻrsatkichlarga erishish reja qilingan:

Gender tenglikni taʼminlash siyosatini davom ettirish, xotin-qizlarning ijtimoiy-siyosiy faolligini oshirish orqali boshqaruv lavozimlaridagi xotin-qizlar ulushini 30,2 foizdan 30,4 foizga yetkazish;

157 ming nafar  xotin-qizlarni kasb-hunar va tadbirkorlik koʻnikmalariga oʻqitishga jalb qilish;

100 ming nafar  xotin-qizlarni axborot-kommunikatsiya texnologiyalariga oʻqitishga jalb qilish;

667 130 nafar  xotin-qizlar iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish;

940 ming nafar ijtimoiy himoyaga muhtoj xotin-qizlarni manzilli qoʻllab-quvvatlash;

195 300 nafar nikohlanuvchi yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash;

1 040 ta mahallalarda xotin-qizlarning bandligini taʼminlash va salomatligini mustahkamlash markazlarini tashkil etish;

lider tadbirkor ayollarga 69 ming nafar xotin-qizlarni biriktirish.

6) “STEAM” (fan, texnologiyalar, muhandislik, matematika) sohasida xotin-qizlarning ulushi 38 foizdan 42 foizga yetkazish choralari koʻriladi.

7) 208 tuman (shahar)da Oila va xotin-qizlar maskanlarida oilaviy taʼlim dasturlari hamda oilaviy maslahat tizimini (psixologik, huquqiy, tibbiy, mediativ, mentorlik xizmatlari v.h.) yoʻlga qoʻyiladi 

8) Hududiy ijtimoiy–gender muammolarni tizimli ravishda aniqlash va baholashga qaratilgan “Oila-gender diagnostikasi” dasturi joriy etiladi;

9) Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi markaziy apparati tuzilmasida “Ayollar salohiyatini rivojlantirish” loyihalar markazi tashkil etiladi;

10) Oilaviy ajrashish uchun ariza bergan oilalar uchun “Birgalikda ota-onalik majburiy dasturi” ishlab chiqiladi;

11) Ota-onalarda ijtimoiy-emotsional intellektni (his-tuygʻularni anglash va boshqarish) rivojlantirishga qaratilgan oʻquv-treninglar oʻtkaziladi;

12) Kamchiqim turmush tarzi va tabiiy resurslarni iqtisod qilishga qaratilgan “Oqilona isteʼmol” (“Save food”) dasturi amaliyotga joriy etiladi;

13) Namunali faoliyat koʻrsatayotgan lider tadbirkor ayollar milliy reestrini yaratish va ularni ragʻbatlantirish tizimi yoʻlga qoʻyiladi;

14) Taʼlim muassasalaridagi qizlar oʻrtasida  reproduktiv salomatligini mustahkamlash, turli salbiy holatlar, erta tugʻruq, erta nikohning oldini olishga qaratilgan “Salomatlik volontyorlari” faoliyati yoʻlga qoʻyiladi.

Yuqoridagi chora-tadbirlarning amalga oshirilishi jamiyat va davlat hayotida gender munosabatlarining yanada barqarorlashishiga, bu sohada amalga oshirilayotgan ishlarning natijadorligiga munosib hissa qoʻshadi.