Buxoro viloyati Vobkent tumani hokimligi

Oila –har bir jamiyatning asosiy hududidir va jamiyat barqarorligining, inson huquqlarining,  maʼnaviy-axloqiy  qadriyatlarning  himoyachisi  boʻlgan  muhim instituti  hisoblanadi.  Shuningdek,  oila  jamiyatning  asosiy  birligi  sifatida, ijtimoiy muammolarni kamaytirishda muhim ahamiyatga ega. Mehnat qiluvchi yoshlar, oila aʼzolari orasidagi munosabatlar, psixologik va ijtimoiy omillar oilaviy bagʻrikenglikning  barqarorligini  taʼminlaydi.

 Oilaning  mustahkamligi, barqarorligi  va  yosh  avlod  tarbiyasi  jamiyatda  ijtimoiy,  iqtisodiy  va  madaniy rivojlanishning  asosiy  omillaridan  biri  boʻlib,  bu  aholining  umumiy  sogʻlom holatinisaqlashga koʻmaklashadi.Shu  bilan  birga,  oilaviy  barqarorlik,  baxtli  nikohning  mustahkamligi  va ajrashishning oldini olish jarayonida ijtimoiy institutlarning rolini tushunish muhim ahamiyatga ega. Nikohdan ajrashish holatlari koʻplab mamlakatlarda ijtimoiy muammo sifatida koʻrib chiqilmoqda, bu nafaqat oilaviy muammolar, balki iqtisodiy va ijtimoiy salbiy taʼsirlarga ham olib kelmoqda. Nikohdan ajrashishning oldini olish uchun yoshlarning maʼnaviy-axloqiy qiymatlarini shakllantirish, oilaviy va psixologik  maslahat  berish,  ijtimoiy  qoʻllab-quvvatlashni  kuchaytirish  va davlatning  oilaviy  siyosatini  takomillashtirish  kabi  chora-tadbirlar  muhim ahamiyatga ega.

Maʼnaviy-axloqiy qadriyatlar, ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash tizimi va oilaviy munosabatlar  oila  aʼzolarining  orasidagi  ijtimoiy  ishlashni, oʻzaro  hurmat  va ishonchni taʼminlaydi. Bundan tashqari, oiladagi ijtimoiy yordam tizimlarining samarali ishlashi, yoshlarga oilaviy munosabatlar va bagʻrikenglikni targʻib qilish, nikohni mustahkamlashda muhim rol oʻynaydi.Davlatning oilaga oid siyosatlari, yaʼni oilaviy qoʻllab-quvvatlash, nikohdan ajrashish holatlarining oldini olish, ijtimoiy xizmatlar tizimining yaxshilanishi hamdaaholining maʼnaviy rivoji masalalari bu mavzuda muhim olamda nazarda tutiladi.

Maʼlumki, jamiyatdagi ijtimoiy barqarorlikning asosi oila boʻlib, uning barqarorligi  jamiyatning  umumiy  barqarorligiga  taʼsir  koʻrsatadi.  Oilaviy munosabatlarni mustahkamlash, nikohdan ajrashishning oldini olish, ijtimoiy va iqtisodiy  muammolarning  yechimini  topishga  koʻmaklashadi.  Bunda,  har  bir  oila aʼzosining haqiqiy huquqlariga ega boʻlishi, ularning faol ijtimoiy rollarini aniq belgilash va ularga amal qilish barqaror jamiyatni shakllantirishga yordam beradi.

Ajrimlarga  taʼsir  etuvchi  ijtimoiy-iqtisodiy  omillar  boʻyicha maʼlumotlarning ekonometrik tahliliga koʻra, ishsizlar sonining 1,0 foizga ortishi ajralishlarning 0,54 foizga, aholi zichligining 1,0 foizga oshishi –0,16 foizga, aholi real daromadlarining 1,0 foizga oʻsishi –0,31 foizga, tashqi mehnat migratsiyasining 1,0 foizga oshishi ajralishlar sonining 0,07 foizga ortishiga olib kelmoqda.

Bugungi kunda mehnat migrantlarining nikohni bekor qilishi alohida muammoga aylanib bormoqda. Erkaklar ishlab yurgan joyida oʻziga boshqa umr yoʻldoshi topishi holatlariuchramoqda. Ularning turmush oʻrtoqlari uchun esa erkakning uzoq vaqt uyda boʻlmasligi haqiqiy sinov vazifasini oʻtamoqda. Ushbu jarayon ham respublikada oila institutining demografik taraqqiyotiga salbiy taʼsir koʻrsatadi.

Soʻnggi yillarda ishchi kuchini eksport qiluvchi mamlakatlarda sms-ajralishlarhamurfga aylanmoqda. Ajralishning bunday turida erkaklar chet elda ishlab yurib, turmush  oʻrtoqlariga  “taloq”  soʻzini  sms-xabar  orqali  yozib  yuboradi.  Buning natijasida ayol sud qarorisiz, odatda, himoyasiz qolib, ota-onasining uyiga qaytishga majbur  boʻladi. 

Bu  borada  erkaklarni  masʼuliyatli  boʻlishga  chaqirib,  ularga ajralishning bunday shakli noqonuniy ekanligini tushuntirish, bunday holat bilan kurashish oila masalalari bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar oldida turgan dolzarb vazifalar sirasiga kiradi.Aholining  mehnatga  layoqatli  qismi,  ayniqsa  yosh  erkaklarda  mehnat migratsiyasining yuqori darajasi, ularning boshqa mamlakatlarda uzoq muddat mehnat qilishiular tomonidan shu hududda yangi oila qurilishiga sabab boʻlmoqda. Mazkur holatoilalar oʻrtasidagi nizolar, oilalarning buzilishi, farzandlar yetimligi va qarovsizliginingkeng tarqalgan sababi boʻlib qolmoqda. Shuningdek, migratsiya er-xotin oʻrtasida masofaviy munosabatlarni yuzaga keltirib, toʻliq boʻlmagan oilalar, beva ayollar sonini oshiradi.

Bugungi kun oʻrganishlari qaynonalarning oʻta talabchanligi, yoshlarni oilaga yengil-yelpi qarayotgani, sabrsizligi, muomala va tinglash madaniyati yoʻqligi, xiyonatning avj olayotgani, kattalarning notoʻgʻri aralashuvi ajrimlarga olib kelayotganini koʻrsatmoqda. Bu jarayonda yigitlarning mustaqil fikri yoʻqligi, masʼuliyatni his etmasligi ham sabab boʻlayotgani koʻzga tashlanmoqda. Xalqimizda “Tushgan xonadoningda suv kelsa, simirib, tosh kelsa, kemirib yashagin”, degan naql bor. Kelin yoshlik qilsa, qaynona yaxshi gapirsa, kuyov xato qilsa uni toʻgʻri yoʻlga boshlasa kelishmovchiliklar bartaraf boʻladi.

Jahl chiqqanda, aql qochadi, degan gap bor. Inson ana oʻsha jahlni aqlga boʻysundira olsa bugungi kundagidek raqamlar hosil boʻlmas edi.

Fuqarolik ishlari boʻyicha Peshku tumanlararo sudi raisi I.S.Djurayev

Fuqarolik ishlari boʻyicha Peshku tumanlararo sudi sudyasi H.R.Qoryogʻdiyev