Kartoshka yetishtirish bo‘yicha tavsiyalar
2025-07-22 17:25:00 / Yangiliklar
Yurtimizda ertangi kartoshka asosan fevral oyining oxiri mart oyining boshlarida ekiladi. Kechki kartoshka esa, may oyining oxirlari iyun oyining boshlarida ekiladi. Kartoshkani ekishdan avval yer ekishga tayyorlanadi. Katta maydonlarga ekilganda yerni haydashdan oldin mahalliy o‘g‘it (chirigan go‘ng) amofost, ammiak selitra, superfosfat kabilarni sepiladi. Yer haydalib tayyorlangandan so‘ng, urug‘ni ekish mumkin bo‘ladi. Bunda yerdagi namlik darajasi yetarli darajada bo‘lishi kerak.
Namlik o‘ta darajada yuqori ham, o‘ta kam ham bo‘lmasligi kerak. Katta maydonlarga ekilganda maxsus mashinalarda ekiladi. Kichik maydonlarga, tomorqalarga, yosh bog‘lar orasiga ekilganda ekish muddatlariga qarab qatorlab yoki kvadrat uyalab ekiladi. Qatorlab ekilganda qator orasini 60-70 sm dan qilib ekiladi. Qator o‘rnini rejalab (chizib) olingandan keyin, ketmon yoki belkurak bilan 8-10 sm chuqurlikda o‘yib, uyalar o‘rnini ochib chiqiladi.
Agar yer o‘g‘itlanmagan bo‘lsa, har bir uyaga 400-500 gram chirigan go‘ng, superfosfat va amiak selitra kabi o‘g‘itlardan tuproqqa aralashtirib solinadi. Bunda bir uyaga bir dona urug‘ ekiladi. Kvadrat uyalab ekilganda esa, bir uyaga ikki donadan urug‘ ekish mumkin. Yerdagi namlik va ob-havo normal holatda bo‘lganda ekilgan kartoshka 2-3 hafta oralig‘ida chiqadi. Urug‘lar hali chiqib ulgurmasidan yomg‘ir natijasida yer qatqaloq bo‘lib qolganda yerni haskash bilan yumshatish kerak bo‘ladi. Bu orqali ekilgan urug‘ tuproq ostida siqilib qolmaydi.
Yumshoq tuproq orasida o‘simtalar nafas olishi uchun havo yaxshi kirib turadi. Bundan tashqari yumshatilgan tuproq namlikni o‘zida yaxshi saqlaydi. Agar qatqaloqga e’tibor berilmasa urug‘likka havo o‘tmasdan chirib qolishi mumkin.
Kartoshkadan mo‘l hosil olish uchun chopiq qilish alohida ahamiyatga ega. Chopiq qilish natijasida namlik yaxshi saqlanadi, ochilib qolgan mevalar tuproq bilan ko‘milib boriladi, yovvoyi o‘tlardan tozalanadi.
Hosil olingunga qadar kartoshkani 3 bor chopiq qilinadi. Birinchi marta poyalar 15-20 sm bo‘lganda, ikkinchi martta g‘unchalaganda, uchinchi marttasida esa gullaganda chopiladi. Chopish paytida o‘simlik tagiga va tuplar orasiga tuproq tortish kerak bo‘ladi. Ertangi kartoshka aprelning oxiri, mayning boshlaridan boshlab, har 10-15 kunda sug‘orib turiladi.
May oyining oxirlaridan boshlab g‘unchalab, meva tuga boshlaydi. Bu paytga kelib havo ancha isib ketadi va bu kartoshkaga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Shu sababli meva tugish boshlangandan hosil yig‘ilgunga qadar har 6-7 kunda sug‘orib turiladi. Agar yetarli darajada sug‘orilmasa poyasi bo‘yiga o‘sib, ingichka va nimjon bo‘lib qoladi. Sekin meva tugadi yoki umuman tugmay qo‘yadi. Tugulgan mevalar o‘smay, rivojlanmay qoladi.
Kechki kartoshkani sug‘orish esa boshqacharoq tartibda bo‘ladi. Ekishdan oldin ham yerni sug‘orib olinadi, sababi ekish payti yozning eng issiq kunlariga to‘g‘ri keladi. Kartoshka ekilganidan so‘ng ham maysalar chiqguniga qadar 1-2 martta sug‘oriladi. Maysalar chiqganidan keyin sentyabrning o‘rtalariga qadar har 8-10 kunda sug‘orib turiladi. Havo salqinlanishi bilan sug‘orish kamaytiriladi va hosilni yig‘ishga yaqin qolganda 15-20 kun oldin sug‘orish batamom to‘xtatiladi.
Kartoshkani o‘sish jarayonida 2 martta o‘g‘itlanadi. Ekin birinchi martta o‘simlik poyasi 15-20 sm bo‘lganda, ikkinchi bor esa g‘unchalagan paytda o‘g‘itlanadi. O‘g‘itlashda ekish paytidagi kabi mahalliy va mineral o‘g‘itlardan foydalaniladi. Kartoshkaning pishganligini poyasining sarg‘ayishi hamda mevalarining sirtida qalin va qattiq po‘st hosil bo‘lganligidan bilish mumkin. Hosilni yig‘ib olish paytida qazib olingan kartoshkalarni quyosh nuridan asrash kerak ya’ni oftob urib qo‘ymasligi kerak. Buning uchun qazilgan zahoti hosil ustiga kartoshka palaklarini tashlab qo‘yish kerak. Agarda ekin pishib yetilmasidan oldinroq qazib olinadigan bo‘lsa, kartoshkani uzoq vaqt turmaydi ya’ni saqlashga yaramaydi. Ko‘p vaqt o‘tmasdan chirishni boshlaydi. Kartoshka yaxshi pishmaganda uni po‘sti yupqa bo‘ladi va oson archililib ketadi. Yaxshi pishgan kartoshkani qo‘l bilan archib bo‘lmaydi va uning po‘sti to‘r bilan qoplangan bo‘ladi.
Namangan viloyati Usimliklar karantini va ximoyasi boshkarmasi UKCHM inspektori
Mirzoxid Arapov