1-iyul — O‘zbekiston Respublikasining milliy valyutasi — so‘m muomalaga kiritilgan kun
2026-07-01 00:00:00 / Yangiliklar
Har bir davlatning iqtisodiy mustaqilligi va moliyaviy barqarorligi uning milliy valyutasi bilan chambarchas bog‘liq. Milliy valyuta nafaqat to‘lov vositasi, balki davlat suvereniteti, iqtisodiy taraqqiyoti va moliyaviy tizimining ajralmas tarkibiy qismi hisoblanadi. Shu bois 1994-yil 1-iyul sanasi O‘zbekiston Respublikasi tarixida muhim iqtisodiy va siyosiy ahamiyat kasb etadi. Aynan shu kundan boshlab mamlakatimizda milliy valyuta — so‘m muomalaga kiritildi.
Milliy valyutani joriy etish O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1994-yil 16-iyundagi PF–870-son “O‘zbekiston Respublikasining milliy valyutasini muomalaga kiritish to‘g‘risida”gi Farmoni asosida amalga oshirildi. Mazkur Farmonga muvofiq, 1994-yil 1-iyuldan boshlab O‘zbekiston Respublikasi hududida so‘m yagona qonuniy to‘lov vositasi sifatida muomalaga kiritildi hamda ilgari amal qilgan so‘m-kuponlar 1 so‘m 1000 so‘m-kuponga teng nisbatda almashtirildi. Ushbu huquqiy hujjat mamlakatimizda mustaqil pul muomalasi tizimini shakllantirish va milliy moliya siyosatini yuritishning mustahkam asosini yaratdi.
Milliy valyutaning joriy etilishi davlatning mustaqil pul-kredit siyosatini amalga oshirish, inflyatsiya jarayonlarini tartibga solish, moliya bozorini rivojlantirish, iqtisodiy islohotlarni izchil davom ettirish hamda makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim omil bo‘ldi. Mazkur tarixiy qadam O‘zbekiston Respublikasining iqtisodiy mustaqilligini yanada mustahkamlab, davlat moliyasini boshqarishning zamonaviy mexanizmlarini shakllantirishga xizmat qildi.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida mamlakat hududida yagona pul birligi amal qilishi belgilangan bo‘lib, milliy valyutani emissiya qilish bo‘yicha mutlaq huquq O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankiga tegishlidir. Shuningdek, “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi Qonun va “Valyutani tartibga solish to‘g‘risida”gi Qonun milliy valyutaning barqarorligini ta’minlash, pul muomalasini tashkil etish hamda mamlakatning pul-kredit siyosatini amalga oshirishning huquqiy asoslarini belgilab beradi.
Bugungi kunda so‘m davlat moliyasini boshqarish, davlat byudjeti daromadlari va xarajatlarini amalga oshirish, budjet tashkilotlarini moliyalashtirish, davlat xaridlari, soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni undirish, ijtimoiy to‘lovlar hamda pensiya va nafaqalarni moliyalashtirishda asosiy hisob-kitob vositasi sifatida muhim o‘rin tutmoqda.
Mamlakatimizda raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi natijasida milliy valyutada naqd pulsiz hisob-kitoblar ko‘lami kengayib, zamonaviy to‘lov tizimlari va elektron xizmatlarning rivojlanishi uchun ham mustahkam zamin yaratilmoqda.