O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qo‘mitasi

Qoidalar nimani belgilaydi?

Mazkur qoidalar atom energiyasidan foydalanish obyektlarida yadroviy yoqilg‘ini saqlash va tashish jarayonida xavfsizlik talablarini belgilaydi.

🏭 Qamrov: qaysi inshoot va uskunalar?

Qoidalar quyidagilar uchun xavfsizlik talablarini belgilaydi:

✅ Saqlash inshootlari (yangi va ishlatib bo‘lingan yoqilg‘i uchun)
✅ Himoya kameralari
✅ Yuk ko‘tarish va tashish uskunalari: kran, qisqich, travers, shtanga
✅ Platforma va aravachalar, yuklash mexanizmlari
✅ Qadoqlar, penallar, stellajlar, g‘iloflar
✅ Baraban turidagi konteynerlar (issiqlik ajratuvchi to‘plamlar uchun)
✅ Yuvish va nazorat stendlari
✅ Sovutish/ventilyatsiya/radiatsiya nazorati tizimlari
✅ Yoqilg‘ini havzaga joylashtirish va tashqariga yuborishga tayyorlash uskunalari

⚠️ Asosiy xavfsizlik yondashuvi

🏗 Obyekt loyihasida saqlash va tashish tizimi albatta ko‘zda tutilishi kerak.
📑 Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot xavfsizlikni asoslash hisobotini ishlab chiqadi.
🔍 Hisobotda mumkin bo‘lgan buzilishlar, loyihaviy avariyalar va loyihadan tashqari avariyalar ro‘yxati bo‘lishi shart.

🔥 Loyihaviy xavfli holatlar (misollar)

⚡️ elektr ta’minotining to‘liq to‘xtashi
🔥 saqlash joyi yoki transportda yong‘in
🧱 og‘ir jismlar tushib ketishi / masofa-konfiguratsiya buzilishi
🧯 sovutuvchi muhit sizib chiqishi ehtimoli
💨 ventilyatsiya ishlamay qolib portlovchi aralashma hosil bo‘lishi
📦 qadoq mahkamlanishi buzilishi

🧯 Saqlash bo‘yicha muhim talablar

📌 Saqlash inshooti yong‘in signalizatsiyasi, o‘chirish vositalari, ventilyatsiya, yoritish, videokuzatuv bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
⛔️ yong‘inni o‘chirishda neytron ko‘payishini oshiradigan vositalarga yo‘l qo‘yilmaydi.
⛔️ yonuvchan/zaharli/portlovchi moddalarni saqlash taqiqlanadi.
🚪 avariyada xodimlar uchun to‘siqsiz evakuatsiya ta’minlanadi.

🚚 Tashish bo‘yicha muhim talablar

🚛 tashish faqat maxsus transport yoki obyekt ichidagi transport komplektlari orqali amalga oshiriladi.
🔩 qadoqlash moslamalari transportga mahkam biriktirilishi shart.
⛔️ yoqilg‘i bor hududdan “begona yuk” va unga aloqasiz qismlarni ko‘tarib o‘tish taqiqlanadi.
🛑 yurish qismi yoki mahkamlashda nuqson aniqlansa — transport darhol to‘xtatiladi.

☢️ Yadro xavfsizligi qanday ta’minlanadi?

📉 joylashtirish soni va guruhlar bo‘yicha cheklovlar
📏 yoqilg‘ini xavfsiz oraliqda joylashtirish (kritiklikka yo‘l qo‘ymaslik)
🧲 neytron yutuvchi materiallardan foydalanish
🌊 neytron sekinlashtiruvchi muhit (masalan, suv) paydo bo‘lishini nazorat qilish
📊 texnologik parametrlar va radiatsiya nazoratiga qat’iy rioya qilish

✅ Ushbu qoidalar yadroviy yoqilg‘ini saqlash va tashishda tizimli nazorat, texnik himoya, avariya xavfini baholash va transport intizomi orqali xavfsizlikni ta’minlashga qaratilgan.