Кичик ва микро гидроэнергетикани ривожлантириш чора-тадбирлари тақдимот қилинди

Мамлакатимизда қайта тикланувчи энергия манбаларини кўпайтириш, мавжуд сув ресурсларининг энергетик салоҳиятидан самарали фойдаланишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Кичик ва микро ГЭСлар олис ҳудудларни электр энергияси билан таъминлаш, тармоқлардаги йўқотишларни камайтириш ва хусусий инвестицияларни жалб этишда муҳим ўрин тутади.

Ўтган йили қабул қилинган алоҳида қарорга мувофиқ, хусусий сектор иштирокида жами 164 мегаватт қувватли қарийб 3 мингта кичик ва микро ГЭС қуриш белгиланган.

Бугунги кунда 64 та лойиҳа ишга туширилиб, уларнинг жами қуввати 41,6 мегаваттга етган. Аммо бу белгиланган қувватнинг атиги тўртдан бир қисмини ташкил этади. Режадаги қарийб 3 мингта лойиҳадан 932 таси бўйича ташаббускор аниқланган. Жаҳон банки иштирокида ажратилган 150 миллион долларлик имтиёзли ресурслардан фойдаланиш ҳам суст кетаётгани қайд этилди.

Тадбиркор ва инвесторларда станцияларни қуриш ҳамда ишлаб чиқарилган электр энергиясини сотиш шартлари бўйича саволлар кўплиги кўрсатиб ўтилди.

Шу муносабат билан аукционларда лойиҳанинг бошланғич нархи билан бирга электр энергиясини харид қилиш тарифининг энг қуйи чегарасини белгилаш, тарифларни станция қувватига қараб табақалаштириш таклиф қилинди. Бу “ноль” қийматда ютиб олинган, аммо амалга оширилмай қолган лойиҳалар муаммосини ҳал этиб, инвесторлар учун аниқ ва барқарор шарт-шароит яратади.

Шунингдек, 100 киловаттгача бўлган микро ГЭСларни лойиҳалаш ва қуриш соддалаштирилган тартибда амалга оширилади. Қуввати 50 киловаттгача бўлган лойиҳалар шаҳарсозлик ҳужжатлари экспертизаси ва давлат архитектура-қурилиш назоратидан озод этилади.

Қўшимча сув босимини ҳосил қилиш учун канал, дарё ва ўзанлар конструкциясига ўзгартириш киритишга рухсат берилади. Сув хўжалиги объектларида ўз эҳтиёжлари учун кичик ва микро ГЭСларни аукционсиз қуриш имконияти ҳам яратилади.

Лойиҳалар учун муносиб жойларни аниқлашдан тортиб, уларни ишга тушириш ва эксплуатация қилишгача бўлган жараёнларни қамраб олувчи рақамли платформа жорий этилади. Шу билан бирга, лойиҳалаш, қуриш ва фойдаланиш бўйича ягона услубий қўлланма ҳамда хусусий сектор иштирокида лойиҳаларни амалга ошириш тартиби ишлаб чиқилади.

Соҳадаги яна бир долзарб масала – импортга юқори даражада қарамлик. Ҳозирда кичик ва микро ГЭСлар учун зарур гидроагрегат ва бутловчи қисмларнинг 90 фоизи четдан олиб келинмоқда.

Бу борада 46 та кичик ва микро ГЭС қурган “Ўзбекгидроэнерго” акциядорлик жамиятининг тажрибасидан фойдаланиш, тадбиркорларга лойиҳалаш, қурилиш-монтаж ишлари ва ускуналар етказиб бериш бўйича комплекс хизматлар кўрсатиш муҳимлиги таъкидланди. Маҳаллийлаштириш мумкин бўлган агрегат ва бутловчи қисмларнинг аниқ рўйхатини шакллантириб, уларни мамлакатимизда ишлаб чиқариш бўйича тадбиркор ва инвесторларга таклифлар берилади.

Мамлакатимизда дарё ва каналлар тармоғининг умумий узунлиги 173 минг километрдан зиёд. Тақдимотда бетонлаштирилган каналларда кичик ва микро ГЭСлар қуриш учун катта имкониятлар мавжудлиги қайд этилди. Мутасаддиларга бундай объектларни тўлиқ хатловдан ўтказиб, қўшимча лойиҳалар захирасини аниқлаш вазифаси қўйилди.

Умуман, 2030 йилга қадар бундай станциялар қувватини 204,8 мегаваттга етказиб, йилига 620 миллион киловатт-соат экологик тоза электр энергияси ишлаб чиқариш режалаштирилган.

Бу 350 мингта хонадонни “яшил” энергия билан таъминлаш, йилига 187 миллион куб метр табиий газни тежаш ва атмосферага 311 минг тонна карбонат ангидрид чиқарилишининг олдини олиш имконини беради.

Шунингдек, янги ўқув йилидан кичик қувватли “яшил” энергетика йўналишларида юқори малакали кадрлар тайёрлаш учун дуал таълим тизими жорий этилади. Энергетика корхоналари, жумладан, кичик гидроэнергетика объектлари талабалар учун амалиёт базаси сифатида белгиланади.

Давлатимиз раҳбари белгиланган лойиҳаларни жадаллаштириш, соҳага хусусий инвестицияларни кенг жалб қилиш, молиявий ресурслардан самарали фойдаланиш, ускуналарни маҳаллийлаштириш ва малакали кадрлар тайёрлаш юзасидан мутасаддиларга аниқ топшириқлар берди.