Mektep hám joqarı bilimlendiriwdegi reformalardıń gezektegi wazıypaları kórip shıǵıldı

Jańa Ózbekstan mektep pitkeriwshisi portretinde bilim menen bir qatarda zamanagóy kónlikpeler, málimleme texnologiyaların puqta iyelew, dóretiwshilik hám erkin pikirlew, qarar qabıl etiw qábileti áhmiyetli orın iyeleydi. Sabaqlıqlardıń hám bilimlendiriwdiń mazmunın jańalaw jumısları áne, usı maqsetke qaratılǵan.

Jańa oqıw ádebiyatların tayarlawda xalıqaralıq tájiriybege múrájat etildi. Baslawısh klasstıń sabaqlıqları Finlyandiya bilimlendiriw alyansı sertifikatınan ótken, 5-7-klasslardıń matematika, fizika, ximiya hám biologiya sabaqlıqları Singapur sabaqlıqları tiykarında islep shıǵıldı.

Jańa kózqarasta oqıwshınıń hár bir klass juwmaǵında neni biliwi hám orınlay alıwı anıq belgilenedi. Bilimlendiriw standartı, oqıw baǵdarlaması, sabaqlıq hám bahalaw óz-ara baylanıslı túrde qáliplestirilip, temalardıń jasqa sáykesligi, izbe-izligi hám bilimdi ámeliyatta qollanıw imkaniyatına itibar qaratıladı. 2027-jılǵa shekem jámi 1 mıń 342 atamadaǵı sabaqlıq hám oqıw-metodikalıq materialdı tayarlaw rejelestirilgen.

Sabaqlıqlarda sın kózqarastan pikirlew, qarım-qatnas, birge islesiw hám dóretiwshilik kónlikpelerin rawajlandırıwǵa xızmet etetuǵın tapsırmalar orın alǵan. Bala tayar juwaptı yadlap qalıw menen sheklenbey, soraw beriwi, maǵlıwmattı talqılawı, óziniń pikirin tiykarlawı hám birgelikte sheshim tabıwı názerde tutılǵan.

Oqıw materiallarında kásipke bagdarlaw da ayrıqsha orın iyeleydi. Bul baǵdarda 255 sabaq islep shıǵılǵan bolıp, olar balalarǵa óz qızıǵıwshılıqların ańlaw hám keleshekte kásipti sanalı tańlawǵa járdem beriwge qaratılǵan. Sabaqlıqlardaǵı qaharmanlar arqalı doslıq, juwapkershilik, mártlik hám húrmet sıyaqlı qádiriyatlar da balalarǵa jaqın mısallarda ashıp beriledi.

Ekologiyalıq sawatlılıqqa baylanıslı 300 den aslam tema suwdı únemlew, tábiyattı saqlaw hám tábiyiy baylıqlardan aqılǵa uǵras paydalanıw kónlikpelerin qáliplestiriwge xızmet etedi. Finanslıq sawatlılıq boyınsha puldı esaplaw, únemlew, jıynaw hám satıp alıwdı rejelestiriw, sanlı sawatlılıq boyınsha bolsa internetten paydalı hám qáwipsiz paydalanıw máseleleri qamtıp alınǵan.

Prezentaciyada jańa sabaqlıqlardıń nátiyjesi muǵallimniń olar menen islesiwge tayarlıǵına tikkeley baylanıslı ekenine ayrıqsha itibar qaratıldı. Sonlıqtan ózgerisler mektepke shekemgi bilimlendiriwden baslap pedagoglardı tayarlaw, olardıń mamanlıǵın arttırıw hám oqıwshılardıń bilimin bahalawǵa shekemgi processti qamtıp almaqta.

Atap aytqanda, “Birinshi qádem” baǵdarlaması tiykarında balalardıń sóylew, pikirlew, qarım-qatnas hám dóretiwshilik qábiletlerin birinshi klassqa shekem rawajlandırıw jolǵa qoyılǵan. Pedagogikalıq joqarı oqıw orınlarında jańa áwlad muǵallimlerin tayarlawǵa kirisilgen. Pedagoglar ushın sın kózqarastan pikirlew, dóretiwshilik, qarım-qatnas hám birge islesiwge tiykarlanǵan sabaqlardı shólkemlestiriw boyınsha arnawlı oqıw modulleri islep shıǵılǵan.

Qánigelikti arttırıw baǵdarlamaları da jańa sabaqlıqlardıń mazmunına beyimlestirildi. Usı tiykarda 110 mıń baslawısh klass muǵallimi tájiriybe arttırdı. Singapurlı birge islesiwshiler menen 121 master-trener hám 739 trener-oqıtıwshı tayarlanıp, olar arqalı 90 mıń pedagog oqıtıldı.

Sabaqlarda oqıwshını temaǵa qızıqtırıw, óz betinshe izertlewge iytermelew, túsindiriw, bilimdi qollanıw hám nátiyjeni bahalawǵa tiykarlanǵan usıllardı keńeytiw názerde tutılmaqta. Videosabaqlar, animaciya, audiomateriallar hám interaktiv tapsırmalar da muǵallim hám oqıwshı ushın qosımsha imkaniyat jaratadı.

Pedagoglardıń kásiplik ósiwin bahalaw hám xoshametlew mexanizmleri jetilistirildi. Kásiplik sertifikatlawda muǵallimniń pán boyınsha bilimi menen birge, pedagogikalıq tayarlıǵı da bahalanbaqta.
Sonday-aq, jańa bilimlendiriw mazmunına sáykes, anıq kriteriyalarǵa tiykarlanǵan bahalaw sisteması 5 mıń mektepte engizildi. Bul oqıwshınıń tek maǵlıwmattı yadlaǵanın emes, al onı túsiniwi hám qollana alıwın da bahalawǵa qaratılǵan.

Mámleketimiz basshısı sabaqlıqtı islep shıǵıwdıń ózi jeterli emesligin, jańa mazmundı bilimlendiriw procesine nátiyjeli engiziw ushın pedagoglardıń tayarlıǵı, oqıtıw usılları hám bahalaw sistemasın birgelikte jetilistiriw zárúrligin atap ótti hám juwapkerlerge tiyisli tapsırmalar berdi.

Ekonomika tarmaqlarına jumıs procesin biletuǵın, zamanagóy kónlikpelerge iye qánigeler zárúr. Usı maqsette studenttiń joqarı oqıw ornındaǵı teoriyalıq bilim alıwın kárxanadaǵı ámeliy shınıǵıwlar menen baylanıstırıw boyınsha usınıslar islep shıǵılǵan.

Bunnan úsh ay burın on rektor Germaniyaǵa dual bilimlendiriw sistemasın úyreniw ushın jiberilgen edi. Bul mámleket tájiriybesinde pitkeriwshilerdiń 70-75 procenti ózi ámeliyat ótegen kárxanada jumıs islep qalmaqta. Prezentaciyada Germaniya tájiriybesin mámleketimiz sharayatına beyimlestiriw hám bul processte kárxanalardıń kadrlar tayarlawdaǵı qatnasıwın kúsheytiw máseleleri kórip shıǵıldı.

Ózbekstanda da bul baǵdarda ámeliy tájiriybe qáliplespekte. Sonıń ishinde, Ándijan wálayatında 11 mıń student 2 mıń kárxanada dual bilimlendiriw tiykarında ámeliyat ótep atır. Mámleketimiz basshısı barlıq rektorlardı Ándijanǵa jiberip, bul tájiriybeni ornında úyreniwdi tapsırdı. Germaniyada bolǵan rektorlar aymaqlar hákimlerine biriktirilip, dual bilimlendiriwdi shólkemlestiriw boyınsha anıq strategiya hám ilimiy tiykarlanǵan usınıslardı tayarlaydı.

Úshinshi hám tórtinshi basqısh studentleriniń keminde 80 procentin, yaǵnıy 185 mıń jastı dual bilimlendiriw menen qamtıp alıw maqseti belgilendi. Dáslep injenerlik, óndirislik, qurılıs hám awıl xojalıǵı sıyaqlı tarawlarǵa ústinlik beriw usınıs etilmekte. 2027/2028-oqıw jılında usı tárizdegi bilimlendiriwge 75 joqarı oqıw ornı hám 3,5 mıń kárxananı tartıp, 12,5 mıń student ushın oqıw hám ámeliyattı birgelikte shólkemlestiriw rejelestirilgen.

Jańa modelde joqarı oqıw ornı, kárxana hám student arasındaǵı qatnasıqlar shártnama tiykarında jolǵa qoyıladı. Oqıw baǵdarlaması kárxana talabına beyimlestirilip, studentke jumıs ornında tájiriybeli ustaz biriktiriledi. Ámeliyat oqıw menen bir waqıtta yamasa taraw ózgesheliginen kelip shıǵıp óz aldına dáwirde shólkemlestiriliwi múmkin.

Studentlerdi ámeliyatqa qabıl etken, olar ushın oqıw sharayatın jaratqan hám keyin ala jumısqa jaylastırǵan kárxanalardı xoshametlew ilajları da tanıstırıldı.

Atap aytqanda, studentke tólengen miynet haqınıń 50 procentin subsidiya sıpatında qaplaw, bajıxana tólemleri hám amortizaciya boyınsha jeńillikler beriw, 25 ten aslam studentti ámeliyatqa alǵan kárxanalarǵa mámleketlik satıp alıwlarda preferenciyalar qollanıw usınıs etilmekte. Bunday qollap-quwatlawdı insan faktorın azaytqan halda sanlı platforma arqalı ámelge asırıw zárúr ekenligi atap ótildi.

Sonday-aq, dual bilimlendiriwdi nátiyjeli shólkemlestirgen kárxanalar hám joqarı oqıw orınların xoshametlew ushın tańlaw ótkeriw usınısı da kórip shıǵıldı. Onda studentlerdiń qamtıp alınıwı, miynet haqısı, ózlestiriwi hám pitkeriwshilerdiń bántligi tiykarǵı nátiyje sıpatında bahalanadı.

Prezentaciya dawamında Qıtaydıń Lyaonin pedagogikalıq universitetiniń Ózbekstandaǵı filialınıń jumısın shólkemlestiriwge baylanıslı máseleler de kórip shıǵıldı. Bul baslama qıtay tilin biletuǵın kadrlardı tayarlaw, joqarı oqıw orınları, texnikumlar hám mekteplerde onı oqıtıwdı keńeytiwge qaratılǵan. Lyaonin universiteti Qıtaydıń pedagogika baǵdarındaǵı jetekshi joqarı oqıw orınlarınan biri bolıp, ásirese, psixologiya, qıtay tili filologiyası hám bilimlendiriw ilimleri boyınsha úlken tájiriybege iye.

Xiywa qalasında jaylasqan filialda xalıqaralıq qıtay tili bilimlendiriwi, xalıqaralıq biznes, turizm basqarıwı hám jasalma intellekt baǵdarları ashıladı. Bilimlendiriw ózbek, qıtay hám inglis tillerinde alıp barıladı, pitkeriwshilerge Ózbekstan hám Qıtayda tán alınatuǵın diplom beriledi. Process 2026/2027-oqıw jılında baslanıwı rejelestirilmekte.

Filialdıń jergilikli joqarı oqıw orınları menen akademiyalıq birge islesiwi, studentler hám pedagoglar almasıwı jáne qospa ilimiy izertlewlerdi jolǵa qoyıw máseleleri kórip shıǵıldı. Qıtay tájiriybesi tiykarında texnikumlardıń baǵdarlamaların jetilistiriw, informatika muǵallimleri ushın jasalma intellekt boyınsha qánigeligin arttırıw kursların shólkemlestiriw de názerde tutılmaqta.

Mámleketimiz basshısı dual bilimlendiriwdi aymaqlardaǵı kárxanalardıń kadrlarǵa bolǵan anıq talabı menen baylanıstırıw, Lyaonin universiteti filialında bolsa, bilimlendiriwdiń sapasın hám qabıllaw processlerin puqta shólkemlestiriw zárúr ekenligin atap ótti. Juwapkerlerge tiyisli tapsırmalar berildi.