Energetika tarmaǵında basqarıw hám juwapkershilikti kúsheytiw boyınsha tiykarǵı wazıypalar belgilendi

Mámleketimiz basshısı sońǵı on jılda energetika tarawında keń kólemli reformalar ámelge asırılǵanın atap ótti. Tarawǵa jeke menshik sektor hám sırt el investorların tartıw ushın zárúr huqıqıy hám shólkemlestiriwshilik sharayatlar jaratıldı.

Nátiyjede energetika tarmaǵına 23 milliard dollar sırt el investiciyası kirgizildi, orınlarda ulıwma quwatlılıǵı 9,5 gigavatt bolǵan elektr stanciyaları iske qosıldı. Elektr hám gaz tarmaqları, podstanciyalar, transformatorlar jáne gaz bólistiriw qurılmaların jańalawǵa 30 trillion sum qaratıldı.

Sonıń menen birge, jaratılǵan imkaniyatlardan nátiyjeli paydalanıw, sistemanı basqarıw, orınlarda talap hám atqarıw tártibin támiyinlew boyınsha úlken kemshilikler saqlanıp qalıp atırǵanı kórsetip ótildi.

– Ashıǵın aytıw kerek. Energetikada mashqala qarjıda emes, sebebi qansha kerek bolsa, tawıp berip atırmız. Mashqala sistemanıń basqarıwında, – dedi Prezident.

Ayırım aymaqlarda infrastruktura derlik birdey bolsa da, elektr hám gaz támiynatı sapası keskin parıqlanatuǵını atap ótildi. Bul, bárinen burın, basshılardıń talabı, qadaǵalawı hám jeke juwapkershiligi hár qıylı ekenligi menen túsindirildi.

Usı jıldıń iyun-iyul aylarında elektr tarmaqlarında 4 mıńǵa shamalas avariya júz bergen. Aqıbette ayırım aymaqlarda xalıq hám isbilermenler 8-10 saatqa shekem elektrsiz qalǵan. Házirgi waqıtta kóplegen aymaqlarda tutınıwdıń ósiwi hám infrastrukturaǵa túsetuǵın júkleme aldınnan esapqa alınbaǵan.

Tarmaqtaǵı elektr energiyasınıń shıǵınları 17,2 procentti quramaqta. Ótken altı ayda 4,8 milliard kilovatt-saat elektr energiyası joǵaltılǵan.

ASKUE hám ASKUG sistemaları engizilgenine qaramastan, júz mıńlaǵan elektr hám gaz esaplaǵıshları oraylasqan sistemaǵa maǵlıwmat uzatpay atırǵanı kórsetip ótildi. Bul tutınıwdı durıs esapqa alıw, joǵaltıwlar hám debitor qarızdarlıqtı azaytıwǵa tosqınlıq etpekte.

Mámleketimiz basshısı energetika sistemasındaǵı hár bir basshınıń jumısı, bárinen burın, adamlardıń kúndelikli turmısında hám isbilermenlik jumısında seziliwi kerek ekenligin atap ótti.

Sistemadaǵı úlken kemshilikler ushın energetika ministri hám “Aymaqlıq elektr tarmaqları” basshısı lawazımınan bosatıldı. “Milliy elektr tarmaqları”, “Íssılıq elektr stanciyaları”, “Óztransgaz” hám “Aymaqlıqgaztámiynat” basshılarına jıldıń aqırına shekem sınaq múddeti belgilendi.

Energetika ministrligi, “Aymaqlıq elektr tarmaqları” hám “Ózenergoinspekciya”nıń jańa basshıları búginnen jańasha jumıs usılın engiziwi shárt ekenligi atap ótildi.

Májiliste elektr hám gaz támiynatı menen baylanıslı jumıslardı “rayon kesiminde” hám “máhálle kesiminde” shólkemlestiriw boyınsha jańa sistema belgilep berildi. Hár bir aymaqtıń xalıq, isbilermenlik subektleri hám sociallıq obektler kesiminde energiya tutınıw balansı qáliplestiriledi.

Qaysı máhállede tarmaq, transformator yamasa gaz bólistiriw qurılmasın jańalaw zárúr ekenligi anıq belgilenedi. Avariyalardı azaytıw, esaplaǵıshlardı birden-bir sistemaǵa jalǵaw, energiya shıǵınları hám qarızdarlıqtı keskin qısqartıw boyınsha mánzilli baǵdarlamalar islep shıǵıladı.

Bul baǵdarda Yangiywl rayonında úlgili sistema jaratıw wazıypası qoyıldı. Rayondaǵı 51 máhállede xalıq hám isbilermenlerdiń elektr hám gazge bolǵan aylıq, shereklik hám jıllıq talabı tolıq úyreniledi.

Zárúr infrastruktura, ońlaw jumısları hám olardı qarjılandırıw derekleri anıq reje tiykarında belgilenedi. Barlıq jumıslar 1-oktyabrge shekem juwmaqlanıp, Yangiywl elektr hám gaz támiynatı boyınsha úlgi rayonǵa aylandırıladı.

Bul tájiriybe keyin ala respublikanıń barlıq rayon hám qalalarına engiziledi. Energetika sisteması basshıları aymaqlardaǵı eń awır rayonlarǵa biriktirilip, jumıslardı jergilikli hákimlikler menen birgelikte shólkemlestiredi.

Energetika tarmaǵında sanlastırıw hám jasalma intellekt texnologiyaların keńnen engiziwge ayrıqsha itibar qaratıldı.

Energetika ministrligi quramında Janılǵı-energetika tarmaǵın sanlastırıw hám jasalma intellektti engiziw orayı shólkemlestiriledi. Oray “óndiris – uzatıw – bólistiriw – jetkerip beriw” shınjırın tolıq tallap, tarawdı rawajlandırıwdıń alternativ scenariylerin islep shıǵadı.

ASKUE hám ASKUG maǵlıwmatları jasalma intellekt tiykarında tallanıp, gúmanlı tutınıw, joǵaltıw hám qarızdarlıq jaǵdayların avtomat anıqlaytuǵın platforma iske qosıladı.

Sonday-aq, tarmaqtaǵı hár bir basshı hám xızmetkerdiń jumısı anıq nátiyje kórsetkishleri tiykarında bahalanadı. Onda avariyalıq hám rejeli úzilisler, shıǵınlar, debitor qarızdarlıq, quwatlıqlar rezervi jáne ońlaw baǵdarlamalarınıń orınlanıwı tiykarǵı ólshem boladı.

Májiliste gúzgi-qısqı máwsimge tayarlıq máseleleri de dodalandı. Házirgi kúnde tábiyiy gaz jetkerip beriw qıyın bolǵan 1 mıń 916 máhálle bar.

Bul aymaqlardaǵı turaq jaylardıń ısıtıw sistemasın turaqlılastırıw, elektr infrastrukturasın bekkemlew hám qosımsha energiyaǵa bolǵan talaptı támiyinlew boyınsha anıq esap-sanaqlar tayarlanadı. Birinshi gezekte qarjılandırıw talap etiletuǵın máhálleler boyınsha óz aldına baǵdarlama islep shıǵıladı.

Búgingi kúnde 3 million 700 mıń shańaraq suyıltılǵan gazden paydalanadı. Sistema sanlastırılıp, tártipke keltirilgen bolsa da, gazdi óz waqtında hám kepillikli jetkerip beriw máselesi tolıq sheshilmegeni atap ótildi.

Suyıltılǵan gaz támiynatına jeke menshik sektordı keńnen tartıw wazıypası qoyıldı. Bul baǵdarda dáslep Ándijan wálayatında jańa tájiriybe engiziledi.

Isbilermenlerge ózi import etken yamasa birjadan satıp alǵan suyıltılǵan gazdi xalıq hám biznes subektlerine jetkerip beriw imkaniyatı jaratıladı. Sociallıq reestrge kirgizilgen shańaraqlarǵa bolsa suyıltırılǵan gaz satıp alıwı ushın subsidiya beriledi.

Jıldıń aqırına shekem bul baǵdarda “Ándijan tájiriybesi” jaratılıp, keyin ala basqa aymaqlarǵa engiziledi.

Suyıltılǵan gaz islep shıǵarıwdı jıldıń aqırına shekem rejedegi 520 mıń tonna ornına 606 mıń tonnaǵa jetkeriw belgilendi.

Sonday-aq, xojalıqlardıń real talabınan kelip shıǵıp, gaz ballonlarınıń kólemin differenciyalaw usınıs etildi. Suyıltılǵan gazdi tasıw, saqlaw hám tarqatıw sisteması sırt el tájiriybesi jáne xalıqaralıq standartlar tiykarında qayta kórip shıǵıladı.

Mámleketimiz basshısı energetika tarawı ushın zamanagóy bilim hám kónlikpelerge iye kadrlar tayarlaw máselesine de ayrıqsha toqtap ótti.

Házir 25 texnika joqarı oqıw ornında energetika baǵdarında jılına 5,5 mıń qánige tayarlanbaqta. Biraq bilimlendiriw ámeliyat penen jeterli dárejede baylanıspaǵanı sebepli pitkeriwshiniń jumısqa kirisip ketiwine 2-3 jıl waqıt ketpekte.

Usı múnásibet penen joqarı bilimlendiriw mákemelerindegi janılǵı-energetika baǵdarları boyınsha bilimlendiriw baǵdarlamaların tolıq jańalaw, laboratoriya hám poligonlardı zamanagóy talaplarǵa beyimlestiriw tapsırıldı.

Jańa oqıw jılınan 3-kurs studentleriniń yarımı, 4-kurs studentleriniń barlıǵı dual bilimlendiriwge qamtıp alınadı. Quyash hám samal generatorları, elektr zaryadlaw úskeneleri hám basqa da jańa texnologiyalar boyınsha qánigeler tayarlawǵa tiykarǵı áhmiyet qaratıladı.

Májilis juwmaǵında belgilengen wazıypalardı qısqa múddetlerde hám sapalı ámelge asırıw, tarmaqta atqarıw tártibin hám jeke juwapkershilikti túp-tiykarınan kúsheytiw boyınsha juwapkerlerge anıq tapsırmalar berildi.