Shólkemlesken jınayatshılıq hám kiberjınayatlarǵa qarsı gúresiw jetilistiriledi

Búgingi kúnde elimizde internet tarmaǵında málimleme tarqatıw hám maǵlıwmat izlew imkaniyatları keńeymekte. Sonıń ishinde, Ózbekstanda internetten paydalanıwshılardıń sanı 31 millionnan artqan bolıp, sonnan 14 millionı sociallıq tarmaqlardan belsene paydalanbaqta.

Sonıń menen birge, huqıqbuzarlardıń internet hám sociallıq tarmaqlardan ǵárezli maqsetlerde paydalanıw jaǵdayları kún sayın artıp barmaqta.

Atap aytqanda, sońǵı altı jılda elimizde kiberjınayatlar boyınsha múrájatlar sanı 48 esege artqan. Ótken jılı júz bergen aldawshılıq jınayatlarınıń 82 procenti, urlıq jınayatlarınıń 76 procenti kibermákanda islengen. Olar arqalı fizikalıq hám yuridikalıq táreplerge jetkerilgen materiallıq zıyan 2 trillion sumnan artqan.

Atap ótilgenindey, málimleme texnologiyalarınan paydalanıp islenip atırǵan huqıqbuzarlıqlardıń keskin kóbeyip baratırǵanı milliy nızamshılıqqa usı túrdegi jınayatlar ushın jaza ilajların awırlastırıw hám kiberjınayatlardıń jańa túrleri ushın juwapkershilik belgilew boyınsha normalardı kirgiziw waqtı kelgenin kórsetpekte. Málimleme texnologiyaları tarawındaǵı jınayatlar hám kóplegen puqaralarǵa zıyan keltirip atırǵan “finanslıq piramida” ushın jaza ilajların kúsheytiw maqsetke muwapıq ekeni atap ótildi.

Puqaralardıń óz atına rásmiylestirilgen elektron tólem quralları hám abonent nomerlerinen paydalanıwda jeke juwapkershiligin arttırıw maqsetinde óz atındaǵı elektron tólem quralı, kriptokoshelyok, SIM-karta hám elektron akkauntlardan kiberjınayat islewde paydalanıwǵa jol qoyǵanı ushın hákimshilik hám jınayıy juwapkershilik belgilew usınıs etildi.

Búgin áhmiyetli málimleme infrastrukturası obektlerine qarsı qaratılǵan kiberhújimler nátiyjesinde úlken unamsız aqıbetlerge hám materiallıq zıyan keltiriwshi kiberhújimler globallıq tús alıp, respublikamızda da baqlanıp atırǵanın atap ótiw kerek. Bul bolsa yuridikalıq tárepler óz qaramaǵındaǵı málimleme sistemalarınıń qáwipsizligin búgingi kúndegi zamanagóy qáwip-qáterlerge múnásip tárizde jetilistirip barıwın hám kiberqáwipsizlikti támiyinlewge ayrıqsha itibar qaratıwın talap etpekte.

Soǵan bola, yuridikalıq shaxslar tárepinen málimleme qáwipsizligi hám kiberqáwipsizlik talaplarına ámel etpegeni ushın aqıbet kelip shıqqan-shıqpaǵanına qaramastan, hákimshilik juwapkershilikti belgilew usınıs etildi.
Bul ámeliyat aralıqtan finanslıq xızmetlerdi kórsetiwshi banklerge de tiyisli bolıp, olar da óz sistemalarında aldawshılıqlardıń aldın alıw boyınsha qorǵaw hám qáwipsizlik ilajların turaqlı túrde jetilistirip barıw zárúrligin júzege keltirmekte.

Atap aytqanda, ótken jılları 3 bank sistemasındaǵı ázzilik sebepli 3025 qarıydarǵa 17 milliard sum materiallıq zıyan jetkerilgen.
Usı kózqarastan, kommerciyalıq bankler, tólem sisteması operatorları hám tólem shólkemleri málimleme qáwipsizligi jáne kiberqáwipsizlik talaplarına ámel etpegeni nátiyjesinde júz bergen kiberjınayat aqıbetinde júzege kelgen materiallıq zıyan ushın juwapkershilikti nızamlı túrde bekkemlew baslaması alǵa qoyıldı.

Prezentaciyada shólkemlesken jınayatshılıqtıń júz beriw túrleri hám usılları jańalanıp atırǵanı kórsetip ótildi.
Shólkemlesken toparlar tárepinen jámiyette júris-turıs qaǵıydaların ashıqtan-ashıq mensinbey, ózin nızamnan ústin qoyıp, biyzarılıq jınayatların islegenligi yamasa biyzarılıq jınayatınıń awır túrlerinen biri – oq atar quralın kórsetip yamasa onı qollanıp jáne qayta islegeni, sonday-aq, jámiyetlik tártipti saqlaw wazıypasın atqarıp atırǵan hákimiyat wákiline qarsılıq kórsetken halda islengeni ushın jaza ilajları házirgi kúnde jeterli tásir kúshine iye emes ekenligi atap ótildi.

Sonday-aq, sońǵı waqıtları jawıngerlik (aralas) sport túrleri boyınsha jasırın túrde nızamsız bellesiwler shólkemlestirilip, olarda jaslardıń qatnasıp atırǵanı baqlanbaqta. Biraq búgingi kúnde bul ushın juwapkershilik ilajlarınıń joq ekenligi kórsetip ótildi.

Sonlıqtan, nızam hújjetlerine mine usınday qáwip-qáterlerdiń aldın alıw, olarǵa qarsı ayawsız gúresiw, bunday illetti pútkilley joq etiwge qaratılǵan normalardı kirgiziw waqtı kelgeni atap ótildi.

Awır hám oǵada awır túrdegi jınayatlardı islew maqsetinde jınayıy birlespe shólkemlestirgenlik, onı qarjılandırǵanlıq, olar tárepinen islengen jınayatlardı jasırıwǵa qáwenderlik etkenlik, jawıngerlik sport túrleri boyınsha jarıslardı nızamsız shólkemlestirgenlik hám ótkergenlik ushın jınayıy juwapkershilikti belgilewshi, biyzarılıq jınayatı ushın jaza ilajların kúsheytiwdi názerde tutıwshı, sonday-aq, nızamǵa qayshı túrde shólkemlestirilgen jawıngerlik sport túrleri boyınsha jarıslarda qatnasqanlıq ushın hákimshilik juwapkershilikti belgilewshi normalardı kirgiziw usınıs etildi.

Dodalanǵan baǵdarlar boyınsha islep shıǵılǵan málimleme texnologiyalarınan paydalanıp islenetuǵın huqıqbuzarlıqlarǵa qarsı gúresiw jáne shólkemlesken hám jámiyetlik orınlardaǵı jınayatshılıqqa qarsı gúresiwdiń jınayıy-huqıqıy mexanizmlerin bunnan bılay da kúsheytiwge qaratılǵan nızam joybarları tanıstırıldı.

Prezidentimiz usınıslardı maqullap, juwapkerlerge tiyisli tapsırmalar berdi.