Suv olish tartibini buzganlik uchun moliyaviy sanksiyalarni qo‘llash mexanizmi belgilandi.
2026-11-12 17:00:00 / Rahbariyatning bayonotlari va nutqlari

Ushbu masalani hal etish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 21-oktyabrdagi 585-son qarori bilan 2023-yil 27-sentyabrdagi 500-son qarorga kiritilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalarga muvofiq, “Qishloq xo‘jaligi, baliqchilik xo‘jaligi, sanoat, energetika va xo‘jalik-maishiy ehtiyojlarga suv olish tartibini buzganlik uchun moliyaviy sanksiyalarni qo‘llash tartibi to‘g‘risida”gi Nizom tasdiqlandi.
Mazkur Nizom yuridik shaxslar tomonidan suv olish tartibi buzilgan holatlarni rasmiylashtirish, olingan suv miqdorini aniqlash, moliyaviy sanksiyalarni hisoblash va qo‘llash, shuningdek, ularni to‘lash bilan bog‘liq jarayonlarning aniq tartibini belgilaydi.
Nizom talablarining muhim jihatlariga to‘xtaladigan bo‘lsak, birinchidan, suv olish tartibi buzilgan holda olingan suv miqdorini aniqlashning huquqiy asoslari ham takomillashtirildi.
Jumladan, yerusti suv obyektlaridan suv olish tartibi buzilgan holda olingan suv miqdori suv olish joylarida o‘rnatilgan suvni hisobga olish (shu jumladan, “aqlli” suv o‘lchash va hisoblash) uskunalari ma’lumotlari, vakolatli organlar bilan yuridik shaxslar o‘rtasida “Suv hisobi” axborot tizimida tuzilgan dalolatnomada qayd etilgan suvning hisoboti ma’lumotlari, shuningdek, suv obyektlaridan olingan va ularga qaytarib quyiladigan suv miqdori o‘rtasidagi farqdan kelib chiqib aniqlanadi.
Agar suv olish joylari suvni hisobga olish (shu jumladan, “aqlli” suv o‘lchash va hisoblash) uskunalari bilan jihozlanmagan va qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari uchun foydalanilgan suvning haqiqiy miqdorini aniqlashning imkoni bo‘lmagan taqdirda, sug‘oriladigan maydonlarning o‘lchami, sug‘orishlar soni, qishloq xo‘jaligi ekinlarini sug‘orish rejimi hamda suv olish davomiyligidan kelib chiqqan holda, hajmiy hisoblash usulida aniqlanadi.
Bu esa suvdan foydalanishda hisobdorlikni oshirish, tartibbuzarlik holatlarini aniq dalillar asosida rasmiylashtirish va moliyaviy sanksiyalarni adolatli hisoblash imkonini beradi.
Ikkinchidan, moliyaviy sanksiyalarni qo‘llash jarayoni raqamlashtirildi.
Muhim jihatlaridan biri — moliyaviy sanksiyalarni qo‘llash jarayonining “suvnazorat.uz” axborot tizimi orqali amalga oshirilishidir.
Bunda aniqlangan tartibbuzarlik holati bo‘yicha tekshiruv dalolatnomasi elektron shaklda rasmiylashtiriladi va Inspeksiya xodimi hamda yuridik shaxs rahbari yoki uning o‘rnini bosuvchi shaxs tomonidan elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanadi.
Yuridik shaxs tekshiruv natijalari bo‘yicha o‘z e’tirozlarini dalolatnomada aks ettirish, shuningdek, dalolatnomani olgan kundan boshlab besh ish kuni ichida qo‘shimcha tushuntirish yoki e’tirozlarini taqdim etish huquqiga ega.
Moliyaviy sanksiya qo‘llash to‘g‘risidagi ish materiallari dalolatnoma tuzilgan kundan boshlab besh ish kunidan kechiktirmasdan ko‘rib chiqiladi.
Qaror va moliyaviy sanksiya hisobi “suvnazorat.uz” axborot tizimi orqali rasmiylashtirilib, yuridik shaxsga bir ish kunida buyurtma xat yoki elektron axborot tizimi orqali yuboriladi.
Shu tariqa, nazorat tadbiridan tortib moliyaviy sanksiyani rasmiylashtirish va uning ijrosini ta’minlashgacha bo‘lgan jarayonda raqamli texnologiyalardan foydalanishning huquqiy asoslari mustahkamlandi.
Uchinchidan, muhim yangiliklardan biri– 2027-yil 1-yanvardan boshlab yil davomida birinchi marta suv olish tartibini buzgan, lekin fuqarolar hayoti va sog‘lig‘i, o‘zgalar mulkiga zarar yetkazmagan yuridik shaxslarga nisbatan “Birinchi xato uchun — ogohlantirish” qoidasi tatbiq etilmoqda.
Bunda Inspeksiya tomonidan yuridik shaxs “suvnazorat.uz” axborot tizimi orqali ogohlantiriladi va aniqlangan tartibbuzarlikni bartaraf etish bo‘yicha ko‘rsatma beriladi.
Agar ogohlantirish qo‘llanilganidan keyin o‘n kun muddatda tartibbuzarlik bartaraf etilmasa, yuridik shaxsga nisbatan moliyaviy sanksiya qo‘llaniladi.
Shuningdek, Inspeksiya zimmasiga mazkur qoida qo‘llanilgan yuridik shaxslar reestrini yuritish majburiyati yuklatilgan.
Bu mexanizmning joriy etilishi tadbirkorlik subyektlariga yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni mustaqil bartaraf etish imkonini berish bilan birga, qonunchilik talablariga rioya etish mas’uliyatini ham oshiradi.
To‘rtinchidan, moliyaviy sanksiyalarni to‘lashda tadbirkorlik subyektlari uchun yengilliklar belgilandi.
Yangi tartibda moliyaviy sanksiyalarni to‘lashda ham muhim yengilliklar nazarda tutilgan.
Jumladan, yuridik shaxs moliyaviy sanksiya to‘g‘risidagi qaror va hisobni olgan kundan boshlab bir oy muddatda hisoblangan summaning 50 foizini ixtiyoriy ravishda to‘lasa, qolgan qismini to‘lashdan ozod etiladi.
Shuningdek, moliyaviy sanksiya summasini olti oydan kechiktirmasdan bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati ham mavjud.
Bunda yuridik shaxs qaror va hisobni olgan kundan boshlab bir oy ichida hisoblangan summaning kamida oltidan bir qismini dastlabki to‘lov sifatida to‘lashi lozim. Shundan so‘ng qolgan summani olti oygacha bo‘lib-bo‘lib to‘lash tartibi avtomatik ravishda amal qiladi.
Agar yuridik shaxs belgilangan bir oylik muddatda tegishli ixtiyoriy to‘lovni amalga oshirmasa, Inspeksiya tomonidan unga nisbatan moliyaviy sanksiyani qo‘llash to‘g‘risida sudga da’vo arizasi kiritiladi.
Bunda yuridik shaxs tomonidan tekshiruv dalolatnomasi yoki moliyaviy sanksiya hisobi yuzasidan shikoyat qilingan taqdirda, shikoyat ko‘rib chiqilgunga qadar moliyaviy sanksiyalarni qo‘llash jarayoni va muddati to‘xtatib turiladi.
Mazkur Nizomning qabul qilinishi suvdan foydalanish sohasida qonuniylikni ta’minlash, suv resurslaridan oqilona va samarali foydalanish hamda suv olish tartibiga rioya etilishini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.
Eng muhimi, yangi tartib orqali suv olish tartibini buzganlik uchun moliyaviy sanksiyalarni qo‘llashning aniq mexanizmi, suv hajmini hisoblash usullari, hujjatlarni elektron rasmiylashtirish va ixtiyoriy to‘lovlarni amalga oshirish tartibi belgilandi.
Shu bilan birga, “Birinchi xato uchun — ogohlantirish” qoidasini joriy etilishi tadbirkorlik subyektlariga tartibbuzarlikni bartaraf etish uchun imkoniyat yaratishi, moliyaviy sanksiyalarni ixtiyoriy to‘lashdagi imtiyozlar esa ularning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga xizmat qilishi bilan ahamiyatlidir.
Shu bois suvdan foydalanuvchi har bir yuridik shaxs belgilangan suv olish limitlariga qat’iy rioya etishi, suv olish shartnomalarini rasmiylashtirishi, suvni hisobga olish vositalaridan foydalanishi va yetkazib berilgan suv resurslaridan oqilona hamda maqsadli foydalanishi lozim.
Zero, suv resurslarini asrash va ulardan samarali foydalanish — bugungi kunning dolzarb vazifasi, kelajak avlodlar oldidagi mas’uliyatimizdir.
Rustam Raximov
“Suvxo‘jaliknazorat”
inspeksiyasi boshlig‘i
