Mendeleyevning superqahramonlar jamoasi: xay-tek olamini yashirincha boshqarayotgan 5 ta noyob metall
2026-09-16 12:40:00 / Faoliyatga oid ma'lumotlar
Saoramizning eng kuchli va yashirin texnologik yetakchilari top-5 taligini quyida koʻrib chiqamiz:
Palladiy (Pd) — Ekologiya boʻyicha boshliq
Bu metall — eng qiyin vaziyatlarni hal qiluvchi inqiroz menejeri. Dunyodagi jami palladiyning qariyb 80 foizini avtoprom (avtomobil sanoati) sotib oladi. Undan katalizatorlar (glushitel ichidagi maxsus moslama) yasaladi. U mashinadan chiquvchi zaharli gazlarni xavfsiz suv bugʻiga aylantiradi.
Fint (Fishka): Palladiy vodorod uchun xuddi «gubka» kabidir. Ushbu metallning bir bo'lagi oʻz hajmidan 900 marta koʻp vodorod gazini oʻziga shimib olishi mumkin. Hozirda shu xususiyat asosida kelajakning yashil energetikasi qurilmoqda.
Rodiy (Rh) — Qimmatbaho overprays qiroli
Oltinni qimmat deb oʻylaysizmi? Rodiy unga xuddi oddiy bijuteriyaga qaragandek qaraydi. Bu — Yer yuzidagi eng noyob elementlardan biri.
Fint (Fishka): Rodiy oqilbovar qilmas darajada yaltiragan va oʻta qattiq. Aynan u bilan oq oltindan yasalgan taqinchoqlar qoplanadi, shunda ular tirnalmaydi va quyoshda koʻzni qamashtirib porlaydi.
Iridiy (Ir) — Kosmik «Terminator»
Dunyodagi eng chidamli metall. Unga har qanday kislota (hatto podshoh arogʻi ham) va 2000°C gacha boʻlgan daxshatli harorat taʼsir qila olmaydi. Undan samolyotlar va raketalar uchun detallar yasaladi.
Fint (Fishka): Yer yuzasida iridiy deyarli yoʻq — milliardlab yillar sayyoramizning suvuq yadrosiga choʻkib ketgan. Ammo u meteoritlarda juda koʻp. Olimlar yer sharidagi qadimgi qoyalardan topgan yupqa iridiy changi — bundan 66 million yil avval dinozavrlarni yoʻq qilgan oʻsha mashhur meteoritning asosiy isbotidir.
Ruteniy (Ru) — Memlarigizning qoʻriqchisi
Tarixga ega metall: u 1844-yilda Qozon universitetida kashf etilgan va Rossiyaning lotincha nomi (Ruthenia) sharafiga nomlangan.
Fint (Fishka): Agar titanga borʻ-yoʻqʻi 0,1% ruteniy qoʻshilsa u zanglashga qarshi mutloq chidamlilikka ega boʻladi. Eng muhimi — ruteniy kompyuterlarning qattiq disklari (HDD) va mikrosxemalarida ishlatiladi. Bir nechta atom qalinligidagi ruteniy qatlami disklarning jismoniy hajmini kattalashtirmasdan, ularga terabaytlab maʼlumotlarni (jumladan, sizning kurs clarifies va memlaringizni) yozish imkonini beradi.
Osmiy (Os) — Mutloq ogʻir vazn chempioni
Osmiy Yer yuzidagi eng zich modda hisoblanadi. Oddiy 2 litrli plastmassa idishni (baklajkani) tasavvur qiling. Agar uni suv bilan toʻldirsangiz, uning vazni 2 kg boʻladi. Agar oʻsha idishga osmiy solinsa — uning vazni deyarli 45 kilogramm boʻladi!
Fint (Fishka): U oʻta yuqori aniqlik va chidamlilik kerak boʻlgan joylarda — gimnastik shveysariya soatlaridan tortib yadroviy texnologiyalargacha ishlatiladi. Ammo u bilan ehtiyot boʻlish kerak: havoda uning kukuni sargʻish tusli va oʻta zaharli osmiy tetroksid gazini ajratib chiqaradi.