Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Davlat asillik darajasi nazorati inspeksiyasi

Qaror bilan prekursorlar muomalasi bilan bog‘liq faoliyatni tartibga solish va uzluksiz nazoratni ta’minlash bo‘yicha Yagona nizom tasdiqlandi.

Mazkur hujjat prekursorlar bilan ishlashning asosiy jarayonlarini yagona tartib asosida tartibga solib, ushbu moddalarni ishlab chiqarish yoki import qilishdan boshlab, ularni saqlash, tashish, realizatsiya qilish, foydalanish va yo‘q qilishgacha bo‘lgan bosqichlarni qamrab oladi.

Qarorning asosiy maqsadi

Prekursorlar sanoat, farmatsevtika, tibbiyot, ilm-fan va boshqa qonuniy sohalarda keng qo‘llaniladigan kimyoviy moddalar hisoblanadi.

Shu bilan birga, ayrim prekursorlardan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning noqonuniy ishlab chiqarilishida foydalanish mumkinligi sababli ularning muomalasi davlat tomonidan alohida nazorat qilinadi.

Shu nuqtai nazardan, yangi tartibning asosiy maqsadi — prekursorlardan qonuniy va maqsadli foydalanish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish bilan birga, ularning noqonuniy muomalaga chiqib ketishining oldini olishdan iborat.

Muomalani nazorat qilishning yagona tizimi

Yangi Yagona nizomning muhim jihati prekursorlar muomalasining alohida operatsiyalarini emas, balki ularning butun harakatlanish zanjirini nazorat qilishga qaratilganidir.

Xususan, prekursorlarning:

• ishlab chiqarilishi;
• O‘zbekiston Respublikasiga olib kirilishi;
• saqlanishi;
• tashilishi;
• realizatsiya qilinishi;
• ishlab chiqarish jarayonida qo‘llanilishi;
• boshqa shaxslarga topshirilishi;
• O‘zbekiston Respublikasidan olib chiqilishi;
• tranzit harakati;
• yo‘q qilinishi

bilan bog‘liq jarayonlar belgilangan tartibda nazorat qilinadi.

Bunday tizim prekursorlarning harakatini imkon qadar to‘liq kuzatish va hisobini yuritish, shuningdek, noqonuniy foydalanish xavfini kamaytirishga xizmat qiladi.

Raqamlashtirish — nazoratning muhim yo‘nalishi

Qarorda prekursorlar muomalasini nazorat qilishda zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanishga alohida e’tibor qaratilgan.

Elektron axborot tizimlari orqali nazorat qilinadigan dori vositalari va prekursorlarning harakatini onlayn rejimda kuzatish imkoniyatini yaratish ko‘zda tutilmoqda.

Mazkur yondashuv:

• ma’lumotlarning tezkor almashinuvini;
• prekursorlar harakatining shaffofligini;
• hisob va hisobotlarning ishonchliligini;
• nazorat jarayonlarining samaradorligini

oshirishga xizmat qiladi.

Shuningdek, raqamli nazorat mexanizmlarining rivojlantirilishi davlat organlari va faoliyat yurituvchi yuridik shaxslar o‘rtasidagi axborot almashinuvini takomillashtirish imkonini beradi.

Litsenziyalash talablari

Prekursorlar muomalasi bilan bog‘liq faoliyatni amalga oshirishda litsenziyalash instituti muhim o‘rin tutadi.

Tegishli faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda litsenziyaga ega bo‘lishi lozim.

Litsenziya talablari prekursorlarni olib kirish va olib chiqish, ishlab chiqarish, tayyorlash, saqlash, tashish, realizatsiya qilish, ulardan foydalanish va yo‘q qilish kabi faoliyat yo‘nalishlarini qamrab oladi.

Shu sababli prekursorlar bilan ishlaydigan tashkilotlar o‘z faoliyatining litsenziya talablari va Yagona nizomda belgilangan boshqa talablar asosida tashkil etilganini muntazam ravishda tahlil qilib borishi muhim.

Import va eksport ustidan nazorat

Prekursorlarning xalqaro muomalasi ham alohida tartibda nazorat qilinadi.

Ularni O‘zbekiston Respublikasiga olib kirish yoki mamlakat hududidan olib chiqish tegishli hujjatlar va belgilangan tartib asosida amalga oshiriladi.

Mazkur talablar prekursorlarning xalqaro harakatini nazorat qilish, ularning noqonuniy kanallar orqali boshqa maqsadlarda foydalanilishining oldini olish hamda tashqi savdo operatsiyalarining shaffofligini ta’minlashga qaratilgan.

Nazorat qilinadigan moddalar ro‘yxatini takomillashtirish

Qarorda prekursorlar ro‘yxatini zamonaviy xavf-xatarlardan kelib chiqib muntazam takomillashtirib borish mexanizmlariga ham e’tibor qaratilgan.

Kimyoviy moddalardan noqonuniy foydalanishning yangi shakllari paydo bo‘lishi mumkinligini hisobga olgan holda, nazorat qilinadigan moddalar ro‘yxatiga tegishli o‘zgartirish va qo‘shimchalarni tezkor kiritish muhim ahamiyatga ega.

Bu mexanizm davlat nazoratini zamonaviy tahdidlarga moslashtirish va yangi xavf tug‘diruvchi moddalarni o‘z vaqtida nazoratga olish imkonini beradi.

Ro‘yxatga kiritiladigan o‘zgarishlar belgilangan tartibda manfaatdor tashkilotlar va tadbirkorlik subyektlari e’tiboriga yetkaziladi.

Prekursorlarga bo‘lgan ehtiyojni aniqlash

Yangi tartibda prekursorlar hamda tarkibida prekursorlar mavjud bo‘lgan dori vositalariga bo‘lgan ehtiyojni aniqlash masalasiga ham alohida e’tibor berilgan.

Ehtiyojni asoslangan holda shakllantirish tashkilotlarning real talabini aniqlash, ortiqcha zaxiralar shakllanishining oldini olish va prekursorlarning maqsadli ishlatilishini nazorat qilish imkonini beradi.

Bu, ayniqsa, farmatsevtika, tibbiyot va boshqa tegishli sohalarda faoliyat yurituvchi tashkilotlar uchun muhim ahamiyatga ega.

Monitoring va davlat nazorati

Yagona nizom litsenziatlarning prekursorlar muomalasi bilan bog‘liq faoliyatini monitoring qilish mexanizmini ham belgilaydi.

Monitoring tegishli tartibda tashkil etilib, litsenziat faoliyatining amaldagi talablar bilan muvofiqligini o‘rganishga qaratiladi.

Bunday monitoring faoliyatning amaldagi holatini baholash, mavjud jarayonlarni tahlil qilish va prekursorlar muomalasida belgilangan talablarning bajarilishini ta’minlashda muhim vosita hisoblanadi.

Prekursorlarni yo‘q qilish

Prekursorlarni yo‘q qilish jarayoni ham belgilangan tartibda amalga oshirilishi lozim.

Bunda yo‘q qilinishi kerak bo‘lgan prekursorlarning hisobini yuritish, ularni vakolatli tashkilotlarga topshirish va yo‘q qilish jarayonini tegishli hujjatlar bilan rasmiylashtirishga alohida e’tibor qaratiladi.

Agar yuridik shaxsda prekursorlarni yo‘q qilish bo‘yicha tegishli litsenziya mavjud bo‘lmasa, mazkur faoliyatni amalga oshirish huquqiga ega bo‘lgan tashkilot bilan belgilangan tartibda shartnoma tuzish talab etiladi.

Tashkilotlar nimalarga e’tibor qaratishi kerak?

Yangi tartibning joriy etilishi prekursorlar bilan ishlaydigan tashkilotlardan ichki jarayonlarini amaldagi talablar asosida qayta ko‘rib chiqishni talab etadi.

Jumladan, tashkilotlarda:

• tegishli litsenziyaning mavjudligi va amal qilish holatini;
• prekursorlar hisobini yuritish tartibini;
• saqlash sharoitlari va xavfsizlik talablarini;
• tashish va realizatsiya qilish tartibini;
• import va eksport hujjatlarini;
• prekursorlardan foydalanish maqsadlari va hajmlarini;
• elektron hisob va nazorat tizimlariga ulanish bilan bog‘liq jarayonlarni;
• yo‘q qilish tartib-taomillarini;
• mas’ul xodimlarning vakolat va javobgarligini

qayta ko‘rib chiqish maqsadga muvofiq.

Bundan tashqari, tashkilotlar nazorat qilinadigan moddalar ro‘yxatidagi o‘zgarishlarni muntazam ravishda kuzatib borishi va o‘z faoliyatini ularga muvofiqlashtirishi zarur.

Yangi tartibning amaliy ahamiyati

Vazirlar Mahkamasining 337-son qarori prekursorlar muomalasini tartibga solish va davlat nazoratini takomillashtirishda muhim huquqiy asos bo‘lib xizmat qiladi.

Qarorda nazoratning zamonaviy mexanizmlarini joriy etish, davlat organlari o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish, raqamli texnologiyalardan foydalanish va prekursorlar harakatining shaffofligini ta’minlashga katta e’tibor qaratilgan.

Natijada prekursorlardan qonuniy foydalanish uchun aniq va tushunarli tartiblar shakllantirilishi, noqonuniy muomalaga qarshi kurashishning samaradorligi oshirilishi hamda tegishli tashkilotlarning mas’uliyati va hisobdorligi kuchaytirilishi ko‘zda tutilmoqda.

Xulosa

Prekursorlar muomalasini tartibga solish nafaqat alohida kimyoviy moddalar ustidan nazoratni, balki jamoat xavfsizligi va qonuniy faoliyatni ta’minlashga qaratilgan kompleks chora-tadbirlarni anglatadi.

Vazirlar Mahkamasining 337-son qarori bilan belgilangan yangi tartib prekursorlarning muomalasini ishlab chiqarish yoki import qilishdan boshlab, ularni saqlash, tashish, realizatsiya qilish, foydalanish va yo‘q qilishgacha bo‘lgan barcha asosiy bosqichlarda nazorat qilish imkonini beruvchi yaxlit tizimni shakllantirishga qaratilgan.

Mazkur talablarning to‘liq va sifatli bajarilishi prekursorlardan qonuniy maqsadlarda samarali foydalanishni ta’minlash, ularning noqonuniy muomalaga chiqib ketishining oldini olish hamda O‘zbekistonda ushbu sohadagi davlat nazoratini yanada takomillashtirishga xizmat qiladi.

Qarorning to‘liq matni bilan O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ orqali tanishish mumkin.