Суд тизимида янги давр: ПФ-140-сонли Фармоннинг аҳамияти ва истиқболлари
2025-08-28 11:00:00 / Янгиликлар
Демократик жамиятда суд ҳокимиятининг ўрни беқиёс. Суд тизими қонун устуворлигини таъминловчи асосий устун ҳисобланади. Сўнгги йилларда Ўзбекистонда суд-ҳуқуқ соҳасида қатор ислоҳотлар амалга оширилди: судялар мустақиллигини кучайтириш, фуқароларнинг одил судловга бўлган ҳуқуқини кафолатлаш ва замонавий технологияларни суд ишларига татбиқ этиш бўйича тизимли чоралар кўрилди.
Шу жараёнларнинг мантиқий давоми сифатида, 2025 йил 21 август куни Президент томонидан ПФ-140-сонли фармон қабул қилинди. Унинг асосий мақсади – судларни рақамлаштириш орқали одил судлов самарадорлигини янада ошириш ва фуқароларга қулай шарт-шароит яратишдир.
Фармоннинг асосий йўналишлари
1. “Рақамли суд” консепсияси
Фармонда “рақамли суд” ғояси алоҳида ўрин эгаллайди. Бу консепсия асосида:
- суд ишлари ва ҳужжат айланмаси босқичма-босқич тўлиқ электрон тизимга ўтказилади;
- суд мажлислари масофадан туриб кузатилиши мумкин бўлади;
- фуқаролар ва адвокатлар суд ҳужжатларига онлайн тарзда мурожаат қилиши учун қулай платформалар яратилади.
Натижада суд жараёнларида шаффофлик кучаяди ва одамлар судга бориб вақт йўқотмасдан электрон хизматлардан фойдаланиши мумкин бўлади.
2. Сунъий интеллект технологияларини жорий этиш
Дунё тажрибасида суд тизимларида сунъий интеллект қўлланилиши тобора оммалашмоқда. Ўзбекистонда ҳам бу жараён ПФ-140 орқали йўлга қўйилади.
Фармонга кўра, АИ ёрдамида:
- ишларни тақсимлашда автоматлаштириш амалга оширилади;
- қонунлар ва суд амалиётини таҳлил қилиш имкониятлари кенгаяди;
- судяларга қарор қабул қилишда ҳуқуқий ёрдамчи тизим сифатида хизмат қилади.
Бу эса инсон омилини камайтиради ва қарорлар адолатлироқ ҳамда асослироқ бўлишига хизмат қилади.
3. Суд хужжатлари ягона архиви
Фармонда белгилаб қўйилган яна бир муҳим йўналиш – электрон архив модулини яратишдир. Унинг орқали:
- барча суд қарорлари ва ҳужжатлари ягона электрон базада тўпланади;
- суд амалиётини таҳлил қилишда катта маълумотлар (Биг Дата)дан фойдаланиш имкони пайдо бўлади;
- фуқаролар суд қарорларига осонликча кириш имконига эга бўлади.
Бу модул нафақат фуқаролар учун, балки тадқиқотчилар ва ҳуқуқшунослар учун ҳам қимматли манбага айланиши кутилмоқда.
4. Судя ва ходимларнинг малакасини ошириш
Фармонга кўра, судялар ва суд аппарати ходимлари замонавий рақамли технологиялар ва сунъий интеллектдан фойдаланиш бўйича доимий равишда ўқитилади. Шу мақсадда:
- махсус ўқув курслари ташкил этилади;
- хорижий тажрибани ўрганиш йўлга қўйилади;
- “киберҳуқуқ” соҳасида илмий тадқиқотлар амалга оширилади.
Бу судяларнинг билим ва кўникмаларини замон талабига мослаштиришга хизмат қилади.
Фармоннинг амалий аҳамияти
ПФ-140-сонли фармон ижроси орқали:
- фуқароларнинг судга ишончи ортади – чунки жараёнлар очиқ ва адолатли бўлади;
- коррупсия хавфлари камаяди – иш тақсимотида инсон омили минималлашади;
- суд ишлари кўриб чиқиш муддати қисқаради – электрон тизим орқали барча жараёнлар тезкорлашади;
- халқаро рейтингларда мамлакатимиз мавқеи ошади – суд мустақиллиги ва рақамлаштириш кўрсаткичлари юксалади.
Хулоса
21 август 2025 йилда қабул қилинган ПФ-140-сонли Президент фармони – Ўзбекистон суд тизимида янги босқични бошлаб берди. Бу ҳужжат орқали суд тизими нафақат рақамлаштирилади, балки сунъий интеллект каби илғор технологиялар ёрдамида сифат жиҳатдан янги поғонага кўтарилади.
Фармон ижроси туфайли яқин йилларда ҳар бир фуқаро судда ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жараёнида тезкорлик, шаффофлик ва адолатни янада кучлироқ ҳис этади.
Тангиркулов Дилшод Эгамбердиевич,
Жиноят ишлари бўйича Узун туман суди девонхона мудири