Коррупцияга қарши кураш кучайтирилмоқда: 19 турдаги жиноят янги қонун доирасига киритилди
2026-04-16 09:00:00 / Янгиликлар
Қонун лойиҳаси шунчаки жазо чорасини ошириб қўйишдан иборат эмас. У коррупция тушунчасини кенгайтиради, жавобгарлик механизмларини мустаҳкамлайди ва жамиятда ҳалоллик маданиятини шакллантиришга йўналтирилган тизимли ёндашувни қонуний асосга олиб чиқади. Ўқувчи учун энг муҳими: бу қонун қабул бўлса, коррупция билан боғлиқ бир қатор хатти-ҳаракатлар бугунги кундан анча оғир оқибатларга олиб келади.
Қонунда 19 тurdagi жиноят расман коррупциявий жиноят сифатида белгиланди. Бу рақам муҳим, чунки у назорат органлари ва судлар учун аниқ ҳуқуқий асос яратади. Илгари баъзи жиноятлар коррупциями ёки оддий ҳуқуқбузарликми, деб талқин қилинарди. Энди бундай ноаниқликка ўрин қолмайди.
Айниқса эътиборли ўзгариш шундаки, ўзлаштириш, растрата ёки фирибгарлик учун ҳукм қилинган шахслар етказилган зарарни тўлиқ қопламаса, муддатидан олdin шартли озод этилмайди. Демак, фақат жазони ўташ етарли эмас — давлатга ёки фуқарога етказилган зарар қопланиши шарт. Бу норма жавобгарликни фақат жисмоний эмас, моддий жиҳатдан ҳам таъминлайди.
Янги қонунда спорт соҳасидаги коррупцияга алоҳида эътибор қаратилди. Мусобақаларни пора эвазига келишиб олиш — натижаларни сунъий равишда белгилаш — энди алоҳида коррупциявий жиноят тури сифатида қаралади. Бу қоида профессионал спорт, тикиш бизнеси ва ёшлар мусобақаларига ҳам тегишли бўлиб, соҳадаги соя муносабатларни қонуний жавобгарлик доирасига олиб киради.
Қонуннинг ижтимоий жиҳатдан муҳим қоидаларидан бири — коррупция ҳақида хабар берган шахсларни ҳимоя қилиш механизми. Бундай шахсларга 2 йил давомида интизомий жазо қўллаш тaqiqlанади. Бу норма одамларни коррупцион ҳолатларни яширмасдан, очиқчасига хабар беришга ундайди. Амалда кўп ҳолларда хабар берганлар ишдан бўшатилиш ёки таъзйиқга учраганини ҳисобга олсак, бу ҳимоя жуда муҳим аҳамият касб этади.
Қонун фақат жазолаш билан чекланмайди — унинг тарбиявий қисми ҳам мавжуд. Боғчадан бошлаб болаларда ҳалоллик ва қонунларга ҳурмат ҳиссини шакллантириш давлат сиёсати даражасида белгиланмоқда. Бу ёндашув коррупцияга қарши курашни нафақат назорат ва жазо орқали, балки авлодлар онгини ўзгартириш орқали олиб бориш ниятини кўрсатади.
Қонун лойиҳасининг Сенатдан ўтиб, имзоланиши билан Ўзбекистон коррупцияга қарши қонунчилик тизимини янги босқичга олиб чиқади. 19 тurdagi жиноятнинг аниқ рўйхатга олиниши, зарарни қоплаш шарти, хабар берувчиларга кафолат ва таълимдаги янги йўналиш — буларнинг барчаси бир-бирини тўлдирувчи тизимли ёндашув эканлигини кўрсатади.
Коррупцияга қарши курашнинг иқтисодий аҳамиятини ҳам эътибордан четда қолдириб бўлмайди. Қонунчилик базасининг мустаҳкамланиши хорижий инвесторлар учун ишонч муҳитини яхшилайди, давлат харидларида шаффофликни оширади ва бюджет маблағларининг мақсадли сарфланишини таъминлайди. Қонунийлик — бу фақат ахлоқий талаб эмас, балки иқтисодий зарурият.