Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси

Судда "Аъзамжон Дилазиз" хусусий корхонаси раҳбари Д. Эшматовга нисбатан қўзғатилган жиноят иши юзасидан якуний ҳукм эълон қилинди. Мазкур корхона томонидан қум-шағал аралашмасини ўзбошимчалик билан, лицензия майдонидан ташқарида қазиб олиш натижасида давлат манфаатларига жуда кўп миқдорда зарар етказилгани аниқланди.

Назорат натижалари: 20 минг куб метрдан ортиқ ноқонуний қазилма

Аниқланишича, "Аъзамжон Дилазиз" хусусий корхонасига "Қақир-5" конининг 1,2-сонли участкаларидан фойдали қазилмаларни қазиб олиш учун тегишли лицензия ва кон ажратмаси далолатномаси берилган. Мазкур ҳужжатларга кўра, жамиятга 4,6 гектар ер майдони бириктирилган эди.

Бироқ, корхона раҳбари Д. Эшматов 2021–2024 йиллар давомида ўз мансаб ваколатларини суиистеъмол қилиб, белгиланган чегара ҳудудидан ташқарига чиққан. Ўтказилган текширишлар ва экспертиза хулосаларига кўра, қуйидаги кўрсаткичлар қайд этилди:

• Ноқонуний қазиб олинган ҳажм: 20 520 куб метр қум-шағал аралашмаси.

• Етказилган моддий зарар: 359 100 000 сўм.

• Ҳуқуқий асос: Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 192-1-моддаси 2-қисмининг "а" банди (мансаб мавқеини суиистеъмол қилиш орқали жуда кўп миқдорда зарар етказиш).

Суд жараёни ва айбланувчининг кўрсатмалари

Суд мажлисида судланувчи ўз айбига тўлиқ иқрор бўлиб, чегараларни аниқлашда хатога йўл қўйганини билдирди. Унинг сўзларига кўра, ноқонуний қазиб олинган ҳудудлар кейинчалик қайта тўлдирилган ва етказилган зарарнинг бир қисми қопланган.

Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси вакиллари ва гувоҳларнинг кўрсатмалари асосида маълум бўлишича, дастлаб ноқонуний қазилма ҳажми каттароқ кўринган бўлса-да, қайта ўрганишлар натижасида лицензия олингунга қадар бўлган қазилмалар ажратиб олинган ва айнан 20 520 куб метр ҳажм корхонанинг фаолият даврига тўғри келиши тасдиқланган.

Кўрилган чоралар ва моддий зарарни қоплаш

Судланувчи Д. Эшматов томонидан етказилган зарарни қоплаш мақсадида прокуратуранинг депозит ҳисоб-рақамига 77 560 000 сўм пул маблағи жойлаштирилган. Суд ҳукмига кўра, ушбу маблағларнинг тақсимоти қуйидагича белгиланди:

1. 20 фоизи (15 512 000 сўм) — Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекциясига;

2. Қолган қисми (62 048 000 сўм) — Давлат фойдасига ўтказилиши тайинланди.

Суд, Д. Эшматовни Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 192-1-моддаси 2-қисми "а" банди билан айбли деб топди. Бироқ, қилмиш ижтимоий хавфи катта бўлмаган жиноятлар туркумига кириши ва содир этилган кундан бошлаб икки йиллик жавобгарликка тортиш муддати ўтиб кетганлиги сабабли, унга нисбатан жазо тайинланмади.

Ушбу суд иши ер қаъридан фойдаланишда назорат тизимининг нақадар муҳимлигини яна бир бор исботлади. Космик тадқиқотлар ва жойлардаги маркшейдерлик ўлчовлари орқали ҳар бир куб метр ноқонуний қазилмани аниқлаш имконияти мавжудлиги тадбиркорлар учун огоҳлантириш бўлиши лозим.

Назорат механизмларининг кучайиши нафақат давлат бюджетига етказилган зарарни ундириш, балки табиий ресурсларнинг талон-торож қилинишининг олдини олишга хизмат қилади. Қонунийликнинг таъминланиши эса ҳалол тадбиркорлар учун соғлом рақобат муҳитини яратишнинг асосий омилидир.

                               Ж.Бозорхонов - Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси юрисконсулти