Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси

Ушбу ислоҳотлар негизида ер қаъридан фойдаланишда шаффофликни таъминлаш ва иқтисодиётнинг “яширин” қисмини қисқартиришдек стратегик вазифа ётибди. Шу мақсадда Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2025 йил 13 ноябрдаги 48-сон фармойиши асосида махсус Ишчи гуруҳлар ташкил этилди. Бугунги кунда ушбу гуруҳлар замонавий космик технологиялар ёрдамида аниқланган шубҳали ҳолатларни бевосита жойига чиққан ҳолда ўрганмоқда.

Космик мониторинг: 3 713 та шубҳали ҳолат таҳлили

2025 йил учун белгиланган биринчи ва иккинчи босқич космик мониторинг натижалари республика бўйича жами 3 713 та шубҳали ҳолатни юзага чиқарди. Бу рақамлар коинотдан олинган тасвирлар орқали ер қаъридан ноқонуний фойдаланиш эҳтимоли юқори бўлган нуқталарни кўрсатиб берди.

Ҳудудлар кесимидаги ҳолат қуйидагича тақсимланган:

• Самарқанд вилояти: 492 та

• Қашқадарё вилояти: 476 та

• Бухоро вилояти: 459 та

• Тошкент вилояти: 388 та

• Наманган вилояти: 351 та

• Қорақалпоғистон Республикаси: 295 та

• Андижон вилояти: 268 та

• Сурхондарё вилояти: 263 та

• Навоий вилояти: 237 та

• Фарғона вилояти: 188 та

• Хоразм вилояти: 138 та

• Жиззах вилояти: 115 та

• Сирдарё вилояти: 42 та

• Тошкент шаҳрида: 1 та

Хатлов ва рақамлаштириш: SGM платформаси имкониятлари

Ишчи гуруҳлар томонидан 2025 йил 17 ноябрдан бошланган тезкор тадбирлар натижасида жорий йилнинг 12 март ҳолатига кўра, жами 3 518 та ҳолат (умумий кўрсаткичнинг 95 фоизи) жойига чиққан ҳолда хатловдан ўтказилди. Назорат тадбирларининг шаффофлигини таъминлаш учун барча маълумотлар SGM платформасига рақамлаштирилган ҳолда киритилди.

Ҳозирги вақтда Андижон, Қашқадарё, Наманган, Сирдарё, Бухоро, Навоий ва Сурхондарё вилоятлари ҳамда Тошкент шаҳрида ўрганиш ишлари тўлиқ якунланди. Қорақалпоғистон Республикаси, Жиззах, Самарқанд, Хоразм, Фарғона ва Тошкент вилоятларида қолган 195 та ҳолат бўйича ишлар давом этмоқда ва улар жорий йилнинг 15 март санасига қадар якунланиши режалаштирилган.

Назорат натижалари: Ноқонуний қазиб олиш ва ҳуқуқий чоралар

Ўтказилган текширувлар натижасида ер қаъридан фойдаланишда жиддий қонунбузилишлар фош этилди:

1. 729 та ҳолатда қонунбузилиш фактлари ўз тасдиғини топди.

2. 691 та ҳолатда шубҳалар тасдиқланмади.

3. 2 098 та ҳолатда фойдали қазилмалар номаълум шахслар томонидан ноқонуний қазиб олинган.

Энг асосийси, назорат тадбирлари давомида жами 3,8 миллион куб метр ҳажмдаги фойдали қазилмалар ноқонуний қазиб олинганлиги аниқланди. Мазкур ҳолатлар бўйича тўпланган 2 351 та ўрганиш материали ҳуқуқий баҳо бериш ва айбдорларга нисбатан қатъий чоралар кўриш учун ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига юборилди:

• Ички ишлар органларига: 1 632 та материал;

• Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш Департаментига: 361 та материал;

• Прокуратура органларига: 348 та материал;

• Давлат хавфсизлик хизматига: 8 та материал.

Таҳлилий хулоса: Бу натижалар нимани англатади?

Ушбу кенг кўламли мониторинг натижалари шуни кўрсатадики, космик технологияларнинг жорий этилиши “яширин иқтисодиёт” вакилларининг ҳаракатланиш майдонини кескин чеклаб қўйди. Илгари инсон кўзи етмаган ёки бориш қийин бўлган ҳудудлардаги ноқонуний фаолият эндиликда коинотдан аниқ кўриниб турибди.

Назорат тизимининг бундай кучайтирилиши нафақат табиатни асраш, балки давлат бюджетига тушиши лозим бўлган маблағларнинг ўзлаштирилишига тўсиқ бўлади. Бу ўз навбатида, соҳада ҳалол меҳнат қилаётган тадбиркорлар учун тенг рақобат муҳитини яратишга ва ер ости бойликларининг келажак авлод учун сақланиб қолишига хизмат қилади.