Саратонга чалинганлар учун янгилик: лимфа тугунларини қайта ўстириш мумкин
2026-01-28 10:20:00 / Янгиликлар
Сўнгги йилларда дунё бўйлаб саратон касаллигига чалиниш ҳолатлари ортиб бормоқда. Касалликни аниқлаш ва унинг тарқалишини тўхтатиш мақсадида шифокорлар кўпинча лимфа тугунларини олиб ташлашга мажбур бўлишади. Бу жарроҳлик амалиёти саратон босқичини аниқлашда муҳим аҳамиятга эга бўлса-да, у беморлар ҳаётида жиддий муаммоларни келтириб чиқаради. Энг кенг тарқалган асоратлардан бири — лимфедема бўлиб, у қўл ва оёқларда сурункали шиш, оғриқ, ҳаракатланишдаги қийинчиликлар ҳамда доимий ноқулайлик билан кечади. Афсуски, бугунги кунга қадар бундай ҳолатни тўлиқ бартараф этадиган самарали даволаш усули мавжуд эмас эди.
Япония олимлари эса бу борада тарихий ютуққа эришди. Токио фан университети тадқиқотчилари илк бор тўлиқ функционал лимфа тугунларини қайта яратишга муваффақ бўлишди. Олимлар бу жараёнда мезенхимал илдиз ҳужайраларидан тузилмани ушлаб турувчи ҳужайравий каркас сифатида фойдаланди ва унга лимфатик эндотелиал ҳужайраларни қўшди. Ҳужайраларнинг тўғри жойлашуви ва табиий тузилмага ўхшаш муҳит ҳосил қилиш учун ҳар бир босқич махсус сентрифугадан ўтказилди. Натижада янги технология — сентрифугал биоинженер лимфа тўқимаси, яъни CeLyT яратилди.
Мазкур технология лаборатория шароитида сичқонлар устида синовдан ўтказилди. Тажрибалар давомида ҳайвонларнинг тизза ости ва чов соҳасидаги лимфа тугунлари тўлиқ олиб ташланди ва уларнинг ўрнига CeLyT асосида тайёрланган ҳужайралар кўчириб ўтказилди. Натижалар кутилганидан ҳам юқори бўлди. Ўн кун ичида лимфа оқими тиклана бошлади, янги қон томирлари ҳосил бўлди ва вақт ўтиши билан пайдо бўлган тузилмалар тўлиқ ишлайдиган лимфа тугунларига хос белгиларни намоён қила бошлади. Бу эса лимфа тугунларини нафақат қайта ўстириш, балки уларнинг табиий вазифасини ҳам тиклаш мумкинлигини исботлади.
Олимларнинг фикрича, CeLyT технологияси келажакда саратон касаллигини даволаш жараёнида лимфа тугунлари олиб ташланган ва лимфедемадан азият чекayotgan минглаб беморлар учун самарали ечим бўлиши мумкин. Ҳозирча тадқиқотлар клиник олди босқичда давом этмоқда, аммо дастлабки натижалар тиббиёт соҳасида катта бурилиш ясаши мумкинлигини кўрсатмоқда.
Айни пайтда дунё олимлари саратонга қарши курашда бошқа йўналишларда ҳам фаол изланишлар олиб бормоқда. Хусусан, иммунотерапия соҳасидаги янги ёндашувлар ҳатто метастаз берган ўсмаларни ҳам муваффақиятли йўқ қилиш имконини бераётгани ҳақида ижобий натижалар қайд этилмоқда. Бу эса саратон энди мутлақ ҳукм эмас, балки замонавий илм-фан ёрдамида бошқарилиши мумкин бўлган касалликка айланаётганини кўрсатади.
Япон олимларининг лимфа тугунларини қайта тиклаш борасидаги кашфиёти эса тиббиёт тарихида муҳим қадам бўлиб, у миллионлаб инсонлар учун соғлом ва сифатли ҳаёт сари янги эшикларни очиб бериши мумкин.