Azıq-awqat qáwipsizligi hám sharwashılıq tarawın rawajlandırıw boyınsha tiykarǵı wazıypalar belgilendi

Elimizde azıq-awqat támiynatın turaqlastırıw, awıl xojalıǵı ónimlerin jetistiriw, saqlaw, qayta islew hám eksport etiw boyınsha keń imkaniyatlar jaratılǵan. Búgingi kúnde 4 million gektar egislik maydanı, 1,5 million tonna sıyımlılıqqa iye saqlaw qoymaxanaları hám 3,5 million tonna ónimdi qayta islew quwatlıqları xalıqtı arzan hám sapalı azıq-awqat ónimleri menen támiyinlew, sonday-aq, 4 milliard dollarlıq ónimdi eksport etiw imkaniyatın bermekte.

Ózbekstan 2030-jılǵa shekem azıq-awqat ónimleriniń eksportın 10 milliard dollarǵa jetkeriw, eksport geografiyasın jáne 100 mámleketke keńeytiwdi maqset etken.

Májiliste bul sheklerge erisiw ushın azıq-awqat qáwipsizligi sisteması xalıqaralıq standartlarǵa tolıq sáykes keliwi zárúr ekenligi atap ótildi.

Házirge shekem azıq-awqat ónimleriniń qáwipsizligi hám qadaǵalawı menen úsh uyım shuǵıllanıp kelmekte. Aqıbetinde sanitariya, veterinariya hám karantin uyımları arasında birden-bir maǵlıwmatlar bazası qáliplestirilmegen, ayırım wazıypa hám funkciyalar bir-birin tákirarlamaqta. Bul bolsa isbilermenlerdiń eksport hám import processlerinde artıqsha áweregershilikke dus keliwine sebep bolmaqta.

Ósimlikler karantini agentliginde 100, Veterinariya komitetinde 115, sanitariya-epidemiologiya sistemasında 44 wazıypa hám funkciya bar ekenligi, sonıń menen birge, ónimdi “ósiwden tutınıwshıǵa shekem” qadaǵalaw sisteması tolıq jolǵa qoyılmaǵanı kórsetip ótildi.

Eksportta da sheshiliwi zárúr bolǵan máseleler bar. Atap aytqanda, Evropa Awqamı tárepinen ónimlerimizde pesticid qaldıqlarınıń bar ekenligi boyınsha 25 eskertiw berilgeni atap ótildi. Bul xalıqaralıq bazarlarda básekige shıdamlılıqtı arttırıw ushın ónim qáwipsizligin qadaǵalaw sistemasın túp-tiykarınan ózgertiwdi talap etedi.

Ámelde qadaǵalaw uyımları tek ǵana sońǵı ónimdi tekseriw menen sheklengeni, óndiris shınjırında azıq-awqat óniminiń qáwipsizligin kepilleytuǵın xalıqaralıq standartlardı engiziwge jeterli itibar qaratılmaǵanı atap ótildi.

Usı múnásibet penen azıq-awqat ónimleriniń qáwipsizligi tarawın tereń reformalaw hám xalıqaralıq talaplarǵa sáykes birden-bir oraylasqan sistema jaratılatuǵını belgilendi.

Oǵan muwapıq, “atızdan dasturxanǵa shekem” principi tiykarında barlıq qadaǵalaw processlerin qamtıp alatuǵın Azıq-awqat ónimleri qáwipsizligi komiteti shólkemlestiriledi. Ol Ósimlikler karantini hám onı qorǵaw agentligi, Veterinariya hám sharwashılıqtı rawajlandırıw komiteti hám Sanitariyalıq-epidemiologiyalıq tınıshlıq hám jámiyetlik salamatlıq komitetiniń azıq-awqat qáwipsizligin támiyinlew baǵdarı tiykarında qáliplestiriledi.

Jańa sistemada eskirgen, isbilermenniń jumısına tosqınlıq etip atırǵan tekseriwlerden waz keshiledi. Azıq-awqat ónimlerin májbúriy sertifikatlaw biykar etilip, onıń ornına qáwipke tiykarlanǵan qadaǵalaw hám tekseriw tártibi engiziledi.

Búgingi kúnde respublikadaǵı 80 mıń obektten tek ǵana 1,6 mıńında, yaǵnıy 2 procentinde bunday tártip qollanılmaqta. Endi qáwipli ónimler haqqında operativ xabar beriw hám olardı qaytarıp alıw boyınsha elektron sistema jaratıladı.

2029-jıl 1-yanvardan baslap miywe-ovoщ eksportı tek ǵana agrologistika orayları arqalı ámelge asırıladı. Eksport potencialı joqarı iri azıq-awqat kárxanaların xalıqaralıq qáwip-qáterlerdi tallaw standartı hám Alimentarius kodeksi talaplarına ótkeriw boyınsha baǵdarlama islep shıǵıladı. Bul kórsetkish 2028-jılǵa shekem 20 procentke, 2030-jılǵa shekem 60 procentke, 2032-jılǵa shekem bolsa 100 procentke jetkeriledi.

Miywe-ovoщ jetistiriwge qánigelesken 20 rayonda ishki fitosanitariya sertifikatın rásmiylestiriwge járdemlesetuǵın jámiyetlik inspektorlardıń jumısı jolǵa qoyıladı. Bunnan bılay miywe-ovoщ eksportı statistikası ónim qaysı aymaqta jetistirilgen bolsa, sol aymaqta esapqa alınadı.

2027-jıldan baslap laboratoriyalıq tekseriw, haywanlardı shanshıw, dezinfekciyalaw hám identifikaciyalaw sıyaqlı 6 mámleketlik funkciya jeke menshik sektorǵa beriledi. Wálayat hákimlerine jıldıń aqırına shekem usı xızmetler boyınsha keminde 2 den jeke menshik laboratoriya hám veterinariya klinikasın shólkemlestiriw tapsırıldı.

Hár bir ónim boyınsha onlayn baqlaw sisteması jolǵa qoyıladı. Fermer hám diyqanlar ushın “Agro kómekshi” mobil qosımshasında elektron “Dala dápteri” sisteması engiziledi. Bul sistema arqalı jasalma intellekt zıyankeslerdiń tarqalıwın aldınnan boljap, diyqanlarǵa zárúr usınıslar beredi.

Jedel hám hadal islep atırǵan fermerlerdiń reytingi júrgiziledi hám olarǵa qosımsha jeńillikler beriledi. 2027-jıl 1-martqa shekem azıq-awqat ónimleri qáwipsizligi boyınsha birden-bir avtomatlastırılǵan málimleme platforması iske qosıladı. Ol shegaradaǵı “Bir ayna” sisteması menen integraciyalanıp, eksportyorlar artıqsha byurokratiyalıq processlerden azat etiledi.

Jańa sistema arqalı importta qadaǵalaw waqtı 9 kúnnen 2 kúnge, eksportta bolsa 3 kúnnen 1 kúnge shekem qısqartılatuǵını belgilendi. Onıń esabınan isbilermenlerdiń ónimdi qoymaxanada saqlaw qárejetleri 70 milliard sumǵa únemlenedi.

Májiliste sharwashılıq hám jaylaw xojalıǵın rawajlandırıw máseleleri de dodalandı.
Tallawlarǵa bola, keyingi 25 jılda dúnya mámleketleriniń 42 procentinde qaramallardıń sanı 12 procentke qısqarǵan. Bunıń tiykarǵı sebepleri qımbat azıq-awqat, qurǵaqshılıq, ekologiyalıq faktorlar, joqarı procent stavkaları hám dáramattıń azayıwı menen baylanıslı. Nátiyjede jáhán bazarında góshtiń ortasha bahası rekord dárejege jetken.

Ózbekstanda sharwashılıqtı rawajlandırıw ushın úlken imkaniyat bar. Mámleketimizde 16 million gektar jaylaw bar, biraq bul potencialdıń tek ǵana 10 procentinen paydalanılmaqta.
Sonlıqtan, Awıl xojalıǵı ministrligi janında Sharwashılıq hám jaylaw xojalıǵın rawajlandırıw agentligi shólkemlestiriledi. Ol Veterinariya hám sharwashılıqtı rawajlandırıw komiteti negizinde jumıs baslaydı.

Jańa agentlik aldına qaramallardıń sanın 16,5 millionǵa, qoy hám eshkilerdiń sanın 30 millionǵa, quslardıń sanın 141 millionǵa jetkeriw wazıypası qoyıldı. Sonday-aq, gósh hám sútti qayta islew dárejesin 50 procentke, násilli qaramallardıń úlesin 90 procentke jetkeriw, ot-jemge qolaylı egislik maydanlardı bolsa 1,5 esege kóbeytiw belgilendi.

Azıqlıq bazasın keńeytiw hám násilshilikti jaqsılaw maqsetinde Qaraqalpaqstan Respublikası hám hár bir wálayattan birewden rayon sharwashılıqqa qánigelestiriledi.

Bul rayonlarda paxta hám ǵálle jerleriniń 50 procentine azıqlıq eginler egiwge ruqsat beriledi, bunıń ushın 10 procentlik jeńilletilgen kreditler ajıratıladı. Barlıq fermer xojalıqlarına ijara jerleriniń 20 sotix bóleginde artıqsha byurokratiyasız jeńil konstrukciyalı imaratlar, azıqlıq qoymaxanaları hám silos uraların qurıwǵa ruqsat beriledi.

Jıldıń aqırına shekem keminde 10 gektar jeri bar 28 mıń 746 fermer xojalıǵınıń jerinde 2 million bas qaramal baǵıwdı shólkemlestiriw wazıypası qoyıldı.

Sharwashılıqtı qarjılay qollap-quwatlaw ilajları da belgilendi. 1-iyunnan baslap kommerciyalıq bankler jıllıq 10 procent stavkada, 4 jıllıq jeńilletilgen dáwir menen 10 jıl múddetke kreditler ajıratadı. Násilli sharwanı import etiwshiler 2029-jılǵa shekem qosımsha qun salıǵınan azat etiledi.

Banklerge jıllıq 6 procent stavkada 1 trillion sum hám 50 million dollar resurs jaylastırıladı. Usı resurslar esabınan usı jılı 5,5 trillion sumlıq 1,5 mıń joybardı iske qosıw, 25 mıń jumıs ornın jaratıw hám qaramallardıń sanın 400 mıńǵa arttırıw rejelestirilgen.

Kadrlar tayarlaw hám násilli sharwanı kóbeytiw boyınsha da jańa baǵdarlama iske qosıladı. 1-iyunnan baslap jetekshi agrar joqarı oqıw orınlarında jasalma tuqımlandırıw boyınsha 10 kúnlik oqıw kursları shólkemlestiriledi. Hár jılı keminde 1 mıń qánige tayarlanıp, olar zárúr úskeneler menen biypul támiyinlenedi.

Shańaraqlarda jasalma tuqımlandırılǵan hár bir násilli buzaw ushın 500 mıń sumnan hám embrionlar kóshirip ótkerilgende 700 mıń sumnan subsidiya tólenedi. Bul maqsetler ushın qosımsha 50 milliard sum ajıratıladı.

Májiliste juwapkerlerdiń esabatları, isbilermen hám fermerlerdiń usınısları tıńlandı. Jańa sistemanı orınlarda nátiyjeli shólkemlestiriw, isbilermenler hám fermerlerge ámeliy járdem beriw, sharwashılıqta azıqlıq bazası, násilshilik, qayta islew hám eksport imkaniyatların keńeytiw boyınsha anıq tapsırmalar berildi.