Gidroenergetika tarawında alıp barılıp atırǵan jumıslar hám aldaǵı rejeler kórip shıǵıldı

Ózbekstanda 150 mıń kilometrden aslam dáryalar, saylar hám kanallar bar. Bul derekler tek ǵana ishimlik suwı hám suwǵarıw emes, al energetika, ekonomika hám ekologiya kózqarasınan da strategiyalıq áhmiyetke iye.

Búgingi kúnde elektr energiyasın islep shıǵarıwdıń úlken bólegi tábiyiy gaz hám kómirge baylanıslı. Gidroenergiya úlesi bolsa 10-12 procent átirapında. Sonlıqtan, gidroenergetikanı rawajlandırıw energiya sistemasın turaqlılastırıw, janılǵı resurslarına baylanıslılıqtı azaytıw hám suw resurslarınan nátiyjeli paydalanıwda áhmiyetli orın iyeleydi.

Sońǵı jılları tarawda salmaqlı nátiyjelerge erisildi. 2017-jılı 36 bolǵan gidroelektr stanciyalarınıń sanı 2025-jılı 100 ge jetkerildi. Olardıń ulıwma quwatlılıǵı 1,6 gigavatttan 2,4 gigavattqa shekem arttı.

Oraylıq Aziyada birden-bir bolǵan gidroagregat hám texnologiyalıq úskeneler islep shıǵarıwshı “UzHydroPower” zavodı shólkemlestirildi. Ótken jılı iske qosılǵan Narın GESler kaskadınıń birinshi basqıshı birinshi márte “milliy joybar” modeli tiykarında ámelge asırılıp, barlıq processler tolıq jergilikli kárxanalar tárepinen orınlandı.

Sonıń menen birge, mámleketimizdiń gidroenergetika potencialınıń úlken bólegi ele iske qosılmaǵanı atap ótildi. Xalıq hám ekonomikanıń ósiwi menen elektr energiyasına talap artıp baratırǵanın esapqa alıp, bul potencialdan tolıq, hár bir dárya, say hám kanallarda paydalanıw jáne jańa quwatlıqlardı jedel iske qosıw zárúr ekenligi atap ótildi.

Prezentaciyada 2026-2032-jıllarda ulıwma bahası 5,8 milliard dollar bolǵan 73 perspektivalı joybardı ámelge asırıw rejeleri kórip shıǵıldı. Bunıń nátiyjesinde qosımsha 3,6 gigavatt quwatlılıq jaratılıwı kútilmekte.

Usı jılı 13 GESti paydalanıwǵa tapsırıw rejelestirilgen. Olardıń ulıwma quwatlılıǵı 114 megavatt, jıllıq óndiris kólemi bolsa 537 million kilovatt-saattı quraydı. Bul joybarlar sheńberinde 254 jumıs ornı jaratıladı. Buǵan qosımsha Bostanlıq rayonında 28 million dollarlıq grantlardıń esabınan 20 megavatt quwatlılıqta samal elektr stanciyası qurılmaqta.

Iri joybarlar qatarında Bostanlıq rayonındaǵı Joqarı Pskom GES qurılısı ayrıqsha áhmiyetke iye. Bahası 365 million dollar bolǵan bul joybardıń quwatlılıǵı 160 megavatt, jıllıq óndiris kólemi 484 million kilovatt-saat boladı. Bul 161 mıń shańaraqtı elektr energiyası menen támiyinlew imkaniyatın beredi. Joybarda jergilikli komponentlerdiń úlesi 82 procentti quraydı.

Ferǵana wálayatınıń Sux rayonında “milliy joybar” principi tiykarında Sux GES qurılısı rejelestirilgen. Quwatlılıǵı 15 megavatt bolatuǵın bul stanciya jılına 50 million kilovatt-saat elektr energiyasın islep shıǵarıp, rayondaǵı elektr zárúrliginiń 71 procentin turaqlı támiyinlewge xızmet etedi.

Joqarı Tupalang aymaǵınıń gidroenergetika potencialı da kórip shıǵıldı. “Tupalang” suw saqlaǵıshına quyılatuǵın dárya hám saylarda 42 kishi GES qurıw arqalı 541 megavatt quwatlılıq jaratıw, jılına derlik 1,9 milliard kilovatt-saat elektr energiyasın islep shıǵarıw imkaniyatı bar.

Dúnya ámeliyatında gidroakkumulyaciya elektr stanciyaların qurıw arqalı energiyanı saqlaw hám qayta bólistiriw sistemaları keńnen engizilip atırǵanı atap ótildi. Mámleketimizde de birinshi márte ulıwma quwatlılıǵı 1,4 gigavatt bolǵan 3 usınday stanciyanı qurıw imkaniyatları kórip shıǵılmaqta.

Sonday-aq, ulıwma quwatlılıǵı 164 megavatt bolǵan 2983 kishi hám mikro GES qurıw rejeleri dodalandı.
Sanlastırıw hám jasalma intellekt texnologiyaların engiziw de taraw nátiyjeliligin arttırıwdıń áhmiyetli baǵdarı sıpatında belgilendi. Suw saqlaǵıshlar hám gidrotexnikalıq obektlerde suw qáddi, suw kólemi, basım, meteomaǵlıwmatlar hám óndiris processlerin onlayn baqlaw imkaniyatın beretuǵın sanlı monitoring sistemaları basqıshpa-basqısh engiziledi. Házirgi waqıtta suw saqlaǵıshlardıń qáwipsizligin támiyinlew ushın 3,5 mıń qadaǵalaw-ólshew apparatları ornatılǵan.

Mámleketimiz basshısı gidroenergetika tarawındaǵı joybarlardı óz waqtında hám sapalı orınlaw, lokalizaciyalaw dárejesin arttırıw boyınsha juwapkerlerge anıq tapsırmalar berdi.

Prezentaciyada paytaxt aymaǵındaǵı dárya hám kanallardıń boyların abadanlastırıw, qalada salqın mikroklimat jaratıw maqsetinde jasalma kól hám basseynler qurıw boyınsha jumıslar haqqında da málimleme berildi.

Sonıń ishinde, Shırshıq dáryasınıń paytaxt aymaǵınan ótetuǵın 16 kilometr bólegin abadanlastırıw esabınan 306 gektar jer maydanında “Dárya boyı” joybarın ámelge asırıw názerde tutılǵan.

Joybar sheńberinde dárya jaǵalıqların bekkemlew, jasıl aymaqlar jaratıw, sawda hám xızmet kórsetiw obektlerin jaylastırıw jumısları ámelge asırıladı. Bektemir kanalınıń boyında 187,3 gektar maydanda “jasıl belbew” jaratıladı, seyil etiw orınları qurıladı. Piyadalar hám velosiped jolları, ishki jollar, jaqtılandırıw sistemaları hám kópirler qurıladı.

Paytaxtta 4 jasalma kól hám suw basseynlerin shólkemlestiriw joybarı da tanıstırıldı. Prezidentimiz xalıq ushın qolaylı sharayatlar, qalada salqın mikroklimat jaratıwǵa bul jeterli emesligin atap ótip, kóllerdiń sanın 12 ge jetkeriwdi tapsırdı.