Almalıqta jańa mıs bayıtıw fabrikasınıń birinshi gezegi iske qosıldı

Elimizde sanaat, energetika, infrastruktura, servis tarawlarında kóplegen iri joybarlar iske qosılmaqta. Hár bir aymaqta jańa turaq jay massivleri, bilimlendiriw hám medicina mákemeleri, turizm hám mádeniyat dárgayları qurılmaqta.

Mámleketimiz sanaatınıń rawajlanıwı ushın strategiyalıq áhmiyetke iye bolǵan 3-mıs bayıtıw fabrikası da mine, usınday keń kólemli jumıslar hám dóretiwshi xalqımızdıń pidákerlik miynetiniń jemisi bolıp esaplanadı.

“Yoshlik-1” kánin ózlestiriw baǵdarlaması sheńberinde 196 gektar maydanda ámelge asırılıp atırǵan bahası 2 milliard 700 million dollarlıq bul joybar tek ǵana kárxana emes, al mámleketimizdiń sanaat qúdiretin jáne de bekkemleytuǵın, tábiyǵıy baylıqlarımızdı tereń qayta islewge xızmet etetuǵın zamanagóy industriallıq kompleks bolıp esaplanadı.

Fabrika jılına 60 million tonna rudanı qayta islep, 900 mıń tonnaǵa shamalas mıs koncentratın islep shıǵarıw quwatlılıǵı menen tek ǵana Oraylıq Aziyadaǵı eń iri mıs islep shıǵarıwshı komplekslerden biri emes, al dúnyadaǵı iri bayıtıw fabrikalarınıń qatarına kiredi.

Joybardı jáhán standartları dárejesinde ámelge asırıw maqsetinde Italiyanıń “Wood”, Ullı Britaniyanıń “Worley Parsons” sıyaqlı kompaniyaları tartıldı. Fabrikada dúnyanıń jetekshi kompaniyaları – “Metso”, “FLSmidth”, “Weir Minerals” hám “Siemens” texnologiyaları engizilgen.

Bul joybar aymaqtaǵı túrles sanaat tarmaqlarınıń rawajlanıwına da kúshli túrtki berdi. Qurılısta paydalanılǵan metall konstrukciyalar kólemine teń materialdan 10 Eyfel minarasın, temir-beton sarpına derlik 2,5 Burj Xalifa minarasın qurıw múmkin. Bul fabrikanıń megajoybar ekenin jáne bir márte tastıyıqlaydı.

“Jasıl mákan” ulıwma milliy baǵdarlaması sheńberinde fabrika aymaǵında keń kólemli kóklemzarlastırıw hám abadanlastırıw jumısları ámelge asırılmaqta. Tamshılatıp suwǵarıw sistemaları hám ekodizayn sheshimleri sanaat hám tábiyat teń salmaqlılıǵın támiyinlewge xızmet etedi.

Prezidentimiz óziniń shıǵıp sóylegen sózinde sońǵı jılları taw-kán sanaatında ámelge asırılǵan reformalardıń nátiyjeleri hám keleshektegi rejeler haqqında aytıp ótti.

Kánlerdi investorlarǵa beriw boyınsha ashıq-aydın sistema jaratılǵanı esabınan toǵız jılda 10 milliard dollar sırt el investiciyası kirgizildi. Búgin tarawda 65 jeke menshik kárxana jumıs alıp barmaqta.

Nátiyjede tarmaqta óndiris 1,7 esege ósip, ótken jılı 270 trillion sumǵa jetti. Sanaat kólemi hám byudjetke túsimlerdiń tórtten bir bólegi usı tarmaqtıń úlesine tuwra kelmekte. Áhmiyetlisi, joqarı dáramatlı eń kóp jumıs orınları da mine usı tarawdaǵı kárxanalarda.

Sırt elli birge islesiwshiler menen joqarı maman kadrlardı tayarlaw jolǵa qoyılǵanı da eń úlken jetiskenliklerden biri ekeni atap ótildi.

Atap aytqanda, Almalıqta “Moskva polat hám aralaspalar institutı” universitetiniń filialı (“MISiS”), Almalıq texnika institutı, Tashkent qalasında Geologiya ilimleri universiteti (Uxan geologiya universiteti menen birgelikte) hám Italiyanıń Piza universitetiniń filialı shólkemlestirildi. Nawayı kánshilik texnologiyaları universitetinde de Rossiya, Kanada, AQSh, Franciya hám CHilidiń aldınǵı joqarı oqıw orınları menen birgeliktegi baǵdarlamalar jolǵa qoyıldı.

Bunıń nátiyjesinde, burın qımbat bahalı hám reńli metallar tiykarınan shiyki zat túrinde eksport etilgen bolsa, búgin jılına 100 mıń tonna mıs ózimizde qayta islenip, joqarı qunlı ónim jaratılmaqta, qısqa múddette zergerlik sanaatında óndiris 3,3 esege ósip, 13 trillion sumnan arttı.

Prezidentimiz usı jıldıń ózinde iske qosılatuǵın joybarlardı esapqa alıp, mıstı tereń qayta islew quwatlıqları 240 mıń tonnaǵa jetetuǵının atap ótti. Jaqın eki-úsh jıldaǵı jańa joybarlar nátiyjesinde bul kórsetkishler jáne de artadı.

Mıs sanaat, energetika, elektrotexnika, sanlı ekonomika, jasalma intellekt, “jasıl” rawajlanıw ushın strategiyalıq shiyki zatqa aylanǵanı kórsetip ótildi.

– Kim mıs sanaatında joqarı qun shınjırın jaratsa, keleshek sanaatın jaratqan boladı. Qaysı mámleket bul shiyki zattı tereń qayta islew ushın kúshli infrastruktura jaratsa, ol mıńlaǵan shańaraqlarǵa dáramat, aymaqlarǵa rawajlanıw, mámleketke qúdiret alıp keledi. Sonıń ushın, biz reformalarımızdıń dáslepki kúnlerinen geologiya-izlew jumıslarına ayrıqsha itibar qaratıp, rezervler hám olardı iske qosıw boyınsha imkaniyatlarımızdı belgilep aldıq, – dedi mámleketimiz basshısı.

Tek ǵana “Yoshlik-1” káninen usı jıldıń ózinde 20 million tonna ruda qazıp alınadı. Bul san kelesi eki jılda 60 million tonnaǵa jetedi. Ulıwma, “Yoshlik-1” hám “Qalmoqqir” kánlerinde 45 million tonna mıs, 5 mıń tonnadan aslam altın rezerviniń bar ekenligi, bul rezerv sanaatqa keminde 100 jılǵa jetetuǵın kepillikli shiyki zat bazası bolatuǵını atap ótildi. Kánlerdegi molibden, selen, tellur, reniy sıyaqlı siyrek ushırasatuǵın metallar jańa innovaciyalıq baǵdarlardaǵı joybarlar ushın bekkem tiykar jaratadı.

3-mıs bayıtıw fabrikası tolıq iske qosılǵannan keyin Almalıq kombinatında mıs koncentratınıń kúnlik kólemi házirgi 2 mıń 400 tonnadan 5 mıń tonnaǵa artadı. Sonıń menen birge, joybar sheńberinde 6 mıńnan aslam jaslar joqarı dáramatlı jumıs ornına iye boladı. Fabrikada AQSh, Germaniya, Rossiya, Qıtay hám Finlyandiyanıń taw-kán sanaatındaǵı eń aldınǵı texnologiyaları engizilmekte. Barlıq texnologiyalıq processler sanlastırılıp, jasalma intellekt tiykarında birden-bir basqarıw sistemasına jalǵanadı. Bulardıń esabınan energiya jumsalıwı 10 procentke, ózine túser bahası 15 procentke azayadı, miynet ónimdarlıǵı bolsa 10 procentke artadı.

Bunnan tısqarı, bahası 2,5 milliard dollarlıq jańa mıs eritiw zavodın qurıw boyınsha da jumıslar baslanǵan.

Ulıwma, bul 2 iri quwatlıq esabınan mıs katodı islep shıǵarıwdıń jıllıq kólemi 148,5 mıń tonnadan 300 mıń tonnaǵa, altın 20 tonnadan 33 tonnaǵa, gúmis 161 tonnadan 203 tonnaǵa, molibden 850 tonnadan 1,7 mıń tonnaǵa jetetuǵını atap ótildi. Sonıń menen birge, uran qazıp alıw hám ximiya sanaatı ushın zárúr shiyki zat bolǵan sulfat kislotasın islep shıǵarıw 3 esege artadı.
Prezidentimiz bul kórsetkishlerdi jáne 1,5 esege arttırıwǵa xızmet etetuǵın 4-mıs bayıtıw fabrikası boyınsha joybaraldı jumıslar jedel alıp barılıp atırǵanın atap ótti.

Ózbekstan 2030-jılǵa shekem altın islep shıǵarıwdı 175 tonnaǵa, gúmiste 500 tonnaǵa, uranda 15 mıń tonnaǵa, mısta 500 mıń tonnaǵa jetkeriwdi maqset etken. Bul baǵdarda ámelge asırılıp atırǵan 22 milliard dollarlıq joybarlar sheńberinde jaratılatuǵın 40 mıńǵa shamalas joqarı dáramatlı jumıs orınları jaslarımız ushın úlken imkaniyat boladı.

Mámleketimiz basshısı fabrikanı qurıwda belsene qatnasıp atırǵan barlıq jumısshı-xızmetkerler, qurılısshı hám mashinistler, injener hám texnologlar, geolog hám kánshiler, óziniń tájiriybesi hám kásiplik potencialı menen jaslarǵa ustazlıq etip atırǵan veteranlar, joybarǵa óz úlesin qosıp atırǵan sırt elli sheriklerge tereń minnetdarshılıq bildirdi. Fabrikanıń jańa miynet jámáátine bolsa keleshektegi jumıslarında úlken tabıslar tiledi.

Kombinat jumısshıları, miynet veteranları, professor-oqıtıwshılar menen sóylesiw boldı.

Máresim juwmaǵında mámleketimiz basshısı rámziy túymeni basıp, fabrikanıń jumısına start berdi.