Raqamli texnologiyalar vazirligi huzuridagi Axborotlashtirish va telekommunikatsiyalar sohasida nazorat inspeksiyasi “Oʻzkomnazorat”

Joriy yilning 10-sentabr kuni Axborotlashtirish va telekommunikatsiyalar sohasida nazorat inspeksiyasi tomonidan Toshkent shahrida nashriyot, matbaa va kitob tarqatish sohasida faoliyat yuritayotgan subyektlar vakillari ishtirokida “Noshirlik faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik: nashr mahsulotlarini tayyorlash va tarqatishning huquqiy asoslari” mavzusida seminar o‘tkazildi.

Tadbirda noshirlik, matbaa va kitob tarqatish sohasida davlat nazoratining asosiy vazifalari va ustuvor yo‘nalishlari, nashr mahsulotlarini tayyorlash va tarqatishda qonunchilik talablariga rioya etish, mualliflik huquqini ta’minlash masalalari muhokama qilindi.

So‘nggi yillarda axborot sohasini huquqiy jihatdan tartibga solish, axborot xavfsizligini ta’minlash va davlat nazoratini takomillashtirish bo‘yicha izchil islohotlar amalga oshirilmoqda. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 11-dekabrdagi “Axborot va raqamli texnologiyalar sohalarida davlat nazorati tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-371-son qaroriga muvofiq, axborot sohasidagi nazorat va monitoring funksiyalari Inspeksiyaga o‘tkazilgan. Qolaversa, 2026-yil 24-iyuldagi PF-141-son Farmonga muvofiq Inspeksiyaga axborot materiallarining qonunchilik talablariga muvofiqligi yuzasidan ekspertizani tashkil etish vakolati berilgan.

Noshirlik sohasidagi amaliy holat va nazorat natijalari yuzasidan Inspeksiya boshqarma boshlig‘i G‘ayrat Bozorov tomonidan ma’lumot berildi. Joriy yilning 1-sentabr holatiga mamlakatda 688 ta noshirlik subyekti va 1 891 ta matbaa korxonasi faoliyat yuritmoqda. Monitoringlar davomida 82 ta noshirlik subyekti tomonidan nashr etilgan 1 347 nomdagi adabiyot o‘rganilib, 1 362 ta qonunbuzilish aniqlangan.

Aniqlangan qonunbuzilishlar asosan nashrlarning chiqish ma’lumotlariga oid talablarni buzish, axborotning haqqoniyligi va ishonchliligini ta’minlamaslik, yoshga oid tasnif belgilarini ko‘rsatmaslik, diniy mazmundagi materiallarni tayyorlash va tarqatish hamda davlat tili qoidalariga rioya qilmaslik bilan bog‘liq. Mazkur kamchiliklar yuzasidan 56 ta noshirlik subyektiga 10 ta ko‘rsatma va 46 ta ogohlantirish xati yuborilgan.

Nashriyotlar faoliyatida mualliflik huquqiga rioya qilish masalasiga ham alohida e’tibor qaratildi. Adliya vazirligi Intellektual mulk departamenti bo‘lim boshlig‘i Sharof  Abdumalikov tomonidan boshqa shaxslarga tegishli matn, foto, rasm, illyustratsiya, dizayn va boshqa materiallardan foydalanishning huquqiy asoslari yuzasidan tushuntirish berildi. Materialning internet yoki ochiq manbada mavjudligi undan cheklovsiz foydalanish mumkinligini anglatmasligi ta’kidlandi.

Shuningdek, diniy mazmundagi nashrlarni tayyorlash va tarqatishda qonunchilik talablariga rioya etish, bolalarni zararli axborotdan himoya qilish masalalariga ham alohida e’tibor qaratildi. Din ishlari bo‘yicha qo‘mita Dinshunoslik ekspertizasi boshqarmasi boshlig‘i Behzod Soipov tomonidan diniy mazmundagi nashrlarni tayyorlash va tarqatishda belgilangan talablar, dinshunoslik ekspertizasining ahamiyati hamda noshirlik subyektlarining mas’uliyati yuzasidan ma’lumot berildi.

Nashr mahsulotlarini belgilangan tartibda yetkazib berish, xususan, majburiy nusxalarni Milliy kutubxona fondiga taqdim etish masalasiga ham alohida e’tibor qaratildi. 2025-yilda noshirlik subyektlariga 22 833 ta ISBN ajratilgan bo‘lib, Milliy kutubxona fondiga 8 135 ta majburiy nusxa, ya’ni 35,63 foizi yetkazilgan. 14 698 ta nusxa belgilangan muddatlarda taqdim etilmagan. Ushbu holatlar yuzasidan 3 335 ta majburiy nusxani yetkazish bo‘yicha 56 ta noshirlik subyektiga ogohlantirish xati yuborilgan.

Tadbir davomida nashr mahsulotlarini tayyorlash va tarqatish jarayonida uchrayotgan muammolar, qonunchilik talablarini amaliyotga to‘g‘ri tatbiq etish hamda sohada profilaktik nazoratni kuchaytirish masalalari yuzasidan fikr almashildi. Soha vakillari o‘zlarini qiziqtirgan savollar bilan murojaat qilib, taklif va mulohazalarini bildirdi.

Seminarda noshirlik va matbaa sohasida qonunchilik talablariga qat’iy rioya etish, nashr mahsulotlarini tayyorlash jarayonida ichki nazoratni kuchaytirish, mualliflik huquqini ta’minlash hamda aniqlangan kamchiliklarning takrorlanishiga yo‘l qo‘ymaslik muhimligi ta’kidlandi. Soha subyektlari bilan hamkorlikda profilaktik tadbirlarni davom ettirish, mavjud muammolarni o‘z vaqtida aniqlash va ularning oldini olish bo‘yicha zarur choralarni ko‘rish belgilandi.