Raqamli texnologiyalar vazirligi huzuridagi Axborotlashtirish va telekommunikatsiyalar sohasida nazorat inspeksiyasi “Oʻzkomnazorat”

O‘zbekiston Milliy kutubxonasida Axborotlashtirish va telekommunikatsiyalar sohasida nazorat inspeksiyasi tomonidan “Raqamli davrda bolalarning axborot xavfsizligi: OAV mas’uliyati, kiberhimoya va etik mezonlar” mavzusida trening-intensiv shaklidagi maxsus o‘quv kursiga start berildi.

Uch kun davom etadigan mazkur o‘quv kursida respublika bo‘ylab faoliyat yuritayotgan 100 dan ortiq ommaviy axborot vositalari va media-resurslar vakillari ishtirok etmoqda.

Tadbirning ochilish marosimida “Oʻzkomnazorat” inspeksiyasi boshlig‘i Farrux Rustamov so‘zga chiqib, bolalarni zararli axborotlardan himoya qilish masalasi bugungi raqamli davrning eng muhim vazifalaridan biri ekanini ta’kidladi.

Bugungi kunda bolalar internet va raqamli platformalarning eng faol foydalanuvchilaridan biri hisoblanadi. Ularning axborot xavfsizligini ta’minlash nafaqat davlat organlari, balki ommaviy axborot vositalari, jurnalistlar, blogerlar, pedagoglar va ota-onalarning ham umumiy mas’uliyatidir. Axborot mahsulotlarini yoshga oid tasniflash va markirovkalash talablariga qat’iy rioya etilishi bolalarni zararli axborotlardan himoya qilishning muhim omillaridan biridir, — dedi Farrux Rustamov.

Ta’kidlanganidek, UNICEF ma’lumotlariga ko‘ra, har kuni dunyo bo‘yicha 175 mingdan ortiq bola birinchi marta internet tarmog‘iga ulanmoqda. Internet foydalanuvchilarining qariyb uchdan bir qismini bolalar tashkil etadi. Raqamli muhit bolalarga ta’lim olish, muloqot qilish va rivojlanish uchun keng imkoniyatlar yaratishi bilan birga, ularni turli axborot xavflari ta’siriga ham duchor qilmoqda.

Xususan, kiberbulling, qimor va bukmekerlik xizmatlari targ‘iboti, narkotik moddalar reklamasi, zo‘ravonlik va behayolikni targ‘ib qiluvchi materiallar, manipulyativ axborotlar, yolg‘on xabarlar hamda sun’iy intellekt yordamida yaratilayotgan deepfake kontentlar bolalar ruhiyati va ma’naviy tarbiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Tadbirda Inspeksiya boshlig‘ining maslahatchisi Asadjon Xodjayev ham ma’ruza qilib, bolalarni zararli axborotdan himoya qilishda barcha manfaatdor tomonlarning hamkorligi muhim ahamiyat kasb etishini qayd etdi.

Bolalarni zararli axborotdan himoya qilishda OAV vakillari, onlayn platformalar ma’murlari, jurnalistlar, blogerlar, ekspertlar, pedagoglar va ota-onalarning umumiy ishtiroki talab etiladi. Shu bois mazkur o‘quv kursi axborot mahsulotlarini yoshga oid tasniflash bo‘yicha mutaxassislarning bilim va amaliy ko‘nikmalarini mustahkamlashga qaratilgan, — dedi Asadjon Xodjayev.

 

Shuningdek, tadbir davomida milliy axborot makonida olib borilgan monitoring natijalari ham ma’lum qilindi. Jumladan, Ispeksiya tomonidan 2026-yilning birinchi choragida internet nashrlari, tele va radiokanallar, davriy bosma nashrlar hamda nashriyot mahsulotlarida jami 636 ta qonunchilik talablariga zid holat va umumiy hisobda 1 068 ta qonunbuzilish holati aniqlangan.

Aniqlangan qonunbuzilishlarning 312 tasi “UZ” domenidagi veb-saytlarga, 296 tasi televideniye va radio kanallariga, 4 tasi davriy bosma nashrlarga hamda 24 tasi nashriyotlarga to‘g‘ri kelgan. Qayd etilishicha, telekanallarda aniqlangan qonunbuzilishlarning asosiy qismi axborot mahsulotlarini yoshga oid tasniflash va markirovkalash talablariga rioya etilmagani bilan bog‘liq.

Mazkur o‘quv kursi O‘zbekiston Respublikasining “Bolalarni ularning sog‘lig‘iga zarar yetkazuvchi axborotdan himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni hamda ushbu qonun ijrosini ta’minlashga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlar asosida tashkil etilgan bo‘lib, ishtirokchilarga bolalarni zararli axborotdan himoya qilishning huquqiy asoslari, axborot mahsulotlarini yoshga oid tasniflash mezonlari, jurnalistik etika, bolalar ishtirokidagi materiallarni yoritish standartlari, kiberxavfsizlik, faktcheking, vizual kontentlarni tekshirish, deepfake va manipulyativ materiallarni aniqlash usullari bo‘yicha nazariy hamda amaliy bilimlar beriladi.

Uch kunlik trening yakunida ishtirokchilarning sohaga oid bilim va ko‘nikmalarini mustahkamlash, bolalar uchun xavfsiz axborot muhitini shakllantirish hamda milliy axborot makonida mas’uliyatli kontent ulushini oshirishga xizmat qiladigan tavsiyalar ishlab chiqilishi rejalashtirilgan.