Chiqindilarni boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi

Joriy yilda sohada 20 dan ortiq Qonun va qonunosti hujjatlari loyihasi ishlab chiqilib, bugungi kunda ular amalga kiritib borilmoqda. Jumladan, eng muhimlari: “Tabiatni muhofaza qilishni ta’minlashning iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni hamda “Chiqindilar to‘g‘risida” yangi tahrirdagi Qonun loyihalari ko‘rib chiqilmoqda.

Sohaga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari joriy etilib, “Toza Makon” yagona elektron billing tizimi uzluksiz ishga tushirildi. Mazkur tizim yagona portal ma’lumotlar bazasi bilan o‘zaro integratsiya qilinishi natijasida noreal debitor qarzdorlik shakllanishining oldi olindi.

2025-yilning 31-dekabr holatiga ko‘ra aholiga ko‘rsatilgan xizmatlar uchun hisoblangan 1 trln 454 mlrd so‘m to‘lovlarning 1 trln 304 mlrd so‘mi yoki 90 foizi qoplangan.

Ayni paytda ko‘rsatilgan xizmatlardan aholining debitor qarzdorligi 622,7 mlrd so‘mni tashkil etmoqda. Haqiqatda ko‘rsatilmagan xizmatlar uchun hisoblangan 211,9 mlrd so‘m noreal debitor qarzdorliklar elektron tizimdan chiqarildi.

Mavjud 9 452 ta mahallada yashovchi 37,5 mln nafar aholining mahalla bo‘yicha 8 105 tasi ya’ni 87 foizi, aholi bo‘yicha 23,9 mln nafari ya’ni 64 foizi xizmatlar bilan qamrab olindi.

Billing tizimidagi mavjud 7,3 mln abonent soniga nisbatan jismoniy shaxslarning shaxsiy identifikasiya raqami (JShShIR) bo‘yicha 91,6 foizi, kadastr raqami bo‘yicha 98,1 foizi abonentlar ushbu tizimga kiritildi.

SMS xabarnoma yuborilganidan so‘ng qarzdorlik bartaraf etilmagan taqdirda, elektr energiyasi uchun to‘lovlari vaqtinchalik qabul qilishni cheklash amaliyoti joriy etildi.

Tahlillarga ko‘ra 2025-yilda 15,1 mln tonna maishiy chiqindi hosil bo‘lgan.

Zaharli-kimyoviy, elektron, tibbiyot va toksik chiqindilarni boshqarish bo‘yicha Bo‘stonliq tumani, “Yakkatut” MFY hududida zaharli-kimyoviy poligonida 40 ming tonnadan ortiq margimush moddalari ko‘milganligi aniqlanib, dastlabki texnik va ekologik tahlillar o‘tkazildi.

Namangan viloyatidagi “Chorkesar” va Toshkent viloyatidagi “Yangiobod” sobiq uran konlarida Yevropa tiklanish va taraqqiyot bankining 9 mln yevro granti hisobidan rekultivatsiya ishlari amalga oshirilib, hududlar xavfsiz holatga keltirildi.

Chiqindi poligonlari hududida ekosanoat zonalarini tashkil etish bo‘yicha: bugungi kunda 6 ta (Andijon, Namangan, Farg‘ona, Qashqadaryo, Samarqand va Toshkent) viloyat hokimliklarining tegishli qarorlari bilan yer maydonlari ajratilib, Agentlik boshchiligida ekosanoat zonalari tashkil etildi. Shuningdek, 11 ta hududda jami 14 ta qayta yuklash stansiyasi qurilishi hamda zarur infratuzilma bilan ta’minlanishi rejalashtirildi.

Chiqindilarni termik qayta ishlash natijasida energiya resurslari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan qabul qilingan 116, 117, 118-son qarorlarga asosan Andijon, Qashqadaryo, Namangan, Samarqand, Toshkent va Farg‘ona viloyatlarida xorijiy investitsiya mablag‘lari hisobiga loyihalar amalga oshirilmoqda.

Bugungi kunda zavodlarni qurish ishlari qizg‘in davom etayotgan bo‘lib, hozirgacha 152,2 mln dollar mablag‘lar o‘zlashtirilgan.

AQShning “Sayar” kompaniyasi bilan yiliga 96 ming tibbiyot chiqindisini yoqish hisobiga yiliga 320 GVtsoat issiqlik energiyasi ishlab chiqarish bo‘yicha 115 mln dollarlik loyiha amalga oshirilmoqda. Loyihaning birinchi bosqichda Respublika shoshilinch tibbiy yordam markazi va Toshkent tibbiyot institutida yiliga 6 ming tonna chiqindini yoqish orqali yiliga 20 GVtsoat issiqlik energiyasi ishlab chiqarish tizimi joriy etildi. Buxoro va Samarqand viloyatlarining shoshilinch tibbiy yordam shifoxonasida qurilish ishlari amalga oshirilmoqda. Loyihaning ikkinchi bosqichida 2026 – 2030 yillarda qolgan hududlarda yiliga 90 ming tonna chiqindini yoqish orqali yiliga 300 GVtsoat issiqlik energiyasi ishlab chiqariladi.

Janubiy Koreyaning “Sejin UZ” kompaniyasi amalga oshirayotgan loyiha bo‘yicha “Ohangaron” poligonida 253 ta quduqlar qazilib, quvurlar joylashtirildi.

Agentlik hamda Saudiya Arabistoni hamda Fransiya kompaniyalari bilan xavfli sanoat chiqindilarini boshqarish bo‘yicha hamkorlik to‘g‘risida bitim imzolandi. Loyihaning umumiy qiymati 80 mln dollar miqdorida bo‘lib, loyihani amalga oshirish uchun Jizzax va Navoiy viloyatlaridan yer taklif etilib, tashkiliy choralar ko‘rilmoqda.

Qolaversa, Yaponiya kompaniyasi bilan Toshkent viloyatida 8 mln dollarlik yiliga 1 ming tonna oziq-ovqat chiqindilaridan ushbu kompaniyaning ilg‘or texnologiyasi asosida 76 ming kub metr biogaz olishga mo‘ljallangan pilot-tajriba loyihasini amalga oshirish bitimi imzolandi. Loyiha biogazdan muqobil energiya manbai sifatida foydalanish orqali atrof-muhitga yetkaziladigan zarar kamaytirilib, chiqindilarni boshqarishning energiya tejamkor modelini yaratadi.

Plastik chiqindilarga qarshi kurashish maqsadida esa 1,8 mln tonna plastik chiqindilarni yig‘ish uchun Toshkent va Samarqand shaharlarida fandomatlar o‘rnatish loyihasi boshlandi. Bugungi kunda Norvegiyaning “Tomra” kompaniyasi bilan hamkorlikda Toshkent shahrida tajriba tariqasida dastlabki fandomat o‘rnatildi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Buxoro, Navoiy, Jizzax, Sirdaryo va Surxondaryo viloyatlarining jami chiqindilarni yoqish orqali elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi qo‘shimcha 4 ta zavod qurilishi bo‘yicha kelishuvga erishildi. Loyihalarning umumiy qiymati 420 mln dollar bo‘lib, yiliga 1,4 mln tonna chiqindilarni yoqish hisobiga 475 mln kVt elektr energiyasi ishlab chiqariladi.

“Toza Makon” billing tizimiga ko‘ra Respublikada mavjud 9430 ta mahalla fuqarolar yig‘ini, 72 658 ta ko‘chalar, 197 ta qattiq maishiy chiqindi poligonlarining geohududlari shakillantirildi. Tizimga biriktirilgan mahalla fuqarolar yig‘inlari hududlari 26 447 ta mikrohududlarga bo‘lindi. Hududlarda 830 ta chiqindi yig‘ish maydonchalariga hamda 714 ta maxsus chiqindi tashish texnikalarga videokuzatuv kameralari o‘rnatildi. 3 606 ta chiqindi yig‘ish maydonchalarining geografik joylashuv koordinatalari aniqlanib tizimga kiritildi. Joriy yilda sanitar tozalash korxonalariga lizing asosida yetkazib berilgan 79 ta chiqindi tashish texnikalariga GPS trekerlari o‘rnatildi. Natijada jami 3 419 ta maxsus chiqindi tashish texnikalaridan 3 230 tasi ya’ni 95 foizi GPS qurilmasi bilan jihozlanshiga erishildi.

Aholiga yanada qulaylik yaratish maqsadida, yagona elektron billing tizimining “Toza Makon” mobil ilovasi ishga tushirilib, “App Store” va “Play Market”  platformalariga joylashtirildi.

Tajriba tariqasida Jizzax viloyatining 9 ta tumanida 42 ta chiqindi tashuvchi avtotransport vositalarini “Chiqindilarni intellektual boshqarish” dasturi orqali onlayn monitoring qilib borish imkoniyati yaratildi.

Bundan tashqari, Prezidentining 5-son Farmoniga muvofiq, sanitar tozalash korxonalari ishchi xizmatchilariga 100 ta velosiped hamda sanitar tozalash korxonalari va obodonlashtirish boshqarmalari ishchi xizmatchilarining oliy o‘quv yurtlarida tahsil olayotgan 100 nafar farzandlariga jami 1 mrld so‘mga miqdrodagi kontrakt pullari to‘lab berildi.

8 ta sanitar korxonalarning yangi tarif loyihalari ko‘rib chiqilib, tegishli tushuntirishlar bilan qayta ishlashga yuborilgan.

Sanitar tozalash korxonalari faoliyatini monitoring qilish hamda asosiy samaradorlik ko‘rsatkichlarini baholab borish bo‘yicha: 114 ta tuman-shaharni o‘z ichiga olgan 64 ta davlat-xususiy sheriklik to‘g‘risidagi bitimlar imzolangan.

Imzolangan bitimlar doirasida joriy yilning 1-dekabr holatiga xususiy sheriklar tomonidan jami 386,5 mlrd so‘mlik investitsiya hisobiga 384 ta maxsus texnika, 5 700 dan ortiq konteyner, 4 ta chiqindilarni saralash va 16 ta qayta ishlash uskunalari xarid qilindi, 33 ta chiqindi yig‘ish shoxobchasi qurilishi ta’minlandi.

Joriy yil davomida jami 107 ta chiqindi yigʻish shoxobchasi, jumladan, 34 tasida qurilish, 16 tasida rekonstruksiya va 57 tasida ta’mirlash ishlari amalga oshirildi.

113 ta sanitar tozalash korxonalari faoliyatining samaradorlik ko‘rsatkichlari baholab borildi. Korxonalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari dastlab respublika bo‘yicha o‘rtacha 55,5 foizni tashkil etib, 30 tasi “yashil”, 57 tasi “sariq” va 28 tasi “qizil” toifada baholangan. Shuningdek, Andijon 5 ta, Qashqadaryo 5 ta, Namangan 1 ta Surxondaryo 1 ta, Farg‘ona 2 ta jami 14 ta korxona olti oy ketma-ket “qizil” toifada qayd etilgan.

Toshkent shahri, Andijon, Toshkent, Buxoro viloyatlarida tajriba tariqasida 8 ta sanitar tozalash korxonasi tomonidan ko‘p qavatli uylar hududlarida chiqindilarni (qayta ishlanadigan, qayta ishlanmaydigan va oziq-ovqat) toifalarga ajratgan holda saralab yig‘ish va xarid qilishga to‘liq sharoit yaratildi. Bu uchun alohida chiqindi yig‘ish shoxobchalari maxsus jihozlanib, ularga chiqindi konteynerlari o‘rnatib berildi. Shu bilan birga, chiqindilarni saralab yig‘ishni tashkil etish maqsadida 36 ming dona chiqindi paketlari xarid qilindi va fuqarolarga tarqatildi.

Qolaversa, Xorazm, Samarqand va Buxoro viloyatlari turizm obyektlarida zamonaviy chiqindi yig‘ish maydonchalari tashkil etilib, konteyner va urnalar, kameralar bilan jihozlandi.

Agentlikning o‘z mablag‘lari hisobidan Jizzax viloyatidagi sanitar tozalash korxonalariga 604,7 mln so‘mlik 220 ta chiqindi konteynerlari yetkazib berildi.

Buxoro, Sirdaryo, Xorazm, Jizzax, Samarqand, Navoiy, Namangan, Farg‘ona, Toshkent viloyatlariga va Qoraqalpog‘iston Respublikasiga 75,4 mlrd so‘mlik 79 ta maxsus texnika lizing asosida yetkazib berilishi natijasida qo‘shimcha 643 ming nafar aholini xizmat bilan qamrab olish va sifatni yanada oshirishga erishildi.

Joriy yilda jami 21 300 ta murojaatlar kelib tushgan bo‘lib, ularning 20 549 tasi (96,4 %) Call-markaz va Prezident virtual qabulxonasi orqali, 751 tasi (3,5 %) Agentlik va hududiy filiallarga kelib tushgan. Murojaatlarning 16 789 tasi (79 %) ijobiy hal etilgan, 2 976 tasiga (14 %) tushuntirish berilgan, 81 tasi (0,4 %) rad etilgan bo‘lib, hozirgi kunda 1 376 tasi (6,5 %) ko‘rib chiqilmoqda.

Agentlik tomonidan har yili 30-mart – “Zero Waste Day” (“Xalqaro chiqindisiz dunyo kuni”), 20-sentabr - “World cleanup day” (“Butun Jahon tozalik kuni”) munosabati bilan Respublika bo‘yicha ommaviy plogging eko-aksiyasi o‘tkazilib kelinmoqda. Qolaversa, “Mahallani chiqindidan holi hududga aylantiramiz”, “Dolzarb tozalik kunlari”, “Tozalik va ozodalik” oyligi kabi qator ekohashar aksiyalari o‘tkaziladi. Mazkur tadbirlar doirasida 95 213 ta MFY hududi, shuningdek, 60 631 ta jamoat joylari tozalandi. O‘tkazilgan tadbirlarga 66 291 ta maxsus texnikalar hamda 100 dan ortiq hamkor tashkilotlarning 70 301 nafar xodimlari jalb etildi.

Respublika bo‘yicha jami 1 824 gektarda 228 ta chiqindi poligoni mavjud bo‘lib, shundan 199 tasi maishiy, 15 tasi zaharli – kimyoviy, 14 tasi qurilish poligonlari, ularning 210 tasi Agentlik huzuridagi Direksiya, 18 tasi xususiy sektor balansida hisoblanadi.

2025-yilda byudjet mablag‘lari hisobidan 18 ta (81,6 ga) hamda byudjetdan tashqari boshqa mablag‘lar hisobidan yana 5 ta poligonda (17,6 ga) maydonida qattiq maishiy chiqindi poligonlari to‘liq rekultivatsiya qilinib, tuproq qatlamlari bilan yopildi va faoliyati to‘xtatildi. Direksiya tasarrufidagi 333 ta avtotransport vositalarining 218 tasiga “GPS” qurilmasi o‘rnatilgan.

Korrupsiyaga qarshi kurashishga qaratilgan ichki hujjatlar qabul qilinib, Agentlik markaziy apparati, hududiy boshqarmalari va tizim tashkilotlarida ijroga qaratildi. Joriy yilning sentabr oyida “Korrupsiyaga qarshi kurashish virtual akademiyasi” elektron platformasining maxsus oʻquv kurslarida 52 nafar xodim malaka oshirdi va xodimlar o‘rtasida qonunchilik hujjatlari mazmun-mohiyati yuzasidan 40 dan ortiq davra suhbatlari va seminarlar tashkil etildi.