Jizzax viloyati Paxtakor tumani hokimligi

Korrupsiya har qanday davlat va jamiyat taraqqiyotiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi ijtimoiy xavfli hodisalardan biridir. U davlat boshqaruvi samaradorligini pasaytiradi, qonun ustuvorligiga putur yetkazadi, iqtisodiy rivojlanishni sekinlashtiradi va fuqarolarning davlat organlariga bo‘lgan ishonchini susaytiradi.

Bugungi kunda korrupsiyaga qarshi kurashish nafaqat davlat organlarining, balki butun jamiyatning muhim vazifasi hisoblanadi. Korrupsiyaning oldini olish uchun qonunchilikni takomillashtirish, davlat boshqaruvida ochiqlik va shaffoflikni ta’minlash, jamoatchilik nazoratini kuchaytirish hamda aholi, ayniqsa yoshlarning huquqiy ongini yuksaltirish muhim ahamiyatga ega.

1. Korrupsiya tushunchasi va uning mohiyati «Korrupsiya» atamasi lotincha corruptio so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, «buzilish», «pora evaziga og‘dirish» kabi ma’nolarni anglatadi. Umuman olganda, korrupsiya — mansabdor shaxslarning o‘z xizmat mavqei va vakolatlaridan shaxsiy yoki boshqa manfaatlar yo‘lida qonunga xilof ravishda foydalanishidir. Korrupsiya pora olish yoki berish bilan cheklanib qolmaydi. Unda mansab vakolatini suiiste’mol qilish, xizmat mavqeidan shaxsiy manfaat uchun foydalanish, tanish-bilishchilik, manfaatlar to‘qnashuvini yashirish va boshqa qonunga xilof harakatlar ham namoyon bo‘lishi mumkin. Korrupsiyaning keng tarqalishi davlat institutlarining faoliyatiga jiddiy zarar yetkazadi. Chunki qonun va adolat o‘rniga shaxsiy manfaat ustun qo‘yilgan joyda tenglik, halollik va adolat tamoyillari buziladi.

2. Korrupsiyaning jamiyat va davlat taraqqiyotiga ta’siri
Korrupsiya jamiyat hayotining turli sohalariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Avvalo, korrupsiya iqtisodiyotga zarar yetkazadi. Davlat mablag‘larining samarasiz sarflanishi, davlat xaridlarida qonunbuzarliklarga yo‘l qo‘yilishi va investitsiya muhitining yomonlashishi iqtisodiy o‘sishga to‘sqinlik qiladi. Ikkinchidan, korrupsiya ijtimoiy adolatni buzadi. Masalan, ma’lum bir shaxs bilim va qobiliyati bilan emas, balki pora yoki tanish-bilishchilik orqali imtiyozga ega bo‘lsa, boshqa fuqarolarning huquq va manfaatlari cheklanadi. Uchinchidan, korrupsiya davlatga bo‘lgan ishonchni kamaytiradi. Fuqarolar davlat organlarining qarorlari xolis va adolatli ekaniga ishonchini yo‘qotsa, jamiyatda huquqiy nigilizm va befarqlik kuchayishi mumkin. Shuningdek, korrupsiya ta’lim, tibbiyot, sud-huquq tizimi va boshqa muhim sohalarda xizmatlar sifatining pasayishiga olib kelishi mumkin.

3. Korrupsiyaga qarshi kurashishning asosiy yo‘nalishlari
Korrupsiyaga qarshi samarali kurashish uchun uni sodir etgan shaxslarni jazolashning o‘zi yetarli emas. Avvalo, korrupsiyaga olib keluvchi sabab va shart-sharoitlarni bartaraf etish lozim. Asosiy yo‘nalishlar quyidagilardan iborat:

Birinchidan, qonun ustuvorligini ta’minlash. Barcha fuqarolar va mansabdor shaxslar qonun oldida teng bo‘lishi kerak. Ikkinchidan, davlat boshqaruvida ochiqlik va shaffoflikni kuchaytirish. Davlat organlari faoliyati haqidagi ma’lumotlarning ochiqligi korrupsiyaviy xavflarni kamaytirishga xizmat qiladi. Uchinchidan, raqamlashtirishni rivojlantirish. Elektron davlat xizmatlarining kengayishi fuqaro va mansabdor shaxs o‘rtasidagi bevosita aloqani kamaytiradi va ayrim korrupsiyaviy holatlarning oldini olishga yordam beradi. To‘rtinchidan, jamoatchilik nazoratini kuchaytirish. Fuqarolik jamiyati institutlari, ommaviy axborot vositalari va fuqarolarning faol ishtiroki korrupsiyaga qarshi kurashda muhim ahamiyatga ega. Beshinchidan, huquqiy tarbiyani kuchaytirish. Aholiga korrupsiyaning zarari, uning huquqiy oqibatlari va korrupsiyaviy holatlarga duch kelganda qanday harakat qilish kerakligi tushuntirilishi zarur.

4. O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashish siyosati O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashish davlat siyosati darajasida amalga oshirilmoqda. Korrupsiyaga qarshi kurashishning huquqiy asoslarini mustahkamlash maqsadida maxsus qonunchilik bazasi shakllantirilgan. Jumladan, O‘zbekiston Respublikasining «Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi Qonuni korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi munosabatlarni tartibga soladi. Unda korrupsiyaga qarshi kurashishning asosiy prinsiplari, davlat siyosatining yo‘nalishlari, korrupsiyaning oldini olish choralari va davlat organlarining vakolatlari belgilab berilgan. O‘zbekistonda korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish bo‘yicha maxsus vakolatli davlat organlari faoliyati yo‘lga qo‘yilgan. Shu bilan birga, davlat organlari va tashkilotlarda korrupsiyaviy xavflarni aniqlash, ularni kamaytirish, manfaatlar to‘qnashuvining oldini olish va ichki nazorat mexanizmlarini rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda. Korrupsiyaga qarshi kurashishda «ochiqlik», «shaffoflik», «hisobdorlik» va «qonun ustuvorligi» kabi tamoyillar muhim o‘rin tutadi.

5. Korrupsiyaning oldini olishda fuqarolar va yoshlarning roli
Korrupsiyaga qarshi kurashish faqat davlat organlarining vazifasi emas. Har bir fuqaro korrupsiyaga murosasiz munosabatda bo‘lishi lozim. Fuqarolar pora berish yoki olish kabi harakatlarga qo‘shilmasligi, korrupsiyaviy holatlarga duch kelganda qonun doirasida tegishli organlarga murojaat qilishi zarur. Yoshlarning bu jarayondagi roli ayniqsa muhim. Chunki yosh avlodning huquqiy madaniyati va halollikka bo‘lgan munosabati kelajakdagi jamiyatning ma’naviy muhitini belgilaydi. Ta’lim muassasalarida halollik, adolat, qonunga hurmat va fuqarolik mas’uliyati kabi qadriyatlarni targ‘ib qilish korrupsiyaning oldini olishda muhim vosita hisoblanadi. Har bir inson «korrupsiyaga yo‘l qo‘ymaslik» tamoyilini o‘z hayotining ajralmas qismiga aylantirsa, jamiyatda sog‘lom muhit shakllanadi.

Xulosa qilib aytganda, korrupsiya jamiyat va davlat taraqqiyotiga jiddiy xavf tug‘diruvchi salbiy hodisadir. U iqtisodiy rivojlanishga to‘sqinlik qiladi, ijtimoiy adolatni buzadi, qonun ustuvorligiga zarar yetkazadi va davlatga bo‘lgan ishonchni pasaytiradi. Korrupsiyaga qarshi kurashishda samarali qonunchilik, huquqni muhofaza qiluvchi tizimlarning samarali faoliyati, davlat boshqaruvida ochiqlik va shaffoflik, raqamlashtirish, jamoatchilik nazorati va huquqiy tarbiya muhim ahamiyatga ega. Eng muhimi, korrupsiyaga qarshi kurashish faqat jazolashga emas, balki uning oldini olishga qaratilgan bo‘lishi kerak. Har bir fuqaroning halollik va qonun ustuvorligi tamoyillariga amal qilishi korrupsiyasiz jamiyat barpo etishning muhim shartidir.

FIB Paxtakor tuman sudi raisi T.Xakimov