Ichki ishlar organlari xodimining qonuniy talablarni bajarmaganligi uchun javobgarlik tushunchasi
2026-07-28 14:30:00 / Yangiliklar
Senatning yettinchi yalpi majlisida Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning ayrim moddalariga o‘zgartirish kiritish haqidagi qonun ma’qullandi. Qayd etilishicha, O‘zbekistonda so‘nggi vaqtlarda huquqbuzarlar tomonidan jamoat tartibini saqlash va xavfsizligini ta’minlash borasida xizmat olib borayotgan ichki ishlar organlari va Milliy gvardiya bo‘linmalari xodimlarining qonuniy talablarini bajarmaslik holatlari ortgan. Xususan, ichki ishlar organlari xodimining qonuniy talablarini bajarmaslik bilan bog‘liq 2021-yilda 56 474 ta, 2022-yilda 88 401 ta, 2023-yilda 88 988 ta, 2024-yilda 85 278 ta ma’muriy huquqbuzarlik qayd etilgan.
O‘zbekiston Respublikasida jamoat tartibini saqlash, fuqarolar xavfsizligini ta’minlash va huquqbuzarliklarning oldini olish ichki ishlar organlari (IIO) xodimlarining asosiy vazifasi hisoblanadi. Shu sababli, xodimlarning o‘z vakolatlari doirasidagi qonuniy talablarini bajarmaslik ma’muriy va huquqiy javobgarlikka sabab bo‘ladi.
"Qonuniy talab" tushunchasi nima?
Ichki ishlar organi xodimining talabi qonuniy deb hisoblanishi uchun quyidagi shartlarga javob berishi kerak:
Vakolat doirasida: Talab xodimning o‘z xizmat vazifalarini bajarishi bilan bog‘liq bo‘lishi (masalan, hujjatni tekshirish, huquqbuzarlikni to‘xtatish, jamoat joyida tartibni saqlash) kerak.
Huquqiy asosga ega: Talab qonun hujjatlariga (Konstitutsiya, qonunlar, IIO to‘g‘risidagi nizomlar) zid bo‘lmasligi lozim.
Ochiq va aniq: Xodim o‘zini tanishtirishi va talabining mohiyatini tushuntirishi shart.
Qonuniy talabni bajarmaslik nima?
Bu xodimning qonuniy buyrug‘i, farmoyishi yoki talabini ataylab bajarmaslik, ularga bo‘ysunmaslik yoki faol qarshilik ko‘rsatishni anglatadi. Bunga quyidagilar kiradi:
Hujjatlarni taqdim etishdan bosh tortish.
Xodim bilan birga ichki ishlar bo‘limiga borishdan bosh tortish.
Jamoat tartibini buzishni to‘xtatish haqidagi talabni rad etish.
Avtotransport vositasini to‘xtatish haqidagi talabni bajarmaslik.
2025-yildan boshlab IIO va Milliy gvardiya xodimlarining qonuniy talablarini bajarmaslik uchun javobgarlik choralari kuchaytirildi:
Birinchi marta: BHMning 5 baravaridan 12 baravarigacha jarima.
Takroriy (1 yil davomida): BHMning 12 baravaridan 30 baravarigacha jarima yoki 15 sutkagacha ma’muriy qamoq
Qachon talab "noqonuniy" hisoblanadi?
Agar xodim o‘z vakolatidan chiqib, huquq va erkinliklarni asossiz cheklasa (masalan, asoslarsiz tintuv yoki telefonni tortib olish), bunday talabni bajarmaslik javobgarlikka sabab bo‘lmaydi.
Xulosa qilib aytganda IIO xodimining qonuniy talabini bajarish shart. Noqonuniy deb hisoblangan taqdirda ham, talabni joyida bajarib, keyinchalik prokuratura yoki sud orqali shikoyat qilish to‘g‘riroq hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasi MJtKning 194-moddasida Ichki ishlar organlari xodimining huquqbuzarlikni toʻxtatish, hujjatlarni tekshirish uchun taqdim etish, ichki ishlar organlariga borish yoki koʻrsatilgan muddatda ichki ishlar organlarida boʻlish toʻgʻrisidagi qonuniy talablarini uzrli sabablarsiz bajarmaslik, transport vositasini toʻxtatish, jabrlanuvchilarga yordam koʻrsatish haqidagi qonuniy talablarini bajarmaslik yoxud ichki ishlar organlari xodimining qonuniy talablariga boshqacha tarzda boʻysunmaslik, xuddi shuningdek jamoat tartibini saqlash hamda fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini taʼminlash vazifalarini amalga oshirayotgan boshqa shaxslarning qonuniy talablarini bajarmaslik uchun ma’muriy javobgarlik belgilangan.
Sudlar tomonidan bu kabi ma’muriy huquqbuzarlikka oid kelib tushgan ishlar ko‘rib chiqilib jazo muqarrarligi ta’minlanib kelinmoqda.
IIO xodimining qonuniy talabini bajarmaslik jamiyatda o`zboshimchalikni oshiradi, jamiyatning muhiti buziladi. Fuqarolar ko`chada erkin yurishga qo`rqishadi. Jamiyatdagi ijtimoiy muammolar ko‘payishiga sabab bo‘ladi. Shuning uchun bu muammoni oldini olish davlat va jamiyatning muhim vazifasidir. IIO xodimining qonuniy talabini insonlar tomonidan bajarish uchun huquqiy bilimlarni oshirish, aholini ma’rifiy tarbiyalash, psixologik va huquqiy maslahat xizmatlarini yo‘lga qo‘yish kerak. Chunki sog‘lom va tinch jamiyat yurt kelajagidir.
Jinoyat ishlari bo‘yicha
Paxtakor tuman sudining raisi U.B.Sattarov
Jinoyat ishlari bo‘yicha
Paxtakor tuman sudining
tergov sudyasi M.M.Jo‘raev