O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Tog‘-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi

So‘nggi besh yilda amalga oshirilgan islohotlar natijasida yer ajratish vakolati mahalliy hokimliklardan olinib, auksion tizimi yo‘lga qo‘yildi. Bu davrda 616,3 ming gektar yer realizatsiya qilinib, budjetga 1,4 trillion so‘m tushum tushdi. Eng asosiysi, yerning haqiqiy egasi paydo bo‘lishi hisobiga har bir gektardan olinadigan daromad 3 baravar oshib, 50-60 million so‘mga yetdi. Hozirda ushbu yerlarda yillik 539 trillion so‘mlik mahsulot yetishtirilmoqda va 2,1 milliard dollarlik eksport amalga oshirilmoqda.

Shu bilan birga, yerdan foydalanishda ijarachilarning mustaqilligi hali ham yetarli emasligi qayd etildi. Shu sababli joriy yilda yana 100 ming gektar yerni yangi tartib asosida auksionga chiqarish va tadbirkorlarga ekinlarni mustaqil tanlash huquqini berish rejalashtirilgan. Sanoatlashgan plantatsiya va chorvachilik loyihalari uchun 50 gektardan 500 gektargacha yer uchastkalari ajratiladi. Bunday yirik loyihalar uchun davlat tomonidan suv va elektr ta’minoti xarajatlari qoplanadi, 3 yillik imtiyozli davr bilan 7 yilgacha arzon kreditlar taqdim etiladi.

Xorijiy investorlar uchun yer ijarasi tartibi qayta ko‘rib chiqiladi. Ularga yer faqat viloyat hokimliklari huzuridagi direksiyalar orqali, investitsiya miqdori 10 million dollardan kam bo‘lmagan loyihalar uchun ikkilamchi ijara asosida beriladi. Bunda yaylov va foydalanishdan chiqqan yerlarni aylanmaga qaytarish sharti qo‘yiladi. Muhimi, auksionlarda faqat mahalliy dehqon va tadbirkorlar ishtirok etishi, strategik ahamiyatga ega yerlar esa faqat O‘zbekiston fuqarolariga berilishi qat’iy belgilab qo‘yildi.

Sohadagi byurokratiyani kamaytirish maqsadida ijara muddatini uzaytirish jarayoni raqamlashtiriladi. Endilikda tadbirkorlar Davlat xizmatlari markazlari va elektron platformalar orqali murojaat qilishlari mumkin. Agar soliqdan qarzdorlik yoki huquqbuzarliklar bo‘lmasa, ijara muddati qishloq xo‘jaligi yerlari uchun 30 yilgacha, boshqa yerlar uchun 49 yilgacha avtomatik tarzda uzaytiriladi. Shuningdek, yerga bo‘lgan ijara huquqini kredit, lizing va ipoteka uchun garov obyekti sifatida foydalanishga ruxsat beriladi.

Yer nazorati borasida ham mas’uliyat kuchaytiriladi. Yerlarni o‘zboshimchalik bilan egallab olish bo‘yicha javobgarlik endi barcha turdagi yerlarga nisbatan qo‘llaniladi. Shu bilan birga, yirik infratuzilma obektlari qurilishida yer toifasini o‘zgartirish bilan bog‘liq nobudgarchilik to‘lovlari va kompensatsiyalarni soliqqa tortish tartibi soddalashtiriladi.

Mazkur islohotlar yerga bo‘lgan mulkiy huquqlarning daxlsizligini ta’minlash va qishloq xo‘jaligi samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Yer resurslarini boshqarishda inson omilini kamaytirib, jarayonlarni to‘liq raqamlashtirish korrupsion holatlarning oldini olish bilan birga, investorlarning sohaga bo‘lgan ishonchini mustahkamlaydi. Bu esa mamlakat iqtisodiy barqarorligi va oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashning asosiy omilidir.