O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Tog‘-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi

Sud jarayonida aniqlanishicha, fuqaro M.U. "Q.K." mas’uliyati cheklangan jamiyatini norasmiy ravishda boshqarib kelib, yer qa’ridan foydalanish qoidalarini qo‘pol ravishda buzgan. Mazkur jamiyatga Xonqa tumanidagi "Xonqaobod" qum yer qa’ri uchastkasida geologik o‘rganish ishlari olib borish uchun litsenziya berilgan bo‘lsa-da, amalda mutlaqo boshqa faoliyat yuritilgan. Ushbu holat davlat nazorat organlari tomonidan o‘tkazilgan monitoring va surishtiruvlar natijasida o‘z tasdig‘ini topdi.

Tog‘-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi mutaxassislari tomonidan o‘tkazilgan o‘lchov ishlari jamiyat faoliyatidagi jiddiy qonunbuzilishlarini ko‘rsatib berdi. Xususan, "Stonex 900" rusumli elektron taxeometr yordamida olingan ma’lumotlar va "AutoCAD Geoniks" dasturi orqali amalga oshirilgan hisob-kitoblar qidiruv ishlari o‘rniga amalda qum mahsuloti qazib olinganini isbotladi. Monitoring natijalariga ko‘ra, jamiyat tomonidan belgilangan muddatlarda geologiya-qidiruv ishlari o‘tkazilmagan va natijalar bo‘yicha hisobotlar Davlat zaxira komissiyasiga taqdim etilmagan.

Aniqlangan raqamlar jinoyatning ko‘lami naqadar keng ekanligidan dalolat beradi. Jamiyat tomonidan 2023-yil 5-iyundan 2025-yil 27-mayga qadar bo‘lgan davrda jami 42 978,8 metr kub qum mahsuloti noqonuniy ravishda qazib olingan. Ushbu tabiiy boyliklar turli shaxslarga jami 1 217 800 000 so‘mga sotib yuborilgan. Natijada davlat manfaatlariga 1 217 800 000 so‘m miqdorida juda ko‘p miqdordagi iqtisodiy zarar yetkazilgani tasdiqlandi.

Sud ushbu holat bo‘yicha M.U.ni O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 167-moddasi 3-qismi "a" bandi va 190-moddasi 5-qismi bilan aybdor deb topdi. Ayblanuvchi o‘z aybiga to‘liq iqror bo‘lib, yetkazilgan zararning bir qismini, ya’ni 680 000 000 so‘mni ixtiyoriy ravishda qoplagan. Sud hukmiga ko‘ra, mazkur mablag‘lar davlat foydasiga o‘tkazildi va aybdorga nisbatan qonuniy jazo choralari belgilandi. Shuningdek, jinoyat quroli sifatida foydalanilgan texnika vositalari bilan bog‘liq huquqiy choralar ko‘rildi.

Mazkur sud hukmi yer qa’ridan foydalanuvchilar uchun jiddiy ogohlantirish hisoblanadi. Litsenziya talablarini bajarmaslik va qidiruv ishlarini qazib olish faoliyatiga aylantirish muqarrar javobgarlikka sabab bo‘ladi. Zamonaviy nazorat mexanizmlari va raqamli texnologiyalar yordamida har bir metr kub noqonuniy qazilmani aniqlash imkoniyati mavjudligi sohada qonuniylikni ta’minlashning asosiy kafolatidir.

Ushbu natijalar nazorat tizimining samaradorligi oshib borayotganini ko‘rsatadi. Noqonuniy faoliyatga chek qo‘yilishi nafaqat iqtisodiy zararning o‘rnini qoplashga, balki tabiiy resurslarning talon-toroj qilinishini oldini olishga xizmat qiladi. Qonuniylikning ta’minlanishi yer qa’ridan foydalanish madaniyatini yuksaltiradi va davlatning mineral-xomashyo bazasini asrab-avaylashda muhim ahamiyat kasb etadi.