O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Tog‘-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi

Sudda "A’zamjon Dilaziz" xususiy korxonasi rahbari D. Eshmatovga nisbatan qo‘zg‘atilgan jinoyat ishi yuzasidan yakuniy hukm e’lon qilindi. Mazkur korxona tomonidan qum-shag‘al aralashmasini o‘zboshimchalik bilan, litsenziya maydonidan tashqarida qazib olish natijasida davlat manfaatlariga juda ko‘p miqdorda zarar yetkazilgani aniqlandi.
 

Nazorat natijalari: 20 ming kub metrdan ortiq noqonuniy qazilma

Aniqlanishicha, "A’zamjon Dilaziz" xususiy korxonasiga "Qaqir-5" konining 1,2-sonli uchastkalaridan foydali qazilmalarni qazib olish uchun tegishli litsenziya va kon ajratmasi dalolatnomasi berilgan. Mazkur hujjatlarga ko‘ra, jamiyatga 4,6 gektar yer maydoni biriktirilgan edi.

Biroq, korxona rahbari D. Eshmatov 2021–2024-yillar davomida o‘z mansab vakolatlarini suiste’mol qilib, belgilangan chegara hududidan tashqariga chiqqan. O‘tkazilgan tekshirishlar va ekspertiza xulosalariga ko‘ra, quyidagi ko‘rsatkichlar qayd etildi:
 

• Noqonuniy qazib olingan hajm: 20 520 kub metr qum-shag‘al aralashmasi.

• Yetkazilgan moddiy zarar: 359 100 000 so‘m.

• Huquqiy asos: O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 192-1-moddasi 2-qismining "a" bandi (mansab mavqeini suiste’mol qilish orqali juda ko‘p miqdorda zarar yetkazish).

Sud jarayoni va ayblanuvchining ko‘rsatmalari

Sud majlisida sudlanuvchi o‘z aybiga to‘liq iqror bo‘lib, chegaralarni aniqlashda xatoga yo‘l qo‘yganini bildirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, noqonuniy qazib olingan hududlar keyinchalik qayta to‘ldirilgan va yetkazilgan zararning bir qismi qoplangan.

Tog‘-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi vakillari va guvohlarning ko‘rsatmalari asosida ma’lum bo‘lishicha, dastlab noqonuniy qazilma hajmi kattaroq ko‘ringan bo‘lsa-da, qayta o‘rganishlar natijasida litsenziya olingunga qadar bo‘lgan qazilmalar ajratib olingan va aynan 20 520 kub metr hajm korxonaning faoliyat davriga to‘g‘ri kelishi tasdiqlangan.

Ko‘rilgan choralar va moddiy zararni qoplash

Sudlanuvchi D. Eshmatov tomonidan yetkazilgan zararni qoplash maqsadida prokuraturaning depozit hisob-raqamiga 77 560 000 so‘m pul mablag‘i joylashtirilgan. Sud hukmiga ko‘ra, ushbu mablag‘larning taqsimoti quyidagicha belgilandi:

1. 20 foizi (15 512 000 so‘m) — Tog‘-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasiga;

2. Qolgan qismi (62 048 000 so‘m) — Davlat foydasiga o‘tkazilishi tayinlandi.

Sud, D. Eshmatovni O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 192-1-moddasi 2-qismi "a" bandi bilan aybli deb topdi. Biroq, qilmish ijtimoiy xavfi katta bo‘lmagan jinoyatlar turkumiga kirishi va sodir etilgan kundan boshlab ikki yillik javobgarlikka tortish muddati o‘tib ketganligi sababli, unga nisbatan jazo tayinlanmadi.

Ushbu sud ishi yer qa’ridan foydalanishda nazorat tizimining naqadar muhimligini yana bir bor isbotladi. Kosmik tadqiqotlar va joylardagi marksheyderlik o‘lchovlari orqali har bir kub metr noqonuniy qazilmani aniqlash imkoniyati mavjudligi tadbirkorlar uchun ogohlantirish bo‘lishi lozim.

Nazorat mexanizmlarining kuchayishi nafaqat davlat budjetiga yetkazilgan zararni undirish, balki tabiiy resurslarning talon-toroj qilinishining oldini olishga xizmat qiladi. Qonuniylikning ta’minlanishi esa halol tadbirkorlar uchun sog‘lom raqobat muhitini yaratishning asosiy omilidir.

J. Bozorxonov — Tog‘-kon sanoati va
geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi yuriskonsulti