Ushbu sharhda sohadagi nazorat tadbirlari, ruxsat berish tartib-taomillari va inspeksiya vakolatlarini belgilovchi asosiy normativ-huquqiy hujjatlar tahlil qilinadi.

Qonun ustuvorligi: Yer qa’ri va litsenziyalash tartibi

Inspeksiya faoliyatining poydevori bevosita O‘zbekiston Respublikasining to‘g‘ridan-to‘g‘ri amal qiluvchi qonunlariga tayanadi. Xususan, 2024-yil 31-oktyabrda qabul qilingan 987-sonli “Yer qa’ri to‘g‘risida”gi Qonun bu boradagi eng muhim hujjat hisoblanadi. Mazkur qonun yer qa’rini geologik o‘rganish, foydalanish va muhofaza qilishda davlat nazoratining chegaralarini aniq belgilab berdi.

Shu bilan birga, 2021-yil 14-iyuldagi 701-sonli “Litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari to‘g‘risida”gi Qonun inspeksiya tomonidan tadbirkorlik subyektlariga nisbatan qo‘llaniladigan ruxsat etuvchi mexanizmlarning shaffofligini ta’minlaydi. Bu hujjatlar sohada noqonuniy faoliyat yuritishning oldini olish va resurslardan foydalanishda teng raqobat muhitini yaratishga xizmat qiladi.

Strategik islohotlar: Prezident farmon va qarorlari

Davlat rahbari tomonidan qabul qilingan hujjatlar inspeksiya faoliyatini modernizatsiya qilish va boshqaruv samaradorligini oshirishga qaratilgan. 2024-yil 24-maydagi PF-79-sonli Farmon bilan yer qa’ridan foydalanish, sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi sohalarida mutlaqo yangi davlat nazorati tizimi joriy etildi.

Ushbu tizimning ijrosini ta’minlash maqsadida qabul qilingan PQ-187-sonli qaror Inspeksiya faoliyatini samarali tashkil etishning tashkiliy-huquqiy asoslarini belgilab berdi. Shuningdek, PQ-4078, PQ-3578 va PQ-3286-sonli qarorlar noruda foydali qazilmalar, geologiya qo‘mitasi faoliyatini transformatsiya qilish hamda suv obyektlarini muhofaza qilish tizimini kuchaytirishga qaratilgan. Ushbu hujjatlar majmuasi nazorat organiga nafaqat tekshirish, balki sohani strategik rivojlantirish vazifasini ham yuklaydi.

Ijro mexanizmi: Vazirlar Mahkamasi qarorlari

Hukumat qarorlari yuqorida qayd etilgan qonun va farmonlarning hayotga tatbiq etilishini ta’minlovchi aniq mexanizmlarni o‘z ichiga oladi. 2025-yil 28-fevraldagi 131-sonli hukumat qarori inspeksiya faoliyatini tashkil etishning eng so‘nggi bosqichlarini belgilab bergan muhim hujjatdir.

Bundan tashqari, tabiiy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish (VMQ-720), yer qa’rini geologik o‘rganishda boshqaruv tizimi (VMQ-983) hamda yer osti suvlaridan foydalanish tartibi (VMQ-9, VMQ-430, VMQ-981) bo‘yicha qabul qilingan qarorlar inspeksiyaning kundalik ish faoliyatidagi asosiy yo‘riqnomalar hisoblanadi. Yer qa’ri uchastkalaridan foydalanish huquqi uchun ruxsatnomalar berish tartibini takomillashtirishga oid 133-sonli qaror esa korrupsion xavf-xatarlarni kamaytirish va jarayonlarni raqamlashtirishda tayanch vazifasini o‘tamoqda.

Tahliliy xulosa

Normativ-huquqiy bazaning bunday tizimli shakllantirilgani Tog‘-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasiga bir necha yo‘nalishda samarali natijalarga erishish imkonini beradi. Birinchidan, nazorat tizimining qonuniy asoslari mustahkamlanishi davlat budjetiga tushumlarning ortishiga va tabiiy boyliklarning talon-toroj qilinishiga chek qo‘yadi. Ikkinchidan, litsenziyalash va ruxsat berish jarayonlarining aniq tartibga solinishi investitsiyaviy muhitning jozibadorligini oshiradi.

Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, ushbu huquqiy hujjatlar yig‘indisi yer qa’ri boyliklaridan kelajak avlod manfaatlari yo‘lida foydalanishni kafolatlaydi hamda sohada xavfsizlik va tartib-intizomni ta’minlashning bosh omili bo‘lib xizmat qiladi.