Ўтган давр мобайнида суд-ҳуқуқ соҳасига оид элликдан ортиқ норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилиниб, суд тизими фаолиятини тартибга солувчи оид қонунлар ислоҳотларга мос равишда қайта кўриб чиқилди.

Ташкилий жиҳатдан ҳам суд фаолиятида туб ўзгаришлар амалга оширилди. Хусусан, маъмурий судлар фаолияти йўлга қўйилди.

Судьяларнинг ихтисослашувига алоҳида эътибор қатилиб, қатор ҳуқуқий институтлар жорий этилди.

Судларнинг молиявий мустақиллиги янада мустаҳкамланиб, уларнинг фаолияти фақат Давлат бюджетидан амалга оширилиши белгиланди.

Суд органлари фаолиятида фуқаролар учун соддалаштирилган ва қулай тартиб-таомиллар жорий этилмоқда. Суд тизимида “ягона дарча” принципи жорий этилиб, ариза тааллуқлилигига кўра тегишли судга кўриб чиқиш учун ўтказилиши белгиланди.

Суд ишларини кўришда тезкорликни таъминлаш ва процессуал муддатларни тежаш мақсадида суд мажлисларини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш амалиёти йўлга қўйилди.

Ушбу ўзгаришлар судьяларнинг масъулиятини оширишга, ишларнинг сифатли ва ўз вақтида кўрилишига, фуқаролар ортиқча оворагарчилигининг олдини олишга хизмат қилмоқда.

Шу билан бирга Давлатимизда суд ҳокимиятининг мустақиллигини таъминлаш ва одил судлов эришиш механизмини замон талабларига мослаштириш учун Президентимиз томонидан 2025-йил 24-ноябрдаги “Судьялар ҳамжамияти органлари фаолиятининг самарадорлиги ва очиқлигини ошириш ҳамда суд мустақиллиги кафолатларини янада кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-227-сонли фармони қабул қилинди.

Ушбу фармон билан суд тизимининг кейинги ривожланиш йўналишлари белгилаб берилиб, амалдаги ислоҳотларнинг давом этиришга қаратилган чора-тадбирлар тасдиқланди.

Мазкур фармон билан суд ҳокимиятининг чинакам мустақиллигини таъминлаш, судьялар ҳамжамияти органлари фаолиятининг самарадорлигини оширишнинг устувор мақсадлари белгиланиб, унга кўра:

судьялар ҳамжамияти органлари фаолиятида судьяларнинг ўзини ўзи бошқариш тамойилини ва суд мустақиллигига оид илғор халқаро стандартлар кенг жорий этилишини таъминлаш;

судьялар корпусини шакллантириш тартибини такомиллаштириш, ушбу жараёнда судьялар ҳамжамияти органлари ролини ошириш ва уларнинг масъулият доирасини аниқ белгилаш;

судьялар ҳамжамияти органлари фаолиятида очиқликни таъминлаш, судьяликка номзодларни танлашнинг шаффоф тартибини жорий этиш;

суд тизимида гендер тенгликни таъминлаш имкониятларини кенгайтириш орқали аёл судьялар улушини камида 30 фоизга етказиш устувор мақсад қилиб белгиланган.

Ўз навбатида мазкур фармонда суд мустақиллигига оид илғор стандартларни жорий этиш ҳамда судьялар ҳамжамияти органлари фаолиятини такомиллаштириш борасида амалга ошириладиган ҳаракатлар белгиланган бўлиб, ушбу ҳаракатлар сифатида:

судьяларни навбатдаги ўн йиллик муддатга тайинлаш (сайлаш) тартибини бекор қилиб, судьялик лавозимларига номзодларни дастлаб беш йил муддатга, кейинчалик муддатсиз даврга тайинлаш (сайлаш) тартибини белгилаш;

туманлараро, туман, шаҳар судлари раислари ва уларнинг ўринбосарлари лавозимларига номзодларни аниқ мезонларга кўра судьялар орасида очиқ танлов асосида танлаш тартибини ўрнатиш;

судьянинг касбий фаолиятини баҳолашда «ҳалоллик», «касбий лаёқатлилик» ва «судьялик одоби қоидаларига риоя этиш» талабларининг аниқ мезонларини қонун даражасида белгилаш назарда тутилган.

Шунингдек, Судьялар олий кенгашнинг доимий асосда фаолият юритувчи судьялари лавозимига номзодлар тегишли суд судьялари малака ҳайъатлари томонидан тавсия этилиши. Бунда Кенгашнинг доимий асосда фаолият юритувчи судьялари лавозимига, қоида тариқасида, судья сифатида камида 7 йил ишлаган судьялар номзоди кўрсатилиши мумкинлиги;

Жамоатчилик асосида фаолият юритувчи аъзолари таркибига номзодлар ҳуқуқ соҳасидаги илмий ва олий таълим ташкилотлари ҳамда фуқаролик жамияти институтлари томонидан тавсия этилиши белгиланмоқда.

Ушбу фармонда судьялар ҳамжамияти органлари фаолиятида очиқлик даражасини ошириш ва суд бошқарувини такомиллаштириш юзасидан амалга ошириладиган ҳаракатлар сифатида:

Кенгашнинг расмий веб-сайтида суд тизимида мавжуд бўш раҳбарлик ва юқори турувчи судьялик лавозимларига оид маълумотлар ҳамда уларни эгаллаш учун танловда иштирок этиш тартиби;

суд тизимида судьялик лавозимлари, шу жумладан, раҳбарлик ва юқори турувчи судьялик лавозимларига номзодларни танлаш ҳамда тайинлаш бўйича барча босқичларга оид маълумотларни очиқ эълон қилиб бориш амалиёти жорий этиш назарда тутилган.

Фармонда суд мустақиллиги кафолатларини кучайтиришга қаратилган тадбирлар белгиланган бўлиб:

адолатсиз ҳукм, ҳал қилув қарори, ажрим ёки қарор чиқарганлик учун жавобгарликни белгиловчи қонунчилик нормаларини суд мустақиллигига оид халқаро стандартлар асосида қайта кўриб чиқиш;

Кенгаш аъзоларининг суд ҳокимияти мустақиллигини таъминлаш борасидаги фаолиятига аралашганлик учун жиноий жавобгарлик чораларини белгилаш;

судьялар ва суд ходимлари кунини белгилаш назарда тутилган.

Шу вақтга қадар “Судьялар ва суд ходимлари куни” белгиланмаган бўлиб, ушбу тадбирни амалга ошириш ушбу фармон билан мустаҳкамланмоқда.

Фармонда шунингдек, судьялар корпусида гендер тенгликни таъминлаш ва илмий салоҳиятни ошириш борасида амалга оширилиши лозим бўлган ҳаракатлар ҳам белгиланган бўлиб, судьялар корпусида гендер тенгликни таъминлаш мақсадида:

Одил судлов академиясининг касбий қайта тайёрлаш курсларига қабул қилишда ҳар йили заруратга қараб Кенгаш томонидан хотин-қизлар учун квота белгилаш;

ташаббускор судьялар гуруҳи томонидан Ўзбекистон аёл судьялар ассоциациясини ташкил этиш бўйича таклиф ишлаб чиқилгани маълумот учун қабул қилинган.

Хулоса қилиб айтганда, қабул қилинган фармон — суд ҳокимиятининг эртанги қиёфасини белгилаб берувчи муҳим стратегик ҳужжатдир. У суд тизимини замонавий давлат бошқаруви талабларига мослаштирибгина қолмай, судьялар ҳамжамияти органларининг ролини ошириш, очиқ ва шаффоф механизмлар асосида судларни малакали кадрлар билан тўлдириш, судларнинг чинакам мустақиллигини таъминлаш ва бошқа яна бир қатор масалаларнинг келгуси тараққиёти учун мустаҳкам ва ишончли пойдевор яратади.

Жиззах вилоят суди судьяси

С.А.Набиев