Puqaralıq nızamshılıǵı menen tártipke salınatuǵın múnásibetler.
2025-09-10 10:20:00 / Министрлик
Puqaralıq nızamshılıǵı menen tártipke salınatuǵın múnásibetler.
Puqaralıq nızamshılıǵı menen tártipke salınatuǵın múnásibetler.
Puqaralıq huqıqı Ózbekstan Respublikası huqıq sistemasınıń tiykarǵı tarawlarınan biri bolıp, mámleketimizde basqıshpa-basqısh bazar ekonomikası múnásibetlerine ótiw dáwirinde ekonomikalıq múnásibetlerdi jetilistiriw, puqaralar hám basqa sub'ektlerdiń materiallıq hám ruwxıy ıxtıyajların elede tolıraq qandırıw maqsetinde múlkiy múnásibetlerdi tártipke salıw hám bekkemlewge qaratılǵan huqıqıy normalar jıyındısınan ibarat.
Puqaralıq huqıqı menen tártpke salınatuǵın múnásibetler Ózbekstan Respublikası Puqaralıq kodeksiniń 2-statyasında belgilep qoyılǵan.
Bunıń tiykarında, puqaralıq qatnasıqları qatnasıwshılarınıń xuqıqıy jaǵdayı, múlk huqıqı hám basqa zatlıq huqıqlardıń hámde intellektual iskerlik nátiyjelerine bolǵan huqıqlardıń júzege keliw tiykarları hámde olardı ámelge asırıw tártibi belgilenedi, shártnama májbúriyatları hám ózge májbúriyatlardı, sonday-aq, basqa múlkiy hámde ol menen baylanıslı jeke múlkiy bolmaǵan múnásibetler tártipke salınadı.
Puqaralar, yuridik shaxslar hám mámleket puqaralıq nızamshılıǵı menen tártipke salınatuǵın múnásibetlerdiń qatnasıwshıları boladı.
Eger Nızamda basqasha tártip názerde tutılǵan bolmasa, puqaralıq nızamshılıǵında belgilep qoyılǵan qaǵıydalar shet elli puqaralar, puqaralıǵı bolmaǵan shaxslar hámde shet elli yuridik shaxslar qatnasındaǵı múnásibetlerge qollanıladı.
Jeke múlkiy bolmaǵan múnásibetler hám múlkiy múnásibetler menen baylanıslı bolmaǵan jeke múnásibetler, eger nızamlarda basqasha tártip názerde tutılǵan bolmasa yaki bul múnásibetlerdiń mánisinen ózgeshe jaǵday ańlanbasa, puqaralıq nızamshılıǵı menen tártipke salınadı. Usı statyanıń birinshi bóliminde kórsetilgen belgilerge juwap beretuǵın shańaraqlıq múnásibetlerge hám tábiy resurslardan paydalanıw hámde átirap ortalıqtı qorǵaw múnásibetlerine qarata puqaralıq nızamshılıǵı bul múnásibetler arnawlı nızamlar menen tártipke salınbaytuǵın jaǵdaylarda qollanıladı.
Bir táreptiń ekinshi tárepke hákimshilik boyısınıwına tiykarlanǵan múlkiy múnásibetlerge, sol qatarı salıq, finanslıq hám basqa hákimshilik múnásibetlerge qarata puqaralıq nızamshılıǵı qollanılmaydı, bunnan nızamshılıqta názerde tutılǵan jaǵdaylar basqa.
Puqaralıq nızam hújjetleri menen tártipke salınatuǵın múnásibetlerde usı múnásibet qatnasıwshılarınıń teńligi principi tiykarǵı orındı tutıp, puqaralıq huqıqıy múnásibetler qatnasıwshıları bir-birlerine qarata qaram, qaram bolmaǵan sub'ektler esaplanadı hám puqaralıq huqıqlarınıń júzege keliwi, ámelge asırılıwı hám qorǵalıwında nızamǵa kóre teń hám ǵárezsiz dep tán alınadı.
Huqıqıy múnásibetler qatnasıwshılarınıń bunday teńligi olardıń sub'ektiv puqaralıq huqıqlarınıń teńligin ańlatpaydı, bálki onıń iyeleri ushın bunday huqıqlar júzege keliwi, ózgerttiriliwi, biykar bolıwı hám olardı buzǵanlıq ushın juwapkershilikte teńligin názerde tutadı.
Puqaralıq nızam hújjetleriniń nársesi bolıp esaplanatuǵın usı múnásibetlerde olardıń qatnasıwshıların puqaralıq nızam hám sud aldında teńligin olardıń materiallıq hám sociallıq teń emesliginen hámde shólkemlestiriw tárepinen bir birine qaram, qaramlıǵınan qátiy názer ámel etedi hám bul shaxslar qattı-háreketlerine puqaralıq huqıqıy tásir kórsetiw usılınaǵana xarakterli. Puqaralıq huqıqı sub'ektleriniń hesh biri basqasına buyrıq beriwge haqılı emes.
Bul principlerdiń eń áhimiyetlisi múlik qol-qatılmaslıǵı bolıp, eń áwele múlik iyesi tárepinen óz mal-múlikinen nızamda qadaǵan etilmegen hár qanday maqsetlerge erisiw ushın óziniń jeke erkin qálewi tiykarında paydalanıw imkaniyatında sáwlelenedi.
Juwmaqlap aytqanda, puqaralıq nızam hújjetleri menen tártipke salınatuǵın múnásibetlerde olardıń qatnasıwshılarınıń huqıqları jańadan qabıl etilip atırǵan nızam xújjetleriniń tek ǵana qaǵazda emes ǝmelde orınlanıwın tǝmiyinlew ushın sudlar, huqıqtı qorǵaw uyımları, puqaralıq jǝmiyeti institutları hǝm keń jǝmiyetshilik jumıs alıp barsaǵana óziniń unamlı nǝtiyjesin beredi.
Puqaralıq isleri boyınsha Qońırat rayonlar aralıq sudınıń sudyası
N.A.Akimniyazov