Qaraqalpaqstan Respublikası Qońırat rayonı hákimligi

Hár birimiz hesh bolmaǵanda bir ret korrupciya, onıń unamsız aqıbetleri haqqında televideniya, radio, gazetada yamasa hár qıylı jıynalıslarda esitkenbiz. Korrupciya sózi qaysı tilden alınǵanı, ol ne mánisti ańlatıwı haqqında bárshemizde dáslepki túsinikler bar.

 Korrupciya, xalıq tili menen ápiwayıǵana etip aytqanda paraxorlıqtı pullı xızmet kórsetiw retinde qabıllaw da múmkin. Basqa xızmetlerden parqı onıń nızamǵa qarsılıǵı hám kóbinese mámleket xızmetkeri tárepinen ámelge asırılıwında. Al, bunday nızamǵa qarsı xızmetlerdiń  nátiyjesinde payda boladı. Onıń jámiyette keń túbir atıwına qanday faktorlar sebep boladı.

 Keliń, sol haqqında pikir júrgizemiz.

 Áwele sonı aytıp ótiw kerek, jámiyetti pútkilley korrupciyadan tazalawdıń derlik múmkinshiligi joq. Tek onı eń tómen dárejegeshe túsiriw múmkin.

 Endi tiykarǵı máselege ótsek. Al, korrupciya ne nátiyjesinde kelip shıǵadı. Oǵan qarsı nátiyjeli gúres alıp barıw, korrupciyadan erkin jámiyet qurıw ushın neler qılıw kerek.

 Usı waqıtqa shekem dúnyadaǵı júzlegen ekspertler, ilimpazlar tárepinen korrupciya teoriyası úyrenilgen, ol haqqında millionlap qollanbalar jaratılǵan. Hátte korrupciyaǵa qarsı gúresiw formulaları oylap tabılǵan. Sol sebepli de, korrupciyanıń kelip shıǵıw sebepleri retinde júdá kóplep boljawlar bar. Tómende biz olardıń eń tiykarlılarına toqtalıp ótemiz:

 Eki qıylı mánisti ańlatıwshı nızamlar - bul jaǵday huqıqtı qolla wshı lawazımlı shaxs tárepinen nızamlardı túrlishe qollaw imkaniyatın jaratadı. Sonıń menen birge, ayırım qánigeler jınayat basqarıw nızamshılıqtaǵı ayırım sankciyalardı da korrupciyaǵa qolay sharayat jaratılımawı múmkinligi haqqında oylaǵan.

  Xalıqtıń huqıqıy sawatqanlıǵınıń tómenligi - xalıq tárepinen nızamlardı bilmew yamasa túsinbew lawazımlı shaxsqa óziniń jeke mápi jolında nızamlardan paydalanıwǵa qolay sharayat jaratadı.

 Mına nárseni ayrıqsha aytıp ótiw kerek, korrupciyaǵa tek finanslıq aqshalar, deylik mámleket xizmetkerine joqarı aylıq is haqı beriw arqalı toqtatıw beriwdiń múmkinshiligi joq. Eger sonday bolǵanında edi, búgingi kúnde eń rawajlanǵan mámleketler korrupciyadan birotala azat bolıwları kerek edi. Usınıń menen birge, korrupciyaǵa qarsı oǵada ayawsız gúresip te tolıq tabısqa erisip bolmaydı. Bunı Qıtay mısalında kóriwimiz múmkin.

 Sonday eken, korrupciyaǵa qarsı nátiyjeli gúresiw jolların onıń kelip shıǵıwına sebep bolatuǵın joqarıdaǵı faktorlardan kelip shıqqan halda belgilew logikalıq jaqtan tuwrı boladı dep oylaymız.

Atap aytqanda :   

Ámeldegi nızamshılıq bazası turaqlı túrde rawajlanıwı, bunda normativ-hújjet normaları ashıq, ápiwayı hám anıq bolıwı kerek.

 Jámiyette huqıqıy ań hám huqıqıy mádeniyattı kóteriw, xalıq penen nátiyjeli profilaktikalıq ilajlar sholkemlestirilip barılıwı kerek. Jámiyettiń hár bir aǵzasında korrupciyaǵa qarsı immunitet bolmas eken, oǵan qarsı gúresiw hesh qanday nátiyje bermeydi.

 Barlıq tarawlarda mámleket basqarıwdı liberallastırıw, hám de mámleket xızmetlerin kórsetiw sistemasın rawajlandırıw kerek. Bunda zamanagóy informaciya kommunikaciya texnologiyaların keń qollaw arqalı sistema ashıqlıǵın asırıw múmkinshiligi payda boladı.

 Qısqa etip aytqanda, korrupciyaǵa  qarsı, kompleks túrde, puqta islep shıǵılǵan programma arqalı gúresiw kerek. Keri jaǵdayda qálegen mámleket yamasa jámiyetti krizisqa júz tutıwına sebep bolıwı múmkin

Qońırat rayonı Ádillik bólimi 

Mámleketlik xızmetler orayı bas qánigesi                        G.Doshanova