Qaraqalpaqstan Respublikası Qaraózek rayonı hákimligi

Usı jıldıń 10-mayınan - 10-iyunına shekem ǵawasha tárbiyasında "Zarbdor bir oylik" aylıǵın járiyalaw hám ǵawasha agrotexnikalıq ilajlardı óz waqtında ámelge asırıw boyınsha Awıl xojalıǵı ministrligi hám Ózbekstan fermerleri keńesiniń múrájati

Húrmetli diyqan hám fermerler, agrar taraw xızmetkerleri!

Bıyılǵı tábiyat qıyınshılıqlarına qaramastan, Siz fermer hám diyqanlar tárepinen respublika boyınsha 889,5 mıń gektar maydanlarda sonnan, 300 mıń gektardan aslamı Sincan usılında shigit shanshıp, paxtadan 4,5 million tonna ónim qırmanın jaratıwday úlken shekler alınǵan.

Usı jılı báhár aylarında hawa-rayınıń jawın-shashınlı bolıwı esabınan erte múddetlerde shigit egilgen maydanlarda, nállerdiń ónip shıǵıw dáwirinde shire, trips, órmekshi kene zıyankesleri jáne fuzarioz, vilt, gommoz kesellikleri ushıraspaqta.

Zıyankesler hám keselliklerdiń aldın alıw maqsetinde ǵawasha japıraqların turaqlı túrde qatań baqlap barıw, atız átirapına biologiyalıq hám ximiyalıq islewler beriw zárúr.

Zıyankeslerge hám keselliklerge qarsı óz waqtında emlewler ótkerilmese kútilip atırǵan ónimniń 30-40 procentiniń joǵaltılıwına alıp keliwi múmkin.

Miynetkesh fermerler!

Fermer-jerge paxta tuqımın ekken waqıttan baslap kún sanaydı: úmit penen ekken náldi tolıq óndirip alıwǵa shekem qanshadan-qansha ter tóge me, miynet ete me?

Qıyın hawa-rayı sharayatınan baslap, eń zárúr agrotexnikalıq ilajlardı qollanıwǵa shekemgi processlerden aman-esen ótiw ańsat bolmaydı, álbette.

Eń áhmietlisi, fermer bıyılǵı jıl may-iyun-iyul aylarınıń ıssı kúninde paxtanıń zúráátin alıp qalıp, kúni-túni etken hadal miynetleriniń miywası qanshelli tatlı ekenin zúráát pisip, óz waqtında terip-jıynalıp, qırmanǵa tógilgen waqıtta, eń tiykarǵısı, belgilengen rejeler arttırıp orınlanǵanınan keyin ǵana ańlap jetedi.

Onıń ushın bolsa búginnen hár bir fermer xojalıǵınıń basshısı óziniń paxta atızında "Soqqıshıl bir aylıq" járiyalawı kerek.

Joqarıdaǵılardan kelip shıǵıp, paxtadan joqarı zúráát alıw ushın may-iyun aylarında, yaǵnıy "Áhmietli bir aylıq"ta biz fermerler agrotexnikalıq ilajlardı ámelge asırıw zárúrligin hámde qosımsha dáramat alatuǵınlıǵıńızdı júrekten sezinip, tómendegi ilajlarǵa hár qashanǵıdan da zıyat juwapkershilik penen qatnas jasawıńız soraladı:

BIRINSHIDEN, ASHIQ MAYDANLARDA 76X10 SM QOS QATARLI EGILGEN PAXTA QATAR ARALIǴINA TÓMENDEGISHE ISLEW BERIŃ.

-Ashıq maydanlarda ǵawasha qatar aralarına birinshi islew beriw atızda 75-80 procent nál ónip shıǵıp, qatarları anıq kóriniwi menen baslanadı. Atızda kultivatordıń birinshi baǵdarın sonday belgilew kerek, kultivator áyne seyalka izi menen háreketleniwi shárt.

Solay etkende, ǵawasha qatarlarınıń qorǵaw zonası saqlanadı, nállerdiń zıyanlanıwı hám kómilip qalıwınıń aldı alınadı, kultivaciya sapalı ótkeriledi.

1-qayta islewge sazlanǵan kultivatorlarda 5 gazpanja, 14 noralnik, 4 oń hám 4 shep sferalıq disk hám 4 oń hám 4 shep pishaq ornatılıp, jámi jumısshı organlardıń sanı 33-35 ti quraydı.

Ashiq maydanda 76x10-11 sm sxemada eki qatarlap egilgen atızlarda paxta qatar aralarına traktor dóńgelekleri artında jaylasqan kultivatordiń sferalıq diskleri paxta qatarları arasında ósimlikten 6-8 sm uzaqlıqta hám 6-7 sm tereńlikte belgili múyesh payda etken halda háreketlenedi.

Disk artınan pishaqlar 6-8 sm uzaqlıqta hám 5-6 sm tereńlikte, qarıqlardıń dál ortasınan júretuģın gazpanja 12 sm qamtıwında hám 12-14 sm tereńlikte topıraqtı jumsartıp baradı.

Ǵawasha qatarların kultivaciyalaw procesinde shabıw traktorları tómen tezlikte, bir qálipte júrgizilgen halda ámelge asırıladı, nátiyjede ósimliktiń tamırına hawa hám ıssılıq jetip baradı hám olardıń gúllenip ósiwi támiyinlenedi.

EKINSHIDEN, ASHIQ MAYDANLARDA 76 SM BIR QATARALI EGILGEN PAXTA MAYDANLARINDA QATAR ARALIǴINA ISLEW BERIW.

Ashiq maydanlarda 76 sm bir qatarlap egilgen paxta maydanlarında shigitlerdiń ónip shiǵiwin jedellestiriw hám tolıq gektar payda etiw, sonday-aq, paxta nálleri tolıq ónip shiqqan maydanlarda bolsa qatar aralarına birinshi islew beriwdi shólkemlestiriw kerek.

Bunda, kultivator tóginlegishtiń gryadillarına birinshi jup jumısshı úskene sıpatında mayda KKO (4-6 sm tereńlikte), jumısshı organ sıpatında 6-8 sm tereńlikte naralnik hám aqırına 10-12 sm tereńlikke ǵazpanja ornatqan halda kultivaciyanı qatar araları 66 sm keńlik qamtıwında traktordı tómen tezlikte júrgizgen halda ámelge asırıladı.

Bunıń nátiyjesinde ǵawasha nálleriniń ósiwi hám rawajlanıwı tezlesip, tóginlerdi kerekli tereńlikke salıw imkaniyatı jaratıladı.

Birinshi islew beriwde topıraq sharayatın esapqa alǵan halda, kultivatordiń hár bir qatarı arasında islewde 5 ten jumısshı organ, yaǵnıy 2 jumsartıwshı pánje (KKO), 2 jalpaq kesiwshi pánje (naralnik) hám 1 gazpanja (lapka) ornatıw usınıs etiledi.

Islep beriwde kultivatordıń ortadaǵı organları 8-10 sm, shetkileri bolsa 5-6 sm, keyingi kultivaciyalarda bolsa jumıs úskeneleri sáykes túrde 10-12 sm, shetki jumıs úskeneleri 6-8 sm tereńlikke mólsherlep sazlanadi.

Qatar araların islew óz múddetinde hám sapalı orınlanbasa, topıraqtaǵı ıǵallıqtıń joǵalıwına alıp keledi, ósimlik tamırı zıyanlanadı, ósiw hám rawajlanıw processleri tómenlep, 10-15 kúnge keshiktiriledi, ósiw dáwirleri uzayadı, ǵawashanıń ónimdarlıǵı 7-8 centnerge shekem azayıwı múmkin.

ÚSHINSHIDEN, ǴOZANÍ MINERAL TÓGINLER MENEN AZÍQLANDÍRÍW TÁRTIBI.

Ǵawashanıń ósiw dáwirinde azıqlıq zatlardıń jeterli bolıwı onıń optimal ósiwi hám rawajlanıwın jáne joqarı hám sapalı zúráát alıwdı támiyinleydi.

Azot jetispese japıraqları mayda hám jasıl sarǵısh reńli, kelte boyınsha, az qobıqlı boladı. Mólsherden artıq berilse, gawlap ketedi hám pisiwi keshiktiriledi.

Fosfor elementi jetispegeninde de ǵawashanıń tamır sisteması áste rawajlanadı, japıraqları mayda hám kelte boylı bolıp, japıraqlarında qızǵılt tamırlardı hám daqlardı baqlaw múmkin. Ósimliktiń generativ organlarınıń payda boliwi keshiktiriledi, ónim sapası tómenleydi.

Kaliy jetispegeninde japıraqta qońır daqlar payda boladı, ástelik penen qurıp, burılıp túsip ketedi, vilt penen keselleniwi kúsheyedi, ónim sıpatı tómenleydi. Bir dana górektegi paxtanıń salmaǵı 0,5-1,0 grammǵa azayadı.

Fosfor hám kaliy tóginleriniń jıllıq muǵdarları topıraqtaǵı hárekecheń fosfor hám almasıwshań kaliy zapasların yesapqa alǵan halda hám agroximiyalıq kartogrammalar tiykarında beriledi.

Topıraqtıń agroximiyalıq kartogrammaları boyınsha paxtaǵa qollanılatuǵın fosforlı hám kaliyli tóginlerdiń jıllıq normaları azotlı tógin tiykarında N:P:K=1:0,7:0,5 qatnasta belgilenedi.

Ǵawasha ósimligi tóginlerdi topıraq túrine baylanıslı túrli dárejede ózlestiredi. Ǵawashanıń azottan paydalanıw dárejesi 30-40 procent, fosfordan 15-20 procent, kaliyden 45-50 procentke shekem boladı.

Bizge belgili, azotlı tóginlerdiń 20-30 procenti gaz túrine ótip hawaǵa ushıp ketedi hám nitrat túrinde jawın-shashın hám suwǵarıw tásirinde topıraqtıń tómengi bólimine sińip ketedi.

TÓRTINSHIDEN, SHINJAN USILINDE JETISTIRILIP ATIRǴAN PAXTA MAYDANLARIN MINERAL TÓGINLER MENEN TÓGINLESTIRIW.

Shinjon usılında paxta tárbiyalanatuģın maydanlarda egiw aldınan fosforli hám kaliyli mineral tóginler jıllıq normasınıń 100 procent muģdarında qollanılıwı usınıs etiledi.

Ǵawashanıń vegetaciya dáwirinde azotlı tóginler (granula) tamshılatıp suwǵarıw shlangları arqalı fertigatsiya (suwda eritiw) usılında beriledi;

Ǵawashanıń 3-4 shin japıraq dáwirinde 50 kg/ga fizikalıq halda ammiaklı selitra menen azıqlandırıw usınıs yetiledi.

Gúllew dáwirinde 2 márte fizikalıq túrde azotlı tóginler beriledi bunda, birinshisinde 75 kg/ga ammiaklı selitra, yekinshisinde 75 kg/ga ammiaklı selitra qollanıladi.

Gúllew dáwirinde azıqlandırıwda 3 márte fizikalıq túrde azotlı tóginler beriledi, bunda birinshisinde 100 kg/ga nan, yekinshisinde 100 kg/ga nan hám úshinshisinde 100 kg/ga ammiaklı selitra qollanıladi.

BESINSHIDEN, ASHIQ USILDA JETISTIRILIP ATIRǴAN PAXTA MAYDANLARIN MINERAL TÓGINLER MENEN AZIZLANDIRIW.

Ǵawashanı 76 sm qos qatar hám bir qatarlı sxemada egilgen maydanlarda ortasha 50 c/ga hám onnan joqarı ónim alıwda fizikalıq jaqtan azot 750 kg/ga (ammiaklı selitra), fosfor 300 kg/ga (ammofos), kaliy 200 kg/ga (kaliy xlorid) normada azıqlandırıw talap etiledi.

Topıraq ónimdarlıǵı tómen bolǵan jerlerde tóginlerdiń muǵdarın 20-25 procentke arttırıw usınıs etiledi.

Topıraqtıń agroximiyalıq kartogramması tiykarında yegis aldın fizikalıq tárizde fosforlı tóginler jıllıq normasınıń 70 procenti (175 kg/ga ammofos), kaliyli tóginler jıllıq normasınıń 50 procenti (75 kg/ga kaliy xlorid) muǵdarında qollanılıwı usınıs yetiledi.

Birinshi azıqlandırıw 3-4 shın japıraq dáwirinde gektarına fizikalıq tárizde azotlı tóginler jıllıq normasınıń 20 procenti (150 kg/ga karbamid yamasa ammiaklı selitra) ósimlikten 10-12 sm uzaqlıqta hám 12-14 sm tereńlikke beriledi.

Yekinshi azıqlandırıw gektarına fizikalıq tárizde azotlı tóginler jıllıq normasınıń 45 procenti (350 kg/ga ammiaklı selitra) hám kaliyli tóginler jıllıq normasınıń 50 procenti (75 kg/ga kaliy xloridi) muǵdarında ósimlikten 12-14 sm uzaqlıqta hám 16-18 sm tereńlikke beriledi.

Úshinshi azıqlandırıw gúllew dáwiriniń basında gektarına fizikalıq túrde azotlı tóginler jıllıq normasınıń 35 procenti (250 kg/ga ammiaklı selitra) hám fosforlı tóginler jıllıq normasınıń 30 procenti (75 kg/ga ammofos) muǵdarında ósimlikten 15-16 sm uzaqlıqta hám 18-20 sm tereńlikke beriledi.

Ǵawashanıń joqarı zúráátin alıw ushın qatar aralarına sapalı islew beriw hám mineral tóginler menen óz waqtında belgilengen normalarda azıqlandırıw paxtadan kepillikli zúráát jetistiriwdi támiyinleydi.

ALTINSHIDAN, TEMEKI TRIPSINE QARSÍ GÚRESIW ILAJLARI.

Ayırım insekticidlerdi kóp jillar dawamında úzliksiz qollanıw nátiyjesinde bul preparatlarga shidamlı trips populyaciyaları payda boliwi múmkin. Bunıń aldın alıw ushın preparatlardı almasıp qollanıw jaqsı nátiyje beredi.

Ǵawasha maydanlarına jaqın konturda jaylasqan biydaydıń pisip jetilisiw aldında yaǵnıy biyday japıraqlarınıń sarǵayıw procesinde azıqlıq jetispewshiliginen trips zıyankesleriniń ǵawashaǵa kóship ótiw itimalı joqarı boladı. Bunıń aldın alıw maqsetinde ǵálle maydanlarına tolıq islew beriw hám paxta maydanlarınıń shetlerin tez-tezden ximiyalıq qayta islewler ótkeriw talap etiledi.

Ǵawasha maydanlarında tripske qarsı profilaktikalıq ilajlar ushın altınkóz entomofagın atız átirapı hám maydanlarǵa gektarına 1500-2000 danadan tarqatıw usınıs etiledi.

Trips bir nálde 4-5 danadan artıp kece, ximiyalıq qayta islewler ótkeriw talap etiledi. Tripske qarsı quramında imidakloprid (Konfidor, imidor), acetamiprid (Mospilan, Acet, Plantaprid), tiametoksam (Aktara Tiara), sipermetrin+xlorpirifos (Nurell-D, Agrofos-D) bolǵan preparatlardan biri menen islew berilgende, usı ximiyalıq preparatlardı almastırıp qollanıw usınıs yetiledi.

Órmekshi kene. Órmekshi kene keń tarqalgan ziyankes bolip, 200 den artıq eginler menen azıqlanadi. Órmekshi kene báhár-jazdaǵı buwını kókshil-sarı, qıslap shıģatuģınları bolsa toq sarı-qızıl boladı. Denesiniń qaptal táreplerindegi eki qaraltım daqları anıq kórinip turadi.

Órmekshi kene qıslawdan júdá erte, ortasha bir sutkalıq temperatura 7-8°C dan joqarı bolganda shiǵadı. Órmekshi kene birinshi bolip, atız shetlerinde hám jabayı shóplerde rawajlanadi.

Órmekshi kene ádette samal járdeminde, órmekshi jipleri járdeminde, sonday-aq, oraq traktorları hám kultivatorlar menen tarqaladı. Sol sebepli, dáslep paxta maydanlarınıń shetki tárepleri zıyanlanadı.

JETINSHIDEN, ÓRMEKShI KENEGE QARSÍ GÚRESIW ILAJLARI.

Kúkirt ǵawasha ushın qorǵanıw quralı bolıp, órmekshi qurtına qarsı eń nátiyjeli hám arzan qurallardan biri bolıp esaplanadı. Sonday-aq, ol barlıq sorıwshı zıyankeslerdiń rawajlanıwı hám kóbeyiwin aldın aladı.

Paxta maydanlarınıń átiraplarında kúkirt úyin túrinde toplaw yaki búrkiw arqalı qollanılıwı zárúr. Bul bolsa, ǵawasha maydanlarına órmekshi kene hám basqa da zıyankeslerdiń kirip keliwi hám tarqalıwınan nátiyjeli qorǵaydı.

Órmekshileniń 40 tan aslam qásiri bolip, olardan en áhmiyetlisi - altın kóz esaplanadı. Altınkóz entomofagın atız átirapı hám atız maydanlarına gektarına 2 000-2 500 danadan tarqatıw usınıs etiledi.

Eger dalada bir japıraqta 7-8 dana órmekshi qandala ushirasa, ximiyalıq preparatlar menen islewler ótkeriw zárúr. Arnawli akaricidler paydalı shıbın-shirkeyler hám entomofaglarga unamsız tásir etpeydi.

Quramında geksitiazoks tiykarındaǵı preparatlar gektarına 0,1-0,3 litr, keyingi qayta islewde geksitiazoks+propargit (Ximgold, Akara star, Akara gold, Akara bio hám basqa) preparatları gektarına 0,4-0,45 litr yamasa abamektin+spirodeklofen tásir yetiwshi preparatlar qollanıw jaqsı nátiyje beredi.

Ǵawasha maydanlarında agrotexnikalıq ilajlar óz waqtında hám sapalı ámelge asırılǵanda, sonıń ishinde, ǵawashanı shólletpey suwǵarılǵanda órmekshiniń kóbeyiwin hám keń tarqalıp ketiwiniń aldın aladı.

Sonday-aq, quramında mikroelementli tóginler hám ósiwdi basqarıwshı preparatlar menen óz waqtında qayta islewler ótkerilgende ǵawashanıń zıyankeslerge hám keselliklerge shıdamlılıǵı artadı, 15-20 kúnge rawajlanıwı tezlesedi hám ónimdarlıqtıń 25-30 procentke artıwına tiykar jaratadı.

SEGIZINSHIDEN, JABIS ÓTLERGE QARSI GLIFOSAT GERBICIDI MENEN ISLEW.

Búgingi kúnde paxta maydanlarında jabayı shóplerdiń kóbeyiw jaǵdayları kóp ushıraspaqta. Bunıń ushın, gerbicidke shıdamlı sırt el ǵawasha sortları maydanlarında glifosat quramındaǵı gerbicidin qollanıw nátiyjeli esaplanadı.

Glifosat jergilikli ǵawasha sortları hám de bir genli shet yel sortları (glifosatqa shıdamsız) ushın qáwipli bolıp, ósimliktiń nabıt bolıwına alıp keledi. Bul zattan tek ǵana arnawlı genetikalıq jaqtan ózgertilgen glifosatqa shıdamlı (Gt-genli) ǵawasha sortlarında paydalanıw múmkin.

ESLETPE!!!

Birinshi gezekte glifosatqa shidamlı paxta sortları egilgen hám 3-4 shin japıraq shiqqan maydanda arnawlı 10 m2 (10x10-1 sotix) sınaw uchastkası ajıratıp alınadı.

Usı 1 sotix maydanı ushın 30-40 grammda 20-30 litr isshi yeritpe tayarlanıp, ajıratıp alınǵan maydanda isshi yeritpeni qol apparatı járdeminde qollanıp kóriw kerek.

Eger jumısshı eritpe sebilgen maydanda ǵawashanıń rawajlanıw fazalarında unamsız ózgerisler (stress, ósiwden toqtaw, japıraqlardıń sarǵayıwı, nabıt bolıwı sıyaqlı) baqlanbasa - qalǵan maydanlar ushın belgilengen normalarda tayarlanǵan eritpeni qollanıw usınıs etiledi.

Bársheńizdi joqarıdaǵı ilajlardı óz waqtında ámelge asırıwǵa shaqırıp, ekonomikamızdı kóteriwge, ana jurtımızdıń jáne de abat bolıwı ushın múnásip úlesińizdi qosıwǵa jáne "Dolzarb bir oylik"te paxtanı óz múddetlerinde tárbiyalawǵa hám joqarı zúráát alıwǵa shaqıramız!

Ózbekstan fermerler keńesi.