Janılǵı-energetika tarmaǵın orta hám uzaq múddetli keleshekte rawajlandırıw rejeleri kórip shıǵıldı

Energetika sisteması ekonomikalıq ósim, investiciyalıq belsendilik hám xalıqtıń abadanlıǵın támiyinlewdiń áhmiyetli faktorlarınan biri bolıp esaplanadı.

Sońǵı jılları tarawǵa jeke menshik sektor hám sırt el investorları keńnen tartılıp, jańa generaciya quwatlıqların qurıw, qayta tikleniwshi energiya dereklerin rawajlandırıw hám tarmaqlardı modernizaciyalaw boyınsha iri joybarlar ámelge asırıldı. Bul baǵdardaǵı reformalar nátiyjesinde quyash hám samal elektr stanciyalarınıń ulıwma quwatlılıǵı 6,3 gigavattan astı. Gidroelektr stanciyalarınıń sanı 100 den artıp, olardıń ulıwma quwatlılıǵı 2,5 gigavattqa shamalastı. Qayta tikleniwshi energiya derekleriniń keńeyiwi esabınan hár jılı úlken muǵdarda tábiyiy gaz únemlenbekte.

2030-jılǵa barıp, mámleket ekonomikasınıń kólemin 300 milliard dollarǵa jetkeriw maqset etilgen, xalıq sanı bolsa 41 millionnan artıwı kútilmekte. Sanaattıń ózinde elektr energiyasınan paydalanıw 2030-jılǵa shekem 38 milliard kilovatt-saattan 53,5 milliard kilovatt-saatqa shekem ósiwi prognoz etilmekte. Elektromobiller hám data-oraylardıń rawajlanıwı da sistemaǵa qosımsha júkleme beredi.

Sol sebepli generaciya quwatlıqların talaptan burın rawajlandırıw, elektr tarmaqlarınıń ótkeriwsheńligin arttırıw hám jeterli rezerv quwatlıqlardı qáliplestiriw zárúr ekenligi atap ótildi.

Rejege bola, 2030-jılǵa barıp, mámlekettegi generaciya quwatlıqları 46,1 gigavattqa jetkerilip, jılına derlik 129 milliard kilovatt-saat elektr energiyasın islep shıǵarıw imkaniyatı jaratıladı. 2035-jılda bolsa quwatlılıqlardı 57,2 gigavattqa, jıllıq generaciyanı 154,7 milliard kilovatt-saatqa jetkeriw názerde tutılǵan.

Prezentaciyada elektr energiyasınan paydalanıwdıń túrli ósim scenariyleri de kórip shıǵıldı.

Esap-sanaqlarǵa bola, tutınıw ortasha óskende 2030-jılǵa shekem generaciya hám talap arasında jeterli teń salmaqlılıq saqlanadı. Biraq ekonomika, sanaat, elektr transportı hám sanlı infrastruktura tez pátlerde rawajlanǵan jaǵdayda qosımsha generaciya quwatlıqlarına talap payda boladı.

Mámleketimiz basshısı energetika tarawındaǵı rejeler ekonomikanıń joqarı ósim pátlerin esapqa alǵan halda qáliplestiriliwi, sistemada bárqulla jeterli rezerv quwatlılıǵı bolıwı shárt ekenligin atap ótti.

Sonnan kelip shıǵıp, qosımsha samal elektr stanciyaların hám energiyanı saqlaw sistemaların qurıw, ámelge asırılıp atırǵan quyash hám samal energetikası joybarların jedellestiriw boyınsha usınıslar kórip shıǵıldı.

Házirgi waqıtta ekonomikalıq nátiyjeliligi tómen, qarjılandırıw deregi anıq bolmaǵan yamasa uzaq waqıttan berli keshigip atırǵan ayırım joybarlardı qayta kórip shıǵıw zárúr ekenligi atap ótildi. Jańa quwatlıqlardı tańlawda tek ǵana olardıń kólemi emes, al elektr energiyasınıń ózine túser bahası, tarmaqqa jalǵanıw imkaniyatı, energiya saqlaw sistemaları menen sáykesligi hám ulıwma energobalansqa tásiri tiykarǵı faktor bolatuǵını belgilendi.

Qayta tikleniwshi energiya derekleriniń úlesi artıp barǵan sayın energiya saqlaw sistemalarınıń áhmiyeti de artpaqta.
Bunday sistemalar kúndiz quyash hám samal stanciyalarında islep shıǵarılǵan elektr energiyasın jıynap, onı keshki joqarı júkleme waqtında tarmaqqa uzatıw imkaniyatın beredi. Bul dástúriy elektr stanciyalarında qosımsha gaz jaǵıw zárúrligin azaytıp, pútkil sistemanıń turaqlılıǵın arttıradı.

Házirgi waqıtta energiyanı saqlaw sistemaları boyınsha ulıwma quwatlılıǵı 4,2 gigavatt bolǵan 26 joybar qáliplestirilgen. Olardan 17 si ámelge asırıw basqıshında. 2030-jılǵa shekem usı baǵdarda qosımsha jańa joybarlardı qáliplestiriw usınıs etildi.

Prezidentimiz generaciya quwatlıqların kóbeytiw menen birge olardı tutınıwshılarǵa jetkerip beretuǵın magistral tarmaqlar hám podstanciyalardı da aldınnan qurıw zárúr ekenligin kórsetip ótti.

2030-jılǵa shekem 9220 kilovoltlı hám 7500 kilovoltlı jańa podstanciya qurıw, derlik 5 mıń kilometr jańa elektr uzatıw tarmaqların qurıw rejelestirilgen. Bul jańa elektr stanciyalarınıń energosistemaǵa jalǵaw, aymaqlar arasında quwatlılıq almasıwların keńeytiw imkanın beredi.

Atap aytqanda, 2027-2029-jıllarda bir qatar strategiyalıq 500 kilovoltlı elektr uzatıw tarmaqları hám jańa podstanciyalardı iske qosıw názerde tutılǵan. Prezentaciyada olardıń qurılıs jaǵdayı, qarjılandırıw máseleleri hám bar keshigiwlerdi saplastırıw ilajları ayrıqsha kórip shıǵıldı.

Qaraqalpaqstanda qayta tikleniwshi energiyanıń úlken potencialınan paydalanǵan halda sanlı ekonomika ushın jańa infrastrukturanı jaratıw máselesi de dodalandı.

Aymaqta perspektivalı samal elektr stanciyaların 1 gigavatt quwatlılıqtaǵı data-oraylar menen baylanıstırıw, bul ushın jańa 220 kilovoltlı podstanciya hám elektr uzatıw tarmaqların qurıw usınıs etildi. Bul infrastruktura jańa data-oraylardı energosistemaǵa integraciyalaw, joqarı texnologiyalı investiciyalardı tartıw hám aymaqtıń qolda bar energetikalıq potencialınan nátiyjeli paydalanıw imkaniyatın beredi.

Prezentaciyada tarawdaǵı investiciyalıq joybarlardı qáliplestiriw hám ámelge asırıw sistemasın túp-tiykarınan ózgertiw boyınsha usınıslarǵa ayrıqsha itibar qaratıldı.

Ámelde kóp jaǵdaylarda joybar investordıń baslaması menen baslanadı. Jer maydanı, tarmaqqa jalǵanıw, texnikalıq shártler, tarif hám investiciya kelisimleri túrli uyımlar menen óz aldına kelisiledi. Bul bolsa processlerdiń sozılıwına, uyımlardıń funkciyalarınıń tákirarlanıwına hám ayırım joybarlardıń sistema talabı menen jeterli dárejede baylanıspawına alıp kelmekte.

Sonlıqtan, jańa basqarıw modeli usınıs etildi.

Endi energetika joybarları, bárinen burın, ekonomika, xalıq hám aymaqlardıń keleshektegi talabınan kelip shıǵıp qáliplestiriledi. Dáslep talap anıqlanadı, keyin zárúr generaciya hám infrastruktura quwatlıqları rejelestiriledi. Jer maydanı, tarmaqqa jalǵanıw noqatı hám texnikalıq sheshimleri aldınnan tayar bolǵan joybar qáliplestirilip, investor ashıq hám básekili tańlaw tiykarında anıqlanadı.

Onda hár bir uyımnıń wazıypası hám juwapkershiligi anıq belgilenedi. Ekonomika hám qarjı ministrligi talap prognozın qáliplestiredi, Energetika ministrligi strategiyalıq rejelestiriw hám texnikalıq siyasat ushın juwap beredi, Energetika bazarın rawajlandırıw hám tártipke salıw agentligi bazar qatnasıqları hám tariflerdi tártipke saladı. Investiciyalar tarawına juwapker uyımlar investorlardı ashıq tańlaw tiykarında tartadı, jergilikli hákimlikler bolsa jer hám zárúr infrastruktura máselelerin sheshedi.

Sonday-aq, aymaqlar hám tarmaqlar kesiminde energiya resurslarına bolǵan talaptıń anıq prognozın qáliplestiriw, usı tiykarda hár jılı jańalanatuǵın úsh jıllıq investiciyalıq rejelerdi qabıl etiw usınıs etildi. Bul generaciya quwatlıqları, elektr tarmaqları hám zárúr infrastrukturanı óz-ara muwapıq halda aldınnan rejelestiriw imkaniyatın beredi.

Uzaq múddetli keleshekte bolsa 2050-jılǵa shekem janılǵı-energetika resursları menen támiyinlew koncepciyasın islep shıǵıw názerde tutılǵan. Onda milliy resurs potencialı, demografiyalıq hám ekonomikalıq ósiw, energiya nátiyjeliligi, qayta tikleniwshi hám atom energetikasın rawajlandırıw, sonday-aq, energetika qáwipsizligin támiyinlew máseleleri kompleksli esapqa alınadı.

Koncepciyanı hár bes jılda qayta kórip shıǵıw usınıs etildi.

Mámleketimiz basshısı energetikada hár bir jańa joybar ekonomika hám xalıqtıń uzaq múddetli talabına xızmet etiwi, óndiris, tarmaq júklemesi hám tutınıw arasında turaqlı teń salmaqlılıq támiyinleniwi kerek ekenligin atap ótti.

Juwapkerlerge ámelge asırılıp atırǵan iri joybarlardı belgilengen múddetlerde iske qosıw, keshigip atırǵanları boyınsha investorlar menen anıq ilajlar kóriw, generaciya quwatlıqları menen elektr tarmaqların teń salmaqlı rawajlandırıw, energiyanı saqlaw sistemaların keńeytiw jáne tarawda jańa rejelestiriw hám basqarıw modelin engiziw boyınsha tiyisli tapsırmalar berildi.