Mádeniyat hám kórkem óner wákillerine joqarı húrmet dóretiwshilik áleminde jańa sheklerdi ashadı

Sonday-aq, mámleketimiz basshısınıń qatnasıwında mádeniyat, kórkem óner hám ádebiyat tarawlarınıń bir topar xızmetkerlerine mámleketlik sıylıqlardı tapsırıw máresimi bolıp ótti.

Ushırasıwda ádebiyat, mádeniyat hám kórkem óner ǵayratkerleri, shayır hám jazıwshılar, aktyor, dramaturg hám rejissyorlar, qosıqshı, sazende hám kompozitorlar, xudojnik, músinshi, ónermentler, kórkem ónertanıwshı ilimpazlar qatnastı.

Mámleketimiz basshısı sóziniń basında mádeniyat hám kórkem óner xalıqtıń ruwxıy dúnyasın bayıtıwda, jámiyetlik oy-pikir hám jaslar tárbiyasında sheksiz orın iyeleytuǵının atap ótti.

Búgin dúnyada insannıń sanasın hám qálbin iyelew ushın gúres kúsheyip atırǵanı, bunday sharayatta kitap, teatr, kino, muzıka hám ádebiyat jámiyettiń ruwxıy immunitetin bekkemleytuǵın eń tásirsheń qurallar ekeni atap ótildi.

Ushırasıwǵa tayarlıq procesinde dóretiwshiler menen sóylesilgeni, mádeniyat hám kórkem óner obektlerindegi jaǵday úyrenilgeni atap ótildi. Mámleketimiz basshısı búgingi sóylesiw tarawdaǵı mashqalalarǵa sheshim tabıw, ádebiyat, mádeniyat, kórkem óner hám kreativ ekonomikada jańa ortalıq jaratıwǵa qaratılǵanın bildirdi.

Bárinen burın, dóretiwshilerdi xoshametlew hám jas talantlılardı qollap-quwatlaw boyınsha jańa sistema engiziletuǵını belgilendi. Teatr, kino, ayaq oyın, opera, folklor, estrada, akademiyalıq hám milliy saz ásbapları, súwretlew hám ámeliy kórkem óner sıyaqlı 21 baǵdar boyınsha dóretiwshilik birlespeler shólkemlestiriledi. Olarǵa ustaz dóretiwshiler, ministrler hám iri kompaniyalardıń basshıları járdemshi basshı boladı.

Bul birlespeler rayonlardaǵı muzıka mektepleri hám kórkem óner jámáátleri menen islesip, jas talantlılardı anıqlaw, máhálle – rayon – wálayat – respublika basqıshlarında tańlawlar ótkeriw, jeńimpazlardı gastrol saparları, festivallar hám xalıqaralıq tańlawlarda qollap-quwatlaw menen shuǵıllanadı.

Hár jılı “Milliy dóretiwshiler qurıltayı” ótkeriledi. Qurıltayda jıl dawamında eń jaqsı nátiyje kórsetken dóretiwshilerdiń kórkem óner kesheleri shólkemlestirilip, olar múnásip sıylıqlanadı.

Atap aytqanda, muzıka tarawında jańa shıǵarmalar jaratqan, xalıqaralıq tańlawlarda jeńimpaz bolǵan yamasa shıǵarmaları mámleketlik hám xalıqaralıq saxnalarda atqarılıp atırǵan qosıqshı, sazende hám kompozitorlar, ádebiyat tarawında bolsa shıǵarmaları keńnen tán alınǵan, úlken tirajda basıp shıǵarılǵan, teatr hám kinoda saxnalastırılǵan shayır, jazıwshı hám dramaturgler xoshametlenedi.

Bunday dóretiwshilerge jıl dawamında hár ayda 5 million sumnan gonorar beriledi, olar Ózbekstan boylap samolyot, poezd hám jámiyetlik transporttan biypul paydalanadı. Qánigelestirilgen medicina oraylarında emleniw qárejetleri byudjetten qaplanadı, olardıń sheberlik mektepleri hám dóretiwshilik úyleri shólkemlestiriledi.

Jas talant iyelerin hám olardıń ustazların qollap-quwatlaw boyınsha da áhmiyetli ilajlar belgilendi. 1-sentyabrden baslap respublikalıq tańlaw jeńimpazlarına 100 million sum, abıraylı xalıqaralıq tańlaw jeńimpazlarına 300 million sumǵa shekemgi sıylıq beriledi, olardıń qatnasıw qárejetleri tolıq qaplanadı. Ustaz hám trenerlerdiń aylıq miynet haqısına 100 procentke shekem ústeme tólenedi.

Hár jılı 100 jas mámleket esabınan sırt el mádeniyat hám kórkem óner mákemelerinde bilim alıwǵa jiberiledi. Jas talantlılardı anıqlaw, prodyuserlik baslamaların qollap-quwatlaw maqsetinde “Dóretiwshilikke investiciya” qorı shólkemlestirilip, oǵan jılına 200 milliard sum ajıratıladı.

Dóretiwshilerdiń avtorlıq huqıqın qorǵaw máselesine ayrıqsha itibar qaratıldı. Ádebiyat, mádeniyat hám kórkem óner tarawında jaratılǵan hár bir ónim dóretiwshiniń intellektuallıq múlki ekenligi, hár bir kórkem shıǵarma, muzıka hám qosıq avtorǵa dáramat keltiriwi zárúr ekenligi atap ótildi. Juwapkerlerge avtorlıq huqıqın kepillikli qorǵaytuǵın sistema islep shıǵıw tapsırıldı.

Ádebiyat tarawı wákilleri ushın da jańa imkaniyatlar jaratıladı. Shayır hám jazıwshılarǵa jılına keminde 50 eń saylandı shıǵarma ushın dóretiwshilik buyırtpa beriledi. Hár jılı ózbek ádebiyatınıń 10 eń jaqsı shıǵarması shet tillerge awdarmalanıp, avtorlardıń qatnasıwında shet ellerde prezentaciyalar ótkeriledi. Jazıwshılar awqamınıń usınısı tiykarında basıp shıǵarılatuǵın kitaplardıń qaǵaz benen baylanıslı qárejetleri mámleket tárepinen qaplanadı.

Dóretiwshilerdi sociallıq qollap-quwatlaw boyınsha da bir qatar jeńillikler belgilendi. Hár jılı 1 mıń shayır hám jazıwshıǵa, mádeniyat hám kórkem óner wákiline, muzey xızmetkeri hám xudojniklerge turaq jay alıw ushın ipoteka kreditiniń dáslepki tóleminiń 50 procenti qaplap beriledi.

Basqa aymaqtan kelip islep atırǵan taraw wákillerine turaq jay ijarası qárejetleri ushın Tashkent qalasında ayına 2,5 million sumǵa shekem, wálayatlarda 1 million 600 mıń sumǵa shekem kompensaciya tólenedi.
Hár jılı jumısında jaqsı nátiyjege erisken 1 mıń taraw xızmetkeri mámleketlik medicinalıq qamsızlandırıw qorı esabınan biypul emlenedi, jáne 2 mıń dóretiwshige mámleket tárepinen medicinalıq qamsızlandırıw paketi beriledi. Keminde 10 jıl islegen xızmetkerlerge kásiplik awqamları sanatoriyalarına biypul jollama beriledi.

Qosıq hám ayaq oyın ansambllerin qollap-quwatlaw maqsetinde 1-sentyabrden baslap olardaǵı barlıq xızmetkerlerdiń miynet haqısı 2 esege arttırıladı. Ayaq oyın sheberleri ushın pensiyaǵa shıǵıwda talap etiletuǵın ayaq oyın stajı 20 jıldan 15 jılǵa qısqartıladı. Jańa Tashkentte qurılısı baslanǵan Maqom orayınıń janında zamanagóy Ayaq oyın sarayın qurıw usınısı alǵa qoyıldı.

Kompozitor hám melodistlerdiń jumısın qarjılandırıw, olardı materiallıq xoshametlew sisteması da qayta kórip shıǵıladı. Hár jılı olarǵa opera, simfoniya sıyaqlı klassikalıq hám zamanagóy janrlar boyınsha keminde 20 jańa shıǵarma jaratıw ushın mámleketlik buyırtpa beriledi.

Mámleketimiz basshısı jámiyetimizde milliy ruwxtı bekkemlewdiń áhmiyetine ayrıqsha toqtap ótti. Búgin xalıqtı ilhamlandıratuǵın ádebiyat, jaslarǵa maqtanısh baǵıshlaytuǵın kino, júreklerdi tolqınlandıratuǵın muzıka, adamdı ózin-ózi ańlawǵa shaqıratuǵın teatr kerek ekenligi atap ótildi.

Internet hám sociallıq tarmaqlar turmısımızda áhmiyetli orın iyelep atırǵan házirgi dáwirde dóretiwshi zıyalılardıń sanlı maydandaǵı hawazı jáne de bálentirek jańlawı zárúr ekenligi atap ótildi.

Mádeniy ilajlarǵa talaptı arttırıw maqsetinde de jańa mexanizmler engiziledi. Hár jılı 500 mıń muǵallim, shıpaker, mámleketlik xızmetker, belsendi oqıwshı hám studentlerge, sonday-aq, 100 mıń járdemge mútáj shańaraq hám mayıplıǵı bar balalarǵa teatr, kino hám koncertlerge biypul vaucherler beriledi.

1-iyulden hár bir rayon hám máhállede koncert-tamasha ilajların ótkeriw qárejetiniń 20 procentke shekemgi bólegi byudjetten qaplanadı. Koncert-tamasha, jeke menshik teatr, kinematografiya, balalar kontenti, mádeniyat hám kórkem óner baǵdarındaǵı jeke menshik bilimlendiriw shólkemleri bir qatar salıqlardan azat etiledi. Ádebiyat, mádeniyat hám kórkem ónerdi rawajlandırıwǵa baǵdarlanǵan qáwenderlik qarjıları da salıqqa tartılmaydı.

Wálayat hákimlikleri janında óz aldına direkciyalar shólkemlestirilip, olar koncert, teatr hám mádeniyat saraylarınıń zallarınan nátiyjeli paydalanıw, hár kúni mádeniy ilajlar ótkeriw ushın juwapker boladı.
Teatr tarawında da keń imkaniyatlar jaratıladı. Ótken jılı Áliysher Nawayı atındaǵı teatrǵa finanslıq, dóretiwshilik hám shólkemlestiriw máselelerin erkin sheshiw wákilligi berilgeni jaqsı nátiyje kórsetkeni atap ótildi. Bir jılda spektakllerdiń sanı 1,5 esege, tamashagóyler bolsa 2 esege kóbeygen. Endi bul tájiriybe Muqimiy, Berdaq hám Milliy quwırshaq teatrlarına da engiziledi.

Jeke menshik teatrlar hám teatr-studiyaların qollap-quwatlaw maqsetinde 1-sentyabrden baslap hár jılı 50 saxnalıq shıǵarma jaratıw qárejeti mámleket tárepinen qaplap beriledi. Olarǵa mámleketlik mádeniyat obektleri biypul paydalanıw ushın ajıratıladı, jeke menshik imarat ijaraǵa alınǵanda ayına 20 million sumǵa shekemgi qárejet byudjetten qaplanadı. Spektakller ushın satılǵan hár bir biletke byudjetten qosımsha gonorar tólew sisteması engiziledi.

Kino tarawın rawajlandırıw boyınsha da áhmiyetli wazıypalar belgilendi. “Ózbekfilm”ge milliy status berilip, ol jergilikli hám xalıqaralıq kinoindustriyaǵa xızmet kórsetetuǵın oraylıq kinokoncernge aylandırıladı. Milliy filmlerdi xalıqaralıq bazarlarǵa alıp shıǵıw maqsetinde globallıq kinoplatformalar menen birge islesiw kúsheytiledi.

Mámleketlik buyırtpa tiykarında film jaratıwda úgit-násiyatlaw hám reklama qárejetleri ushın film byudjetiniń 30 procentine shekem qarjı ajıratıladı. Mámleketlik buyırtpa tiykarında jaratılǵan filmlerdi kórsetiwden túsken qarjınıń 50 procenti prodyuser hám dóretiwshilik toparǵa qosımsha xoshamet sıpatında beriledi. “Altın qumay” milliy kino prezentaciyasınıń abırayın jańa basqıshqa kóteriw ushın hár jılı 5 milliard sum ajıratıladı.

Kreativ ekonomikanı rawajlandırıw ayrıqsha baǵdar sıpatında belgilendi. Jaqın jıllarda mádeniyat hám kórkem ónerde qosımsha qundı kóbeytiw arqalı kreativ ekonomikanıń kólemin 145 trillion sumǵa jetkeriw maqset etilgen. Usı maqsette tarawdıń huqıqıy tiykarı jaratılǵan, Kreativ industriya parki rezidentleri ushın óz aldına salıq rejimi engizilgen. Shayxontohur rayonı hám Nókis qalasında iri kreativ parklerdiń qurılısı baslanǵan.

Ónermentshilik ónimlerine zamanagóy dizayn alıp kiriw arqalı olardıń qosımsha qunın 5-10 esege arttırıw boyınsha joybarlar ámelge asırıladı. Xalıqaralıq dizaynerler menen birge islesiw keńeytilip, Evropa, AQSh, Qubla hám Shıǵıs Aziya, Jaqın Shıǵıs mámleketlerinde kórgizbeler kóbeytiledi. Hár bir aymaqta jıl dawamında mega-ilajlar shólkemlestiriw boyınsha baǵdarlama islep shıǵıladı.

Ushırasıwda mádeniyat hám kórkem óner tarawında bilimlendiriw sistemasın jetilistiriw máselesi de hár tárepleme dodalandı. Ulıwma bilim beriw mekteplerinde muzıka, súwretlew óneri hám texnologiya sabaqları “Art” oqıw baǵdarlaması tiykarında jańalanadı. Jańa oqıw jılınan hár bir wálayattaǵı 10 nan ulıwma bilim beriw mektebinde tájiriybe tárizinde “Art”baǵdarı engiziledi.

Onda baslawısh klasslarda balalardı súwret, muzıka hám oyınlar arqalı dóretiwshilikke qızıqtırıw, joqarı klasslarda bolsa dizayn, grafika, jasalma intellekt hám kreativ joybarlar menen islew kónlikpelerin qáliplestiriw názerde tutıladı.

Elimizdegi 326 muzıka hám kórkem óner, 29 qánigelesken mektepte 95 mıń ul-qız bilim alıp atırǵanı atap ótildi. Bul mákemeler ushın anıq nátiyjelilik kórsetkishleri islep shıǵıladı. Muzıka mektepleriniń pitkeriwshileri óz baǵdarınan tısqarı qosımsha bir milliy ásbaptı biliwi talap etiledi.

Jańa oqıw jılınan 326 muzıka hám kórkem óner mektebi muǵallimleriniń aylıǵı ulıwma bilim beriw mektepleriniń muǵallimleri menen teńlestiriledi. Ulıwma bilim beriw hám muzıka mektebi muǵallimleriniń miynet haqısına oqıwshılarınıń saz ásbapların qay dárejede atqaratuǵınına qarap, 20 procentke shekem ústeme tólenedi. Keminde 1,5 million oqıwshını muzıka hám kórkem ónerge tartıw wazıypası qoyıldı.

Hár bir ulıwma bilim beriw mektebinde muzıka hám kórkem óner baǵdarında keminde 4 dógerek shólkemlestiriledi. Milliy saz ásbabın satıp alǵanlarǵa qárejettiń 30 procenti qaplap beriledi. Imkaniyatı sheklengen jaslar ushın aymaqlarda “Inklyuziv dóretiwshilik ustaxanalar” shólkemlestiriledi hám bul baǵdarǵa hár jılı 30 milliard sum ajıratıladı.

Kadrlar tayarlaw sisteması da qayta kórip shıǵıladı. Jańa oqıw jılınan qánigelesken mekteplerge oqıwshılar muzıka baǵdarında 5-klasstan, ayaq oyın, teatr hám kórkem óner boyınsha 9-klasstan qabıl etiledi. Muzıka hám kórkem óner, Estrada hám cirk texnikumları Mádeniyat ministrligi sistemasına ótkerilip, olarǵa joqarı mektep statusı beriledi. Olarda oqıw procesi úsh jıllıq baǵdarlama tiykarında shólkemlestiriledi.

Mádeniyat hám kórkem óner baǵdarındaǵı joqarı oqıw orınlarında “dual bilimlendiriw” jolǵa qoyıladı. Hár bir studentke belgili dóretiwshiler biriktirilip, olar jaslardı koncert, teatr hám tamashalarda qatnasıw arqalı úlken saxnaǵa tayarlaydı. Bilimlendiriw baǵdarlamalarına “Art-menedjment”, “Kreativ industriya”, “Joybarlardı kommerciyalastırıw” sıyaqlı zamanagóy temalar kirgiziledi. Studentlerdiń startap joybarları ushın 10 joqarı oqıw ornına 50 milliard sum ajıratıladı.

Taraw xızmetkerleriniń mamanlıǵın arttırıw hám qayta tayarlaw boyınsha bir pútin sistema jaratıladı. Bar oraylar negizinde Mádeniyat ministrligi sistemasında mamanlıq arttırıw hám qayta tayarlaw institutı shólkemlestiriledi. Bul institut ulıwma bilim beriw mekteplerindegi muzıka muǵallimleriniń mamanlıǵın arttırıw ushın da juwapker boladı.
– Búgin dúnyada qanday qáwipli jaǵday, qarama-qarsılıq hám kelispewshilikler júz berip atırǵanın kórip turmız. Bunday jaǵdayda biz ushın milliy birlik hám awızbirshilik hár qashanǵıdan da áhmiyetli. Bul baǵdarda sizler eń aldınǵı qatarda turıp, haqıyqıy watansúyiwshilik, milletke sadıqlıq hám pidayılıq pazıyletlerińiz benen jaslarımızǵa, pútkil xalqımızǵa úlgi bolatuǵınıńızǵa isenemen, – dedi Prezidentimiz.

Mámleketimiz basshısı taraw wákilleri menen qızǵın sóylesti, olardıń pikir-usınısları menen baslamaların tıńladı.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 28-maydaǵı pármanı menen mádeniyat, kórkem óner hám ádebiyat tarawlarınıń bir topar xızmetkerleri mámleketlik sıylıqlar menen sıylıqlanǵan edi.

Xalıqaralıq kongress orayında usı sıylıqlardı saltanatlı tapsırıw máresimine Prezident Shavkat Mirziyoev qatnastı.
Mámleketimiz basshısı ilajda shıǵıp sóylep, elimizdiń qúdireti tek ǵana ekonomikalıq kórsetkishler emes, al onıń mánawiyatı, mádeniyatı, ádebiyatı hám kórkem óneri menen de belgilenetuǵının atap ótti.
– Qaysı xalıqtıń ádebiyatı bay, muzıkası júrekke jaqın, teatrı turmıstan alınǵan, kinosı tásirsheń, kórkem óneri tartımlı bolsa, sol xalıqtıń hawazı dúnyada bálent jańlaydı, – dedi Prezident.

Usı mánide, Jańa Ózbekstandı qurıw jolında insan qálbin tárbiyalatuǵın úlken ruwxıy mákan jaratılıp atırǵanı atap ótildi. Bul baǵdarda zıyalılar, jazıwshı hám shayırlar, mádeniyat hám kórkem óner ǵayratkerleri, kreativ taraw wákilleriniń ornı sheksiz ekeni atap ótildi.

Dóretiwshilerdiń pidákerlik miyneti nátiyjesinde jámiyetimizde milliy ruwx bekkemlenip, xalqımızdıń sana-sezimi joqarılap, jaslardıń kewlinen jaqsılıq, watansúyiwshilik hám adamgershilik sezimleri tereń orın alıp atırǵanı ayrıqsha atap ótildi.

Mámleketimiz basshısı tarawdıń 167 aldıńǵı wákili joqarı mámleketlik sıylıqlar menen sıylıqlanǵanın qanaatlanıwshılıq penen atap ótti. Olardıń arasında uzaq jıllar jemisli miynet etip, xalqımızdıń mádeniy, kórkem hám intellektuallıq potencialın joqarılatıwǵa úlken úles qosqan jazıwshı hám shayırlar, qosıqshı hám sazendeler, ayaq oyın sheberleri, opera atqarıwshıları hám kompozitorlar, teatr, kino hám cirk kórkem óneri ǵayratkerleri, baqsılar hám askiyashılar, ónerment hám xudojnikler, mádeniy miyras, muzey hám kitapxana xızmetkerleri, ustaz hám muǵallimler bar ekenligi bárshemizge maqtanısh baǵıshlaytuǵını atap ótildi.

Sonıń menen birge, búgin aramızda bolmasa da, sózi, qosıq-namaları, dóretiwshiligi hám pútkil turmısı menen xalqımızdıń qálbinde máńgi jasap kiyatırǵan ádebiyat, mádeniyat hám kórkem óner ǵayratkerleriniń muqaddes esteligine joqarı húrmet kórsetildi. Olardıń 24 i mámleketlik sıylıqlar menen qaytıs bolǵanınan soń sıylıqlandı.

– Elimizdegi hár bir insannıń, hátteki olar ótip ketken bolsa da, xızmetlerine múnásip húrmet kórsetiw de biziń ruwxıy minnetimiz bolıp esaplanadı. Bul ata-babalarımızdıń esteligin joqarı qádirleytuǵın xalqımızdıń kewlindegi is boldı, – dedi mámleketimiz basshısı.

Máresimde Prezidentimiz sıylıq iyelerine húrmetli ataqlar, orden hám medallardı saltanatlı túrde tapsırdı.
Mámleketimiz basshısı sıylıqlanǵanlardı pútkil xalqımız atınan qızǵın qutlıqlap, joqarı itibar olardı jańadan-jańa dóretiwshilik jetiskenliklerge ilhamlandıratuǵının isenim menen atap ótti.

Sıylıqlanǵanlar joqarı húrmet hám itibar, mádeniyattıń rawajlanıwı hám dóretiwshilerge jaratılıp atırǵan keń sharayatlar ushın mámleketimiz basshısına minnetdarshılıq bildirdi.