Ekologiyalıq turaqlılıqtı támiyinlew hám aymaqlardıń jasıl álemin bayıtıw boyınsha áhmiyetli qádem taslandı

Dúnyanıń ekologiyalıq kórinisi quramalasıp baratırǵanına kónligip atırǵanlar bar. Bul baǵdardaǵı mashqalalardı sheshiwge hár tárepleme háreket etip atırǵanlar qansha. Bul baǵdardaǵı háreketlerde xalıqtıń qádiriyatları hám zamanagóy kózqaraslar úylesse nátiyje kútilgenindey boladı.

Usı kózqarastan, xalıqaralıq ekspertler Ózbekstanda izbe-izlik penen ámelge asırılıp atırǵan “Jasıl mákan” ulıwma milliy joybarın ayrıqsha tán almaqta. Bul tek ǵana nál egiw kampaniyası emes, al keleshek áwladlar ushın múnásip jasaw ortalıǵın jaratıwǵa qaratılǵan strategiyalıq baǵdarlama ekenin atap ótpekte.

Prezidentimizdiń usı jıl 25-martta qol qoyılǵan “Jasıl mákan” ulıwma milliy joybarınıń nátiyjeliligin bunnan bılay da arttırıw ilajları haqqında”ǵı pármanı bul sistemanı sapa jaǵınan jańa basqıshqa alıp shıǵadı. Hújjet aymaqlardıń tek ǵana landshaft kórinisin emes, al salamat ekologiyalıq jaǵdayın qáliplestiriwde áhmiyetli huqıqıy tiykar bolıp xızmet etedi.

Pármanǵa bola, jaqın keleshekte respublikanıń barlıq aymaqlarındaǵı belgili maydanlarda botanika hám dendrologiya baǵları shólkemlestiriletuǵını belgilendi. Bul álbette mámlekettiń ekologiyalıq kartasında túpkilikli burılıs jasaydı. Bunday qánigelestirilgen parkler tek ǵana dem alıw ornı emes, al qala hám awıllarımızda “tábiyiy filtr” wazıypasın atqaradı.

Mámleketimiz basshısı “Jasıl mákan” ulıwma milliy joybarı sheńberindegi ilajda shıǵıp sóylep, xalqımız ázelden Nawrız kúnlerinde, shańaraqta perzent tuwılǵanda qıytaq jerine, maydan hám qıyabanlarǵa, jol shetlerine jaqsı niyet penen nál egip, gúl hám rayxanlar egetuǵının atap ótti.

Mine, usı iygilikli qádiriyatlar tiykarında sońǵı bes jıldan berli “Jasıl mákan” ulıwma milliy joybarı ámelge asırılıp, hár jılı 200 million túp nál egilip kelinbekte.

Xalqımızdıń sana-seziminde terek egiw ápiwayı miynet procesi emes. Bul keleshekke qoyılǵan ruwxıy qoltańba esaplanadı. Bunıń menen “Jaqsıdan baǵ qaladı” degen ibratlı maqset perzentlerdiń sanasına jáne de bekkem ornaydı.

“Jasıl mákan” joybarı áne usı eski qádiriyatlarımızdıń zamanagóy reformalar menen aralasqan bir kórinisi bolmaqta. Hár bir egilgen nál tábiyatqa jáne bir ómir baǵıshlaydı. Hár bir nál watanlaslarımızdıń ana jerge bolǵan sheksiz muhabbatı hám juwapkershiliginiń kórinisi boladı. Aymaqlarda jańadan qurılıp atırǵan dendrologiya baǵları bolsa bul iygilikli dástúrlerdi ilimiy tiykarda ásirlerge mórleydi.

Búgin jerge qadalǵan hár bir nál erteń elimizdiń abadanlıǵına, xalqımızdıń salamatlıǵına xızmet etedi. Bul bolsa “Jasıl mákan” ideyasınıń tek ǵana ekologiyalıq emes, al joqarı adamgershilik hám ruwxıy áhmiyetke iye ekenin jáne bir márte tastıyıqlaydı.
Ótken dáwirde 2 mıń gektardan aslam maydanda 942 jasıl baǵ hám jasıl jámiyetlik parkler, 47 massivte “Jańa Ózbekstan baǵları” qurıldı. Respublikanıń taw, shól hám tóbelik aymaqlarında 256 mıń gektar toǵay shólkemlestirildi. Araldıń qurıǵan ultanında 2 million gektar maydanda jasıl qaplamalı qorǵaw toǵaylıqları jaratıldı. Samal hám qum-shań boranlarınıń zıyanlı tásiriniń aldın alıw maqsetinde 33 rayonda 60 kilometrlik “jasıl belbew” payda etildi.

Ótken jılı Xojeli, Yangibazar, Ǵijduvon, Balıqshı hám Ahangaran rayonlarında jılına 5,5 million túp sayamanlı terek nállerin jetistiriw imkaniyatın beretuǵın zamanagóy nálxanalar iske qosıldı. Sonday-aq, shólleniwdi azaytıw maqsetinde Qıtay tájiriybesi tiykarında bıyıl birinshi márte Arnasay, Qarakól, Muborak, Karmana hám Nókis rayonındaǵı 50 gektar maydanda suwsızlıqqa shıdamlı galofit baǵları jaratıldı. Atap ótilgenindey, bul jerde jetistirilgen galofit tuqımları keleshekte mıńlaǵan gektar jerlerde shorlanıwdı azaytıw hám topıraq ónimdarlıǵın arttırıwǵa xızmet etedi.

Ulıwma, qısqa dáwirde respublikada jasıllıq dárejesi 8 procentten 14,2 procentke arttı. Ótken háptede Prezidentimiz qol qoyǵan jańa pármanǵa muwapıq, 2030-jılǵa shekem mámleketimizde ulıwma jasıllıq dárejesin 30 procentke, jan basına tuwra keletuǵın jasıl aymaqlardı 10 kvadrat metrge jetkeriw boyınsha úlken shek belgilendi.

Usı maqsette Surxandáryada 10 mıń gektarda “jasıl mákan,” Sırdáryada 84 kilometrlik “jasıl diywal” qurıladı. Qaraqalpaqstanda 1 million gektar, Nawayı hám Buxarada 300 mıń gektardan, Xorezmde 85 mıń gektar shól aymaǵında jańa toǵaylıqlar jaratıladı. Sonday-aq, wálayat hákimleriniń hár biri keminde 100 gektar maydanda botanika hám dendrologiya baǵların, 20 danadan saya-salqın seyil etiw kóshelerin shólkemlestiriwge juwapker boladı.

Ekologiya hám xalıqtıń salamatlıǵı eń áhmiyetli máselege aylanıp atırǵan házirgi sharayatta aymaqqa say terek túrlerin tańlaw hám egiwde Xalıqaralıq molekulyar allergologiya orayınıń usınısları da úlken áhmiyetke iye ekeni atap ótildi.

Usı jıldan hár bir aymaqta “jasıl” texnikumlardıń jumısı jolǵa qoyılıp, dual bilimlendiriw tiykarında jılına 10 mıń qánige tayarlaw baslanadı. Botanika hám dendrologiya baǵları usı texnikum oqıwshıları ushın ámeliyat bazasına, ilimiy xızmetkerler ushın bolsa izertlew maydanına aylanadı.

Prezidentimiz aymaqlarda jasıl baǵlar jaratıw boyınsha xalıq hám deputatlardıń qatnasın jáne de keńeytiwdi usınıs etti. Aldın “Meniń baǵım” baǵdarlaması sheńberinde hár bir joybarǵa byudjetten 250 million sumǵa shekem qarjı berilgen bolsa, endi bul muǵdar 400 million sumǵa arttırıladı. Hár bir jasıl baǵ hám jámietlik park ushın xalıq ózi tańlaǵan, jasaw aymaqlarına jaqın hám eń áhmiyetlisi, suw támiynatı bar orınlardan 1 gektarǵa shekem jer ajıratıladı. Bıyılǵı máwsimnen Nızamshılıq palatasınıń hár bir deputatına da óz okruginde jasıl aymaq hám jasıl baǵ jaratıwı ushın 412 million sumnan qarjı beriledi.

Mámleketimiz basshısı xalqımızda “Jaqsıdan baǵ qaladı,” “Bir nál – mıń bereket,” “Perzent kórseń, toy berseń, terek ek” degen hikmetli sózler biykarǵa aytılmaǵanın atap ótti. Bunday milliy qádiriyatlardıń áhmiyeti búgin hár qashanǵıdan da áhmiyetli bolıp atırǵanı kórsetip ótildi.

Usı múnásibet penen Prezidentimiz máhálle baslıqları, ata hám analarımız, hayal-qızlardıń wákilleri hám barlıq belsendilerdi orınlarda milliy úrp-ádetler, dástúr hám qádiriyatlardı jáne de keńirek úgit-násiyatlawǵa, klublar hám jámáátler shólkemlestirip, hár bir kóshe, shańaraq, jol boylarına nál hám gúller, taw-dalalarǵa terek hám putalar egiwde basshı bolıwǵa shaqırdı.

Paytaxtımızda 108 gektar maydanda Milliy dendrologiya baǵı shólkemlestirilmekte. Bul jerdegi “Jasıl” universitet aymaǵında “ilim – joybar – ámeliyat” shınjırı tiykarında qurılıp atırǵan “in vitro” laboratoriyası, dárilik ósimlikler jáne tuqımgershilik hám selekciya orayları da usı jıldıń ózinde iske qosıladı.

Bul kompleksler tek ǵana nál jetistiriw ornı emes, al mámleketimizdiń ekologiyalıq keleshegin ilimiy tiykarda joybarlastırıwshı tábiyiy orınǵa aylanadı. Keleshekte bul jerde jetistiriletuǵın náller tábiyattıń hár qıylı ınjıqlıqlarına hám suwsızlıqqa shıdamlılıǵı menen ajıralıp turadı. Baǵ sonday-aq, jergilikli ıqlımǵa say, az suw talap etetuǵın siyrek ushırasatuǵın terek túrlerin kóbeytiwge de xızmet etedi. Bul bolsa joybardıń tek ǵana muǵdar emes, al sapa hám ilimiy tiykarlanǵanlıq principi tiykarında jolǵa qoyılıp atırǵanın ańlatadı.

Prezidentimiz ilajda qatnasqan Birlesken Milletler Shólkeminiń Toǵaylar boyınsha forumınıń baslıǵı Ismoil Belen, forum Sekretariatınıń direktorı Julet Biao, sırt mámleketlerdiń Ózbekstandaǵı diplomatiyalıq korpusınıń wákilleri hám barlıq qatnasıwshılarǵa shın júrekten minnetdarshılıq bildirdi.

Ilaj juwmaǵında Prezident Shavkat Mirziyoev qatnasıwshılar menen birgelikte Milliy dendrologiya baǵınıń dáslepki 5 gektar maydanına sayamanlı náller ekti. Sonıń menen birge respublikamızdıń barlıq aymaqlarında 21 mıńǵa shamalas jerlesimiz jáne 164 gektar maydanda 88 mıń túp nál otırǵızdı.

Búgin nállerge mehir menen suw quyıp atırǵan atalar, baǵ jaratıwdı turmıslıq zárúrlikke aylandırǵan jaslar hám mámleket tárepinen kórsetilip atırǵan joqarı itibar ulıwma maqset jolında birlesti. Xalqımız bul iygilikli háreket tez arada nátiyje beretuǵınına isenedi.